Aldınǵı maqalalarda biz Qudaydıń shirkewin ulıwma ózgesheliklerinde qarastırǵan edik. Máshix tárepinen qurılǵan ol jeńilmes dúzilis; ol iláhıy shaxslar ushın eń joqarı quwanısh hám qımbatlılıq, ol Qudaydıń úyi, «Ruwx arqalı Qudaydıń turar jayları,» hám ol Óziniń Bası bolǵan dańqta Máshixke biriktirilgen Máshixtiń denesi, hám solay etip bul jerde Máshixtiń kórsetilisi bolıwǵa qábiletli.
Korinftegi shirkew
Korinflilerge jazılǵan xatta Pawıl «Korinftegi Qudaydıń shirkewine» jazadı. Pawıl jazǵanda sol qaladaǵı Qudaydıń shirkewin anıqlaw múmkin bolǵanı anıq: shınında da Pawıl Korinf turǵınların úsh bólek klassqa anıq bólgen, «evreyler… basqa milletler… Qudaydıń shirkewi» (10:32). Solay etip, Korinftegi Qudaydıń shirkewin qurǵanlarǵa, hárbir adamǵa óziniń jeke jolında, sonday-aq jıynalǵan jámáátke de júdá úlken juwapkershilik júklengen edi. Bul móminlerdiń kópshiligi, gúmansız, Qudayǵa aylanǵan basqa milletler edi, hám olar endi, miyrim arqalı, «Rabbımız Isa Máshixtiń atın shaqırǵanlar» arasında edi. Pagan qarańǵılıǵına hám putparastlıqqa batqan basqa milletler bul Attı bilmeytuǵın edi, hám evreyler millet sıpatında bul Attı jek kórer edi, hám onı kótergen Kishini biykar etken edi. Bunday jaǵdaylarda hár bir attan joqarı bolǵan bul Atqa gúwalıq beriw qanday imkaniyat, hám sonıń menen birge qanday úlken juwapkershilik.
Olar sol maqset ushın Quday tárepinen alınǵan edi, hám Ol olarǵa Korinfte Óziniń gúwalıqshıları bolıwları ushın kerekli barlıq nárselerdi bergen edi, bul qala óziniń buzılǵanlıǵı menen belgili edi. Olar «Máshix Isada muqaddes etilgen (yamasa bólek qoyılǵan)» edi; Qudaydıń miyrimi olarǵa Isa Máshixte berilgen edi; olar «Ol tárepinen barlıq sóylewde hám barlıq bilimde bayıtılǵan» edi; hám olar «hesh qanday sawǵadan kem emes» edi. Bunnan tısqarı, olar barlıq sóylewde hám barlıq bilimde qáliplesken edi, sonday-aq «hár bir jerde Rabbımız Isa Máshixtiń atın shaqırǵanlar» da sonday bereketlengen edi. Olardıń resursları hám olarǵa kerekli barlıq nárseler Qudaydıń Ózinde edi. Birinshi baptaǵı dáslepki toǵız ayatta, bul ayatlar xatqa bir túrli kirisiw bolıp tabıladı, Quday keminde altı ret atalǵan, sońǵı silteme olardıń dıqqatın Onıń «sadıq» ekenligine qaratadı. Onıń erkini, Onıń miyrimi, Onıń tınıshlıǵı, Onıń sadıqlıǵı Korinftegi Qudaydıń shirkewin qurǵan bul móminlerdiń ixtıyarında edi, sol qalada Qudaydı durıs kórsetiw ushın. Keyinirek xatta biz Pawıldıń bir imansızdıń yamasa ápiwayı adamnıń olardıń jıynalısına kelip, júzi menen jerge jıǵılıp Qudayǵa tabınıp, былай degen múmkinshiligin usınıp atırǵanın tabamız:
Quday shınında da sizlerde.
Biz bul móminlerdiń qátelikleri haqqında sóylewden aldın, 8-ayattıń keremetin hám bereketin atap óteyik. Iláhıy tárepten, hám iláhıy muhabbat háreketinde, sadıqlıq hám Máshixke sadıqlıq ózgeshelikleri Onıń shirkewinde dáwirdiń aqırına shekem saqlanadı, hám Qudaydıń kóz aldında bolatuǵın nárse bar,
Rabbımız Isa Máshixtiń kúninde ayıpsız.
Bálkim bul jerde Efesden Laodikeyaǵa shekem shirkewdiń jámiyetlik tariyxı boyınsha jeńimpazdıń názerde tutılǵanlıǵı menen baylanıs bar (Ashıw 2-3).Quday tárepinen haqıyqat haqqında sóylegennen keyin (hám biz usılay iláhıy zatlarǵa jaqınlasıwımız hárdayım jaqsı), Pawıl 10-ayatta olardıń ámeliy jaǵdayına silteme beredi. Áy, olar óz resurslarınıń Qudayda ekenligin túsingenlerinde olardı belgileytuǵın ápiwayılıq hám birlik pútkilley joq edi.
Meniń áǵa-inilerim… sizlerdiń aranızda jánjeller bar (11-ayat).
Olar Máshix ornına adamlarǵa qarap turǵan edi. Bul jánjel ózgesheligi biz móminlerge qanday jaqın; «jánjel» degen mánisti ańlatatuǵın Midian Ibrahimniń ulı edi.Korinftegi shirkewdiń tariyxı, áy, barlıq ásirler boyınsha juwapkershiliktegi shirkewdiń tariyxı. Pikir mektepleri, adamlıq danalıq, barlıǵı da ettiń «kóteriliwine» alıp keledi. Elshi Korinflik móminlerdi tórt ret «kóterilgen» dep ataydı. 4-bap 6-ayatta olardıń «bir-birine qarsı kóterilgenligi» haqqında sóyleydi; sol baptaǵı 18 hám 19-ayatlarda ol óz sózlerinde kóterilgenlerge, anıǵıraq elshiniń ózine qarsı bolǵanlarǵa silteme beredi; hám 5-bap 2-ayatta olardıń aralarında húkim súrgen jaǵdaylar ushın qayǵırıwları kerek bolǵanda, olardıń kóterilgenligi ushın ayıplawǵa májbúr boladı. Muhabbattıń «jaqsıraq jolında» háreket etkende bul ózgesheliktiń bolmaytuǵının atap ótiw bereketli emes pe?
Muhabbat kóterilgen emes (13:4).
Biz bul Quday áwliyeleriniń qátelikleri haqqında kóbirek toqtamaymız, tek adamlar menen shuǵıllanıw hám óz pikirlerine súyeniw olardıń Rabbımızdıń Keshki awqatına bolǵan kózqarasların júdá buzǵan sıyaqlı (11-bap, 20-22-ayatlardı qarań). Adamlardıń oyları hám usılları kirgizilgenine qaramastan, bul qımbatlı nızam bizge óz dáwirimizde barlıq ápiwayılıǵı hám tereń mánisi menen saqlanǵanı ushın Qudayǵa shúkir eteyik. Biz onı barǵan sayın kóbirek qádirleyik, hám 11-baptaǵı 28-ayattıń qıyınshılıǵına (hám sonıń menen birge ruwxlandırıwına) turaqlı túrde qarap turayıq.
Elshi Korinftegi jaǵdaylardı sheshedi
kresttiń wazıylıǵı (1 Korinflilerge 1:18).
Bul ayat «krest haqqında sóyleytuǵın sóz (logos)» dep oqılıwı múmkin. Rabbımız Isa Yoxannıń Injiliniń birinshi babında «Sóz» (Logos) dep tanıstırıladı. Ol Qudaydıń aqılı hám oylarınıń tolıq kórsetilisi edi, Quday Ózin Máshixte tolıq bilgen edi. Solay etip, kresttiń «sózi» Qudaydıń etten bolǵan adamǵa qatnıslı tolıq hám pútkil oyları bolıp tabıladı. Bul adam Qudaydıń kóz aldınan máńgi alıp taslanǵan, hám Qudaydıń islerinde hesh qanday orınǵa iye bola almaydı. Qımbatlı áǵa-iniler, eger «kresttiń sózi» hár bir júrekte óziniń durıs ornın iyelegen bolsa, biz jergilikli jıynalıslarımızda qansha nárselerden saqlanǵan bolar edik! Biz krest arqalı bizge jetken ájayıp bereketlerdi qádirlegenbiz (1 Petrus 2:24, h.t.b.), biz de «kresttiń sózin» esitiwge tayın bolayıq, hám Qudaydıń ol jerde bir shetke qoyǵan adamınıń ózgesheliklerin Onıń xalqınıń jıynalıslarına alıp kelmew ushın járdem izleyik.1-baptaǵı sońǵı ayatta elshi Máshixshiniń haqıyqıy ornın bir ayatta kórsetedi. Ol hesh qanday ettiń Qudaydıń aldında maqtanbawı kerek ekenligin kórsetken edi, hám endi ol былай deydi: «Biraq sizler Odan Máshix Isadasızlar, Ol Quday tárepinen bizge danalıq, ádillik, muqaddeslik hám qutqarıw etip berilgen.» Biz bunday orınnıń bereketin hám sol orında bizge qoljetimli resurslardı bir qansha túsingenimizde, biz jazılǵan nárse menen kelisetuǵınımız anıq.
Kim dańqlasa, Rabbımızda dańqlasın.
Pawıldıń Korinfke jazǵan eki xatında ruhaniy tásir bar. Ol birinshi xatta «shıraq tabaqların» (Shıǵıw 25:38) sheberlik penen qollanǵan. Onıń xatı shıraqtı tazalaw, jaqtılıqtıń anıq jarqırawına kedergi bolatuǵın barlıq nárselerdi alıp taslaw xarakterine iye bolǵan, hám ekinshi xatında ol óziniń xızmetiniń baylıǵı menen may quydı. Onıń miynetleri nátiyjeli bolǵanı ekinshi xattaǵı Korinflilerdiń maqtawında kórinedi, 3-bap 2-3-ayatlar. Bul ayatlar olardıń gúwalıǵı tek ǵana jeke másele emes, tek ózleri arasında belgili emes, bálki jaqsı belgili, hámmesi oqıǵan ekenligin ańlatadı. Bul búgingi kúni hár bir jergilikli jıynalıstıń gúwalıǵı bolıwı múmkin ekenligin biliw qanday bereketli.
Sońında biz Pawıldıń Tesalonikalılarǵa jazǵan xatlarına silteme beriwimiz múmkin. Ol olardı Tesalonikadaǵı shirkew dep emes, bálki былай dep ataydı:
Atamız Qudayda hám Rabbımız Isa Máshixtegi shirkew.
Shınında da olar Tesalonikada edi, biraq Pawıl olardıń iláhıy shaxslarǵa qatnıslı jaqınlıq ornın atap ótedi. Olar Máshixshiliktiń náresteleri edi, hám Yoxan óz xatında nárestelerdiń úlesi olardıń «Atanı biliwi» ekenligin aytadı. Iláhıy shaxslarǵa jaqınlıqtı biliw hám iláhıy muhabbattıń bereketin hám táttiligin jaqınlıqta tájiriybe etiw bizdiń úlesimiz hám imkaniyatımız. Álbette, biz bunıń jaqsılıǵında bolǵanımızda, Quday bizdi ornatqan orınlarda óz juwapkershiliklerimizdi orınlawǵa jaqsıraq tayın bolamız.
Shirkew kelin hám zayıp sıpatında
Hám men Yoxan muqaddes qalanı, jańa Ierusalimdi, Qudaydan aspannan túsip atırǵanın kórdim, kúyewine bezetilgen kelin sıyaqlı tayınlanǵan. Ashıw 21:2
Jeti perishteniń birewi… menen sóylesip, былай dedi: Kel bul jerge, men saǵan kelindi, Qozınıń zayıpın kórsetemen. Ashıw 21:9
Biz shirkewdi Máshixtiń denesi sıpatında oylaǵan edik. Solay etip, hám aspandaǵı Basına biriktirilgen halda, ol házirgi kúnde Máshixtiń miyrimlerin hám ózgesheliklerin kórsetiwge qábiletli. Bul shirkewdiń dene sıpatındaǵı normal funkciyası hám gúwalıǵı.
Kelin hám zayıp degen túsinikte, biz Máshixtiń óziniń sezimleriniń quwanıshı hám qanaatlanıwı ushın bolǵan nársege iye bolamız. Yoxannıń Injiliniń 3-babındaǵı Yoxan Baptisttiń sózleri Máshixtiń Óz shirkewine usılay qarap turǵanda júregin tolqınlatatuǵın ózgeshe quwanıshtıń bir qansha kórsetilisi boladı -
Kelini bar adam – Kúyew (29-ayat).
Ol Onıń óz múlki.«Kelin» hám «zayıp» ekewi de bir ayatta atalǵan bolsa da (Ashıw 21:9), Muqaddes Ruwx basshılıǵında Jazıwlardı itibar menen qarastırıw bizge eki túsinik arasında ayırmashılıq qoyıwǵa járdem beredi. «Zayıp» sıpatında ol Oǵan «Qozı» sıpatında baylanıslı. Bul oǵan berilgen «Qozınıń zayıpı» atamasında, hám Ashıw kitabınıń 19-babı 7-9-ayatlarında da kórinedi.
Qozınıń toyı keldi hám Onıń zayıpı ózin tayınladı.
Kórsetiw sáti 21-bapqa shekem kórsetilmeydi, hám ol, Onıń zayıpı sıpatında, sol kún ushın «tayın» bolıp kórinedi. Biraq 19-bapta ol Ózi ushın «tayın» etilgen. Ol, Qozı sıpatında kishipeyillik hám azap jolın ólimge shekem basqan, Óziniń joqarılatılıwında, patshalıqtı basqarıwda Óziniń qasında, Onıń taxtın bólistiriwge hár tárepten ruwxıy jaqtan sáykes keletuǵın bir adamǵa iye boladı. «Qozınıń zayıpı» ol ózi Óziniń súygeniniń obyekti menen birge azap jolın bilgenligin ańlatadı. Jazıwdıń principi boyınsha azap dańqtan aldın keledi.Solay etip, shirkew «zayıp» sıpatında Ashıw 21-baptaǵı kelajak dúnyada Máshixtiń húkimranlıǵına silteme beretuǵın bólimde atalǵan. Sol bólimniń pútkil bólegi, 9-ayattan bap sońına shekem, eń itibar menen qarawǵa layıq. Onı oqıǵanda adam iláhıy muhabbat háreketleri arqalı Qudaydıń dańqı ushın saqlanǵan ıdıstıń sulıwlıǵı hám qádir-qımbatına tań qalmay qoymaydı. Ol «muqaddes qala, Ierusalim, Qudaydan aspannan túsip atırǵan, Qudaydıń dańqına iye» (Jańa awdarma) dep atalǵan. «Sol ullı qala» degen sózler ol jerde bolmawı kerek, «ullı» sózi durıs túrde «ullı palıwshı» dep atalatuǵın nızamsızlıq sistemasına qollanıladı, biraq «Qozınıń zayıpı» bolǵanǵa pútkilley sáykes kelmeydi, sebebi Ashıw kitabında «Qozı» ushın qollanılǵan sóz «kishkene Qozı» degen mánisti ańlatadı.Yoxan shirkewdiń bul kórsetilistegi dańqın «Ruwxta» hám «úlken hám biyik tawda» kórdi. Bunday oylar etten bolǵan aqıldan tıs hám dúnyaǵa belgisiz dańq hám biyiklikke iye.
Yusıptıń tariyxında biz «zayıp» degen túsinikke ájayıp siltemege iye bolamız. Yusıp azap jolın basqan edi; aǵa-inileri tárepinen jek kórilgen hám biykar etilgen, jalǵan ayıplanǵan hám qamaqqa alınǵan. Joqarılatılǵanda, Faraon pútkil kórinistiń ol tárepinen basqarılatuǵının hám onıń tolıq qadaǵalawı astında bolatuǵının buyırdı. Joqarılatılǵan orında oǵan Asanat degen zayıp beriledi, hám biz monarxtıń Yusıpqa berilgen joqarı húkimranlıqtı bólistiriwge hár tárepten sáykes keletuǵın bir adamdı tańlawǵa itibar bergenine isenimli bolamız. Solay etip, shirkew, Atanıń Ulına bergen sawǵası sıpatında, joqarılatılǵan Qozınıń «járdemshisi» bolıwǵa hám Onıń menen, Shirkewdiń Bası sıpatında, kórsetiw kúniniń basqarıwında bólistiriwge hár tárepten sáykes keledi.
121-ayatta qıyınshılıq tuwdıratuǵın bir oy bar. Biz sóylegen kúni Qozınıń zayıpı sıpatında áwliyelerdi belgileytuǵın «jarqıraw» házir bizdi belgilewi kerek bolǵan «jarqıraw». Pawıl Filipililerge jazǵanda 2-bapta былай deydi:
Sizler dúnyada nur sıyaqlı jarqırasızlar (15-ayat).
Bul sózdiń jarqıraw ushın qollanılǵan jeke orınları. «Qıysıq hám buzıq» jaǵdaylar arasında bizdiń «Máshixtiń kúnin» jaqtılatatuǵın ózgesheliklerdi kórsetiwimiz qanday imkaniyat, pútkil álem shirkewde Qozınıń zayıpı sıpatında jarqırap turǵan nurdıń tazaǵılıǵı menen jaqtılanǵanda. Bul «eń qımbatlı tas»tıń jarqıraǵanlıǵı, 1 Petrus 2:4-te Máshixke qatnıslı qollanılǵan sózler.Ashıw 21-baptaǵı dáslepki ayatlar máńgi jaǵdayǵa silteme beretuǵını jaqsı belgili. Petrus bunı «Qudaydıń kúni» dep ataydı, hám Pawıl onı Qudaydıń «bárinen joqarı» bolıwı menen xarakterlenedi dep aytadı. Bul ayatlardı máńgi jaǵdayǵa silteme beredi dep qabıl etiw biz ushın qıyın emes. Tek Qudaydıń óziniń atalıwı «Quday bárinen joqarı» hám «Qudaydıń kúni» degen ańlatpaǵa sáykes keledi. Sonıń menen birge «jańa» sóziniń tórt ret atalıwı áhmiyetli. Bunnan tısqarı biz oqıymız:
teńiz endi joq edi.
Úlken aq taxttıń húkiminde teńiz bolmaǵanı anıq - sebebi biz oqıymız:
teńiz ózindegi ólilerdi berdi (20-bap 13-ayat).
Kelajak dúnyaǵa baylanıslı biz «ómir dáryası» haqqında oqıymız; al bul jerde máńgi jaǵdayda biz «ómir suwınıń bulaǵına» jetemiz. Yaǵnıy, biz Qudaydıń ózindegi eń dáslepki derekke alıp barılamız.Qudaydıń óziniń dańqı hám barlıǵı menen tolǵan bul kóriniske baylanıslı, «kelin» haqqındaǵı tolıq maǵlıwmatlar bizge beriledi. Endi zayıp yamasa Qozı haqqında hesh qanday atalıw joq. Bul «kúyewine bezetilgen kelin». Ol «Qudaydan aspannan túsip atır». Qudaydan kelgenligi sebepli, ol Qudaydıń dańqına sáykes keliwi kerek, hám Qudaydıń dańqına sáykes keletuǵın hám onı kórsetetuǵın ıdıstan basqa hesh nárse bunday Kúyew ushın «bezetilgen kelin» bolıwǵa ruwxıy jaqtan sáykes kele almaydı. Solay etip, Qudaydıń ullı maqseti orınlanadı. Onıń máńgi muhabbatınıń pútkil shirkewi, Qudaydıń muqaddes tábiyatına qarsı bolǵan hár bir element máńgi joq etilgen kóriniste.Yoxan bul bereketli zatlardı kórdi; biz de olar menen shuǵıllanıwımız kerek, sebebi olar «Qudaydıń tereńlikleriniń» ózegi bolıp tabıladı, olardı bizge ashıp beretuǵın Ruwx izertleydi (1 Korinflilerge 2:10).
Sońında, Qudaydıń dushpanı adamdıń dańqı menen tolǵan úlken jalǵan sistemanı jaratıwda tabıslı bolǵan bolsa da, biz onı tek Quday tárepinen húkim etilgenin kórgenimizde ǵana qarawǵa shaqırılmaǵanımızdı hárdayım esimizde tutayıq. Yoxan tuwrıdan-tuwrı «kelinge, Qozınıń zayıpına» qarawǵa shaqırılǵan edi, biraq ol «palıwshıǵa» emes, bálki былай kórsetiwge shaqırılǵan edi:
úlken palıwshınıń húkimi (Ashıw 17:1).
Qudaydıń óz júreginiń quwanıshı hám Máshixtiń dańqı ushın saqlap qoyǵan nársesiniń dańqı bizdiń júreklerimizdi adam hám onıń dúnyası shuǵıllanatuǵın barlıq nárselerden tısqarı toltırsın. }
