Эдем багьы
“Раббы Худай Эдемде, шыгыска кайырып, бир багь отыргызды, эм ол йерге Ол оьзи йараткан аьдемди койды.” —Яратылыс 2:8 NKJV
Китаптынъ биринши багьы Яратылыс китабынынъ басында табылады: Эдем багьы, йагъни Заук багьы. Худай бу багьды отыргызды, эм ол Онынъ минезин алды. Ол топырактан йараткан Адамды (7-нши аьят) бу багьга койды эм оны багыу эм саклау йуьгин берди.
Адамга, биринши аьдемге, бу аьдеми йаратылыштынъ басы ролы берилди – кемшилиги йок – багьтагы баьри тереклердинъ емишин йеу привилегиясы мен. Ол йемеуи керек болган бир терек ийгилик эм йаманлыкты билув тереги эди, "неге десе сен одан йеген куьн, сен аьлбетте оьлерсинъ" (17-нши аьят).
Адам йалгыз эди, эм Худай онынъ ийги тувыл экенин билди. Сонъайта, айырым бир йол мен, Ол бир хатын йаратты эм оны Адамга аькелди, ол айтты: "Бу энди меним суьеклеримнинъ суьеги эм этимнинъ эти; онынъ аты Хатын болсын, неге десе ол Аьдемнен алынды" (23-нши аьят). Энди онынъ бир йолдасы – бир толыктырувшысы – Худайдынъ ийги колы астындагы баьри берекетлерди боьлисуьв уьшин бар эди.
Худай Оьзи йараткан баьри затты коьргенде, Ол баьри заттынъ йуьда ийги экенин коьрди, эм жетинши куьн Ол баьри йумысыннан тынышты. Буьгин биз йашаган дунъяда аьтрафымыздагы баьри харабалыкка карамастан, биз аьли де Худайдынъ уллы йаратылышынынъ аьжайыплыктарын коьзимиз бен коьре аламыз. Йунус китабынынъ бирнеше кызыклы бабларында биз Худайдынъ уллылыгын эм Онынъ йаратылыштагы куьшин эм акыллылыгын оқыймыз. Мунда тек бир аз зат бар: "Сен кайда эдинъ, Мен йердинъ негизин салганымда? ... Онынъ негизлери неге бекитилген эди? Яки ким онынъ бурыш тасын салды, танъ йылдызлары бирге йырлаганда, эм Худайдынъ баьри ууллары куваныштан кыйгырганда?" (38:4,6-7). Аьлбетте биз Забур 19:1-динъ соьзлерин кайталая аламыз, ол айтады: "Коьклер Худайдынъ данкын байан этеди; эм аспан Онынъ колынынъ йумысын коьрсетеди." Онынъ уллылыгы эм данкы алдында биз не кадар кишипейилмиз, ама ол бизге табынсын эм суьйсин деп ашылган.
Йер Худайдынъ аьдем йашасын деп аьзирлеген эм йараткан планетасы эди; ол сонъгы ой тувыл эди. Заман басланардан алдын, Худайдынъ кенеслеринде бу ой Онынъ юрегинде тувды. Ол айтты: "Биз аьдемди Оьзимиздинъ суьретимизде, Оьзимиздинъ уксасымызга коьре йаратайык; олар денъиз балыктарына, аспан кусларына, эм малларга, баьри йерге эм йерде йуьрген аьр бир йылангыш заттынъ уьстинен бийлик этсинлер" (Яратылыс 1:26). Ол оларды эркек эм хатын йаратты эм оларды берекетледи, айтып: "Оьсинъиз эм коьбейинъиз; йерди толтырынъыз эм оны багындырынъыз; денъиз балыктарына, аспан кусларына, эм йерде йуьрген аьр бир тири заттынъ уьстинен бийлик этинъиз" (28-нши аьят). Адам эм Хауа бу аьдеми Заук багьында йашаганлары уьшин аьлбетте берекетленген эдилер. Олардынъ бир-бирин суьйуьвге эм баьри ийги затты бирге йуьритуьвге мумкиншиликлери бар эди. Олардынъ бал айы баслангъан эди!
Бу берекетлер, аьлбетте, тез арада йогалтылды. Белким Адам эм онынъ йолдасы сол тыйылган терекке карап эм Худай неге онынъ емишин олардан тыйганын ойлап биршама заман оьткерген эдилер. Йылан, Шайтан, сол багьта да бар эди. Ол хатынга йакынлашты эм онынъ биринши соьзлери: "Худай хакыйкатта айтты ма ...?" (3:1). Аьлбетте кауипли соьзлер! Бу соьзлер онынъ акылына шек тувдырды, Худайдынъ не айтканын сорады, эм онынъ кулаклары эм юреги Худайдынъ уьнинъе караганда Шайтаннынъ уьнинъе тынъламага ашылды. Сак бол, аьзиз оқыушы, неге десе Шайтан буьгин де сол тактиканы колланады, бизди Худайдынъ айтканын елемеуге эм онынъ орнына аьтрафымыздагы коьп уьнлерге тынъламага тырысады. Эдем багьында, Адам да, Хауа да тыйылган емиштен йеп Раббы Худайга карсы келдилер; олардынъ коьзлери ашылды эм олар йаланъаш экенин билдилер (7-нши аьят).
Раббы Худайдынъ багьта куьннинъ салкынында йуьрген уьни Адам эм Хауага куваныш аькелуи керек эди, ама энди олар корктылар эм тереклер арасына йасырындылар. Раббы Худай олардынъ заукы уьшин берген аьдеми тереклерди олар энди йасырынатын орын киби колландылар. Ол шакырды: "Сен кайдасанъ?" (9-ншы аьят), эм олар йасырынган орыннан шыктылар, олар куьна эткен Худай алдында толыктай ашык турдылар. Худай сонъ сорады: "Сен Мен сагъан йемеуинъди буйырган теректен йединъ бе?" Адам Худайды туурадан туура айыплады: "Сен меним мен бирге болсын деп берген хатын, ол магъан теректен берди, эм мен йедим." Хатын айтты: "Йылан мени алдады, эм мен йедим" (11-13-нши аьятлар). Бу карсы келудинъ аьсери бирден эм кенъ болды, неге десе биз оқыймыз: "Сонъайта, бир аьдем аркалы куьна дунъяга кирген киби, эм куьна аркалы оьлим, эм солай оьлим баьри аьдемлерге йайылды, неге десе баьриси куьна этти" (Римлилерге 5:12). Сонъ Раббы Худай Адам эм Хауаны йабув уьшин тери кийимлер йаратты. Бир хайуан оьлтирилип, кан тоьгилуи керек эди, олар уьшин бу йабувды йаратпак уьшин. Бу аьлбетте бизди 1 Петр 1:19-га коьрсетеди, онда бизге "Христостынъ кымбатлы каны мен, кемшилиги эм дагы йок козы киби" куткарылганымыз эске салынады.
Адам эм Хауа сол аьдеми багьтан кувалланды, каргыслы йердинъ азыгын йеп йумыс этпек уьшин. Эдем багьы энди заук орыны тувыл, тек айтылмас кайгы орыны болган эди. Худайдынъ йавабы не болар эди? Онынъ йавабы бизге баска бир багьта келеди – Гетсемани багьында.
Гетсемани багьы
“Ийса бу соьзлерди айткан сонъ, Ол оьз шакиртлери мен бирге Кидрон оьзенининъ аргы йагына оьтти, онда бир багь бар эди, Ол эм Онынъ шакиртлери огъан кирдилер. Эм Оны саткан Йудас та сол орынды билетин эди; неге десе Ийса сол йерде оьз шакиртлери мен коьп йыйылатын эди.” —Йохан 18:1-2
“Сонъ Ийса олар мен бирге Гетсемани деп аталган орынга келди ... эм Ол кайгылы эм терен азаплы болды.” —Матта 26:36-37
Гетсемани багьы бизим Раббы Ийсанынъ йашавында айырым бир орынга ийе. Заманнынъ толыклыгында Ол данктынъ бийикликлеринен бу йерге Атадан йиберилген Киси киби туьсти. Бу кишипейил Кызметши айтты: "Мен Оьзиме тийисли эркти излемеймен, тек Мени йиберген Атанынъ эркин" (Йохан 5:30). Ол бу дунъяда Адам киби Заук багьын таппады. Онынъ орнына, куьна эм оьлим кирген эди, эм баьри зат харабалык аьхвалинде эди. Биз Римлилерге 5:12-ни эске аламыз: "Бир аьдем аркалы куьна дунъяга кирди, эм куьна аркалы оьлим, эм солай оьлим баьри аьдемлерге йайылды, неге десе баьриси куьна этти." Ийса аьр йанда ашык коьринген муктажлыклардан хабардар эди, эм биз Онынъ авырувлыларды сав эткенин, аксакларды йуьргизгеннинъ эм сокырларга коьз бергенин оқыймыз. Онынъ йашавы Оьзининъ Худайы эм Атасынынъ данкына толыктай бойсыныу эм кемисшизлик пен оьтти, ама Ол тек бу муктажлыкларды канъыртпак уьшин келмеди. Онынъ кемисшиз йашавы бизди куткара алмады. Ол Оьзининъ курбанлыгы мен куьнаны йойтпак уьшин келди (Еврейлерге 9:26), шайтаннынъ йумысларын йойтпак уьшин (2:14), эм Онынъ оьлими аркалы куьнакарлар куткарылсын деп. Бугда даны йерге туьсип оьлуи керек. "Хакыйкатта, хакыйкатта, Мен сизге айтаман, эгер бир бугда даны йерге туьсип оьлмесе, ол йалгыз калады; ама эгер ол оьлсе, ол коьп дан береди" (Йохан 12:24). Ийса сол бугда даны эди, эм Ол оьлуи керек эди. Ол тек лайыклы эм разы болган Киси эди.
Пасха заманы йакынлашкан сайын, Ийса эм Онынъ шакиртлери Ол оларды йемек уьшин белгилеген орынга келдилер. Ол айтты: "Мен азап чекпеден алдын бу Пасханы сизинъ мен бирге йемеге куьшли каладым" (Лука 22:15). Пасха ахшам асы биткен сонъ, Ийса шакиртлери мен бирге Зийтун тавына барды, онда биз Гетсемани багьын табамыз. Бу Ийса эм Онынъ шакиртлери ийги билген орын эди, неге десе Ол сол йерге коьп дува этпеге келетин эди. Мунда библиялык байаннынъ бир азы бар: "Сонъ олар Гетсемани деп аталган орынга келдилер; эм Ол оьз шакиртлерине айтты: 'Мен дува эткенше мунда отырынъыз.' Эм Ол Петрди, Йакубты эм Йоханды Оьзи мен бирге алды, эм Ол азап чегип эм терен кайгылы болды. Сонъ Ол оларгъа айтты: 'Меним жаным оьлимге дейин аьдеттен тыс кайгылы. Мунда калынъыз эм карап турынъыз'" (Марк 14:32-34). Ийса оьз шакиртлерин сол йерде калдырды, бир аз алга барды. Ол Оьзининъ жанын дувада тоьккенде, Оьзининъ Атасы мен йалгыз эди, Ол йуьзине туьсип айтты: "О Меним Атам, эгер мумкин болса, бу кесе меннен оьтсин; аьли де, Меним эрким киби тувыл, тек Сенинъ эркинъ киби" (Матта 26:39). Бу дува Онынъ жанынынъ азабында уьш керет кайталанды, Оьзининъ аьулие табиатынынъ кемисшизлигинде бу кеседен кашты, ама оны кемисшиз, багъынышлы Аьдем киби тенъ кабыл этти.
Гетсеманидеги бу коьринисте, биз Онынъ аьулие, кемисшиз жанына куьна болмага – бизим куьналарымызды Оьзине алмагъа эм Худайдынъ ашувы Огъан тоьгилгенде Худай тарапынан тасланмага не дегендигин тек бир кишкентай коьринис беремиз. Ол, Худайдынъ берекетли Уулы, бизим орнымызга азап чегер эди. Куьнакарлар куткарылув уьшин баска йол йок эди. Биз бу коьриниске табыныушы юреклер мен караганда, биз Онынъ Атанынъ колыннан кесени алганын эм айтканын коьремиз: "Мен Меним Атам берген кесени йймеймен бе?" (Йохан 18:11).
Шакиртлер Онынъ мен бирге карап турувлары керек эди; онынъ орнына олар уйыклап калдылар. Эгер бизде Ийса Ата мен йалгыз болган бу заманнынъ Инжилдеги рухландырылган йазувы болмаса эди, биз азап аьдемиси Ийсанынъ Гетсемани багьында нелерден оьткенин эшкашан билмес эдик. Гетсеманининъ кайгылары Еврейлерге 5:7-де айтылады: "Ол оьлимнен куткара алатын Огъан куьшли кыйгырыклар эм коьз йаслары мен дувалар эм йалбарыулар эткен эди, эм Ол оьзининъ кудайдан коркувы уьшин еситилди." Худай аьлбетте Оны оьлимнен куткара алар эди, ама Ол куткармады, неге десе бугда даны йерге туьсип оьлуи керек болган заман келген эди; аьтпесе ол йалгыз калар эди. Христос йалгыз калмас эди. Онынъ суьуви Оны мажбур этти – Онынъ Атасына эм бизге болган суьуви. Ол Ата Огъан этпеге берген йумысты битпек уьшин керек эди; эм хачтагы йумыс биткенде, Худай Оны оьлимнен тирилтип йавап берди.
Багьтагы азаплы дуваларынан сонъ, Ийса оьз шакиртлерине кайтып келди. Ол оларгъа соьйлеп турганда, Йудас оларды Ийса дува эткен йерге йетеклеп бир топар аьдем келди. Йудас сол орынды ийги билетин эди эм энди Ийсаны оьпке мен сатпак уьшин йакынлашты. "Хатта меним йакын досым да, мен йыйган, меним нанымды йеген, Магъан карсы оьз оькшесин коьтерди" (Забур 41:9). Ийса, Огъан келетин баьри затты билип, Атанынъ эркин этпеге толыктай тынышлык пен алга барды. Ол Оны Голготага аькелген аскерлердинъ катыгына унсиз бойсынды, онда олар Оны хачха кердилер.
Биз Гетсеманидеги багьга тек бир аз карадык. Бу аьулие коьринис талкылау уьшин тема тувыл; ол биздинъ тизелеримизге туьсуьвимизге себеп, биз Оны сол йерде дува этип, карап, азап чегип эм бу ашшы кесени Оьзининъ Атасынынъ колыннан разылык пен алганын коьргенде. "Ол куьна билмеген Кисини биздинъ уьшин куьна этти, сонда биз Онда Худайдынъ аьдиллиги болсын" (2 Коринфлилерге 5:21). Кымбатлы Куткарувшы! Аьжайып Раббы!
