SHAQIRILǴANLAR
(Shirkew yamasa Jámáát)
«Shirkew» dep awdarılatuǵın ek-klesia sózi, dáslep erkin grek qalasında puqaralıq huqıqına iye bolǵan barlıq adamlar ushın jámiyetlik islerdi atqarıw ushın nızamlı jıynalıs degen mánisti ańlatqan. (Trench, Greek Synonyms qarań). Pawl ózin «Rimlik» dep atasa, ol bul puqaralıqqa iye ekenligin aytqan. Ol yahudiy hám Tarsus puqarası bolǵanına qaramastan, ol «Rim puqarası» bolǵan hám Rim puqaralarınıń hár qanday jıynalısına (ek-klesia) qatnasıw huqıqına iye bolǵan; sonıń menen birge oǵan basqa da imkaniyatlar berilgen. Biz bilgenimizshe, Petrus yamasa Yuhannada bul puqaralıq bolmaǵan, hám Ierusalimdegi Rim áskerleriniń baslıǵı Pawlǵa bul puqaralıqtı «úlken pulǵa» alǵanın aytqan. Biraq Pawl: «Men erkin tuwılǵanman» dep juwap bergen. Bul puqaralıqqa iye bolıw úlken imkaniyat edi.
Eski Ahd evreyt tilinen grek tiline awdarılǵanda, bul ek-klesia sózi Izrail «jámáátin» ańlatatuǵın evreyt sózin awdarıw ushın qollanılǵan, hám solay etip bul sózdi Quday islerinde qollanıwǵa tayarlaǵan; hám Rabbiy Isa shákirtlerine Ózi quratuǵın Shirkew haqqında aytıp baslaǵanda, Ol Ózi bul sózdi onı súwretlew ushın tańlaǵan (Matta 16:18, 18:17). Bul sózdi Injillerde tek usı jerlerde tabamız, biraq Ol Hárreketler kitabında kóp ret, hám Xatlar menen Ashıw kitabında qayta-qayta payda boladı.
Jańa Ahdta birinshi ret qollanılıwı (Matta 18:18) júdá tańqalarlıq:
«Men bul qıyaǵa Óz shirkewimdi quram; hám dozaq qaqpaları oǵan qarsı turmaydı». Kóp ret olar bunı islewge umtıldı; biraq olar hesh qashan tabıslı bolmadı. Biz kórgenimizdey, Rabbiy Isa Másih Ózi bul sózdi onı súwretlew ushın tańlaǵan, sonlıqtan biz Onıń bizge úyretpekshi bolǵan sabaqların úyreniwge kóbirek itibar beriwimiz kerek.
Ek-klesia sózi eki sózden turǵanın bayqaysız: birinshisi ek, bul bizdiń «exit» sózimizdagi «ex» sıyaqlı, hám «den, dan, uzaqtan» degen mánisti ańlatadı. Sózdiń ekinshi bólegi klesia, bul kaleo sózinen kelip shıqqan, «men shaqıraman» degen mánisti ańlatadı. Hátte bizdiń inglis tilindegi «call» sóziniń túbirin onda tanıwǵa boladı. Sonlıqtan pútkil sóz «shaqırılǵanlar» degen mánisti ańlatadı, bunda «shaqırılǵan» sózine basım beriledi.
Pawl Rimdegi Jámáátke jazdı: «Sizler de Isa Másih tárepinen shaqırılǵanlar» (Rimliklerge 1:6), hám olardıń «shaqırıw arqalı áwliyeler» ekenligin aytadı. Jańa awdarmadaǵı esletpeni qarań.
Grek qalasında puqaralardı jıynalısqa shaqırǵan adam xabarshı, ho kerux edi, hám bul Muqaddes Ruh Jaqsı Xabardı, Injildi xabarlawshı, yamasa waǵızlawshı ushın qollanatuǵın sóz, biz 1 Timotiy 2:7 hám 2 Timotiy 1:1 de kóriwimiz múmkin: «Men xabarshı (kerux) etip tayınlandım». Jańa awdarmadı qarań.
Injildi waǵızlawshı shın mániste Quwanıshlı Xabardıń Xabarshısı, Rabbiy Isa Másih tárepinen jiberilgen, hám Muqaddes Ruhtıń kúshi menen ol adamlarǵa Másihke shaqıradı, Ol olardı erkin etedi, olardı bul dúnyadan shaqıradı, hám olardı Aspannıń puqaraları etedi; hám olar Shirkewdiń, yamasa Quday Jámáátiniń bir bólegi boladı. Biraq siz grek qalasında hámme de ek-klesia, Jámááttiń huqıqları hám imkaniyatlarına iye bolmaǵanın esleysiz, tek erkin puqaralar hám puqaralıǵın joǵaltpaǵanlar ǵana sol Jámááttiń bir bólegin quradı. Hám búgin de Quday Jámáátinde solay. Tek Aspannıń puqaraları (Filipiyalılarǵa 3:20) bul Jámáátke tiyisli; hám bul aspan puqaraları erkin, «Sizler erkinlikke shaqırılǵansız» (Galatiyalılarǵa 5:13).
Biraq, ókinishke oray, búgin de, áyyemgi dáwirlerdegi sıyaqlı, sol Jámááttiń ashıq túrde bir bólegi bolıw huqıqın joǵaltqanlar bar, ol Rabbiy Másihke jıynalǵan. Kúna kirip keldi, hám 1 Korinflilerge 5-bólimdegi adam sıyaqlı, geybirleri sol Jámáátten shıǵarılıwı kerek boldı.
Bul ek-klesia sózi búgingi kúndegi Qudaydıń shın Shirkewin qanday tańqalarlıq súwretleydi – Injil xabarshısı tárepinen shaqırılǵan; dúnyadan shaqırılǵan, sebebi bul shaqırıwǵa juwap bergen adam endi dúnyadan emes, Rabbiy Másihleri dúnyadan bolmaǵanı sıyaqlı (Yuhanna 17:16); súygenimiz, Rabbiy Isa Másihke jıynalǵan; hám solay etip biz Jámááttiń, yamasa Quday Shirkewiniń bir bólegin quramız.
«Jámáát» ek-klesia sóziniń «jıynalıs» sózinen jaqsıraq awdarması, sebebi jıynalıs óz erkine qaray jıynalıw, yamasa bir jerge keliw mánisin ańlatadı; al ek-klesia olardı bir jerge jıynaytuǵın shaqırıwǵa basım beredi; Rabbiy Isa Másihtiń xabarshısı arqalı Qudaydıń óz shaqırıwı. Hárreketler 19-bólimde, biz bul sózdi úsh ret bizdiń Avtorizatsiyalanǵan Versiyamızda «jámáát» dep awdarılǵanın tabamız.
Biraq bunnan da kóbirek itibar beriń: tek bir Rim Imperiyası bar edi, onıń basında Imperator turǵan, hám siz Pawldıń Rim puqaralıǵı, onı qaysı jerde talap etkenine qaramastan, sorawsız tán alınǵanın kóriwińiz múmkin: Filippi yamasa Ierusalim, hesh qanday parqı joq edi. Bir Rim Imperiyası pútkil Rim Imperiyasındaǵı hár bir Rim puqarasın birge baylanıstırdı. (Hárreketler 16:37; 22:25-28).
Sol sıyaqlı, tek bir Quday Shirkewi bar, onıń Bası Rabbiy Isa Másih, hám Rabbiy Isaǵa isengen hár bir shın múmin, xabarshınıń shaqırıwın esitken hám boysınǵan hár bir adam, orınǵa, násilge hám tilge qaramastan, sol Shirkewge, yamasa Quday Jámáátine tiyisli: olar barlıǵı Másih Bası menen bir deneni quraydı.
Tek bir Rim Imperiyası bolǵanı sıyaqlı, tek bir Quday Shirkewi bar (Matta 16:18; Efesliklerge 1:22; 5:23 hám basqa Jazıwlardı salıstırıń). Hám hár qanday bir qaladaǵı Rim puqaralarınıń Jámááti pútkil Rim Imperiyasınıń wákili retinde teń tán alınǵanı sıyaqlı – Rim Imperiyası miniatyurada, bálkim biz aytıwımız múmkin – sol sıyaqlı hár qanday bir jerdegi shın máshixshilerdiń Jámááti pútkil dúnya boyınsha Qudaydıń pútkil Jámáátin súwretleydi: hám hár qanday bir jerdegi Rabbiy Isaǵa isengen hár bir shın múmin, sol jerdegi Quday Jámáátine tiyisli, hátte ol bunı túsingen yamasa sol jıynalısqa shaqırǵan shaqırıwǵa boysınbaǵan bolsa da.
Jazıwlar «Korinftegi Quday Shirkewi» yamasa «Tesalonikalılardıń Shirkewi» haqqında aytadı. Bul bir-birinen ǵárezsiz kóp Quday Shirkewleri bar degen mánisti ańlatpaydı, biraq hár bir jeke shirkew pútkildiń wákili bolıp tabıladı.
1 Korinflilerge 15:9 da,
Pawl bizge: «Men Qudaydıń shirkewin quwǵın ettim» dep aytadı. Ol Ierusalimdegi shirkewdi (yamasa jámáátti) quwǵın etken, biraq keyin bizge: «Men olardı hátte basqa qalalarǵa shekem quwǵın ettim» (Hárreketler 26:10,11) dep aytadı. Bul jerde biz Ierusalimdegi hám basqa qalalarǵı barlıq shın máshixshilerdiń barlıǵı birge «Qudaydıń shirkewin» qurǵanın kóriwimiz múmkin. Bul tek bir ek-klesia, tek bir Shirkew; hám pútkil dúnya boyınsha qan menen satıp alınǵan hár bir jan sol bir shirkewdiń bir bólegi.
JÍYNALÍW-BIRGE-DEYIN
EPI-SUN-AGOGE
Biz derlik hár kúni úlken jıynalıslar haqqında oqıymız. Adamlar ózleri súygen hám qádirlegen bir iske járdem beriw ushın jıynaladı. Olar bir iske, bir táliymatqa, bir maqsetke jıynaladı; biraq bunday jıynalıs óz aralarında súygen tirishilik etiwshi adamǵa jıynalǵanlardan qanday parq etedi.
Biz qarap shıǵıwǵa usınıs etken sóz úsh sózden turǵanın bayqaysız; hám ekinshi hám úshinshi sózler birge, sunagoge, júdá keń tarqalǵan inglis sózin payda etedi: «Synagogue». Biri grek usılı, ekinshisi sol sózdiń inglis usılı. Siz boljawıńız múmkin, bul shın mániste «Bir-Jıynalıs-Birge» degen mánisti ańlatadı, hám bul usılda ol grek Eski Ahdında kóp qollanılǵan. Jańa Ahdta ol ádette jıynalǵan orındı ańlatatuǵın boldı. Hám búgin yahudiyler Sinagogalarda Nızam hám Payǵambarlardı tıńlaw hám namaz oqıw ushın jıynaladı. Bul «Bir-Jıynalıs-Birge», biraq súygen hám tirishilik etiwshi adamǵa «Bir-Jıynalıs-Birge-Deyin» emes. Pútkil dúnya boyınsha biz túrli diniy jıynalıslar haqqında esitemiz, olar kóbinese «Jıynalıslar-Birge», biraq súygen adamǵa «Jıynalıslar-Birge-Deyin» emes. Parq etetuǵın nárse - biz súygen tirishilik etiwshi Adam, Oǵan jıynalamız.
Bul epi-sun-agoge sózi, «Bir-Jıynalıs-Birge-Deyin», atlıq retinde grek Jańa Ahdında tek eki ret qollanılǵan; biraq feyil jeti yamasa segiz ret qollanılǵan.
Biz onı birinshi ret Matta 23:37 de tabamız, bul ayatta ol eki ret ushırasadı:
«Ey Ierusalim, Ierusalim, men balalarıńdı qansha ret (Ózime) jıynawdı qáledim, tawıq balaların qanatları astına (ózine) jıynaǵanı sıyaqlı, biraq sizler qálemedińiz». Bul sózdiń birinshi ret qollanılıwı onıń mánisin ájayıp súwretleydi. Biz hámme tawıq ananıń kishkene balapanlardı shaqıratuǵın arnawlı dawısın esitkenbiz – olardı qay jerge shaqıradı? Olardı ózine shaqıradı. Bul ájayıp sózdegi pikir sol. Siz bul feyildi tabatuǵın basqa orınlardı qarań, olardıń barlıǵı, siz bayqaysız, Injillerde, Rabbiyimizdiń jerdegi ómiri haqqında aytadı (Matta 24:31; Mark 1:33, 13:27; Luka 12:1, 13:34, hám bálkim 17:37; biraq bul jerdegi oqıw, men isenemen, gúmánlı). Eger siz bul Jazıwlardı tekserseńiz, menimshe, sońǵısınan basqa barlıǵı bizdiń súyikli Rabbiyimiz hám Qutqarımızǵa jıynalıwǵa tiyisli ekenligin tabasız. MÁSIH, hám tek MÁSIH, bizdiń jıynalısımızdıń Obekti hám Orayı. Rabbiy bizge Rabbiyimizdiń ólimin eslew ushın jıynalǵanımızda bunı esimizde saqlawǵa járdem bersin; bul tek «jıynalıs» emes (sinagoga sol edi), biraq Jıynalıs Birge Rabbiy Isa Másihke Ózine.
Búgin kóp adamlar shomılıw sıyaqlı bir táliymatqa jıynaladı; basqalar Lyuter yamasa Uesli sıyaqlı úlken basshıǵa jıynaladı; basqalar ibadat túrine yamasa Shirkew basqarıwına; yamasa Milliy Shirkewge. Bunday jıynalıslar ózleriniń Másihke, hám tek Másihke jıynalǵanın daw etiwge haqısı joq.
Biraq bul sózdi atlıq retinde tabatuǵın eki (hám tek eki) Jazıwǵa biraz qaraylıq. Birinshisi 2 Tesalonikalılarǵa 2:1 de,
«Endi biz sizlerden, ázizler, Rabbiyimiz Isa Másihtiń keliwi hám Oǵan jıynalıwımız arqalı, tez arada aqılıńızdıń shalqıwına yamasa qıyınshılıqqa ushırawıńızdı qáleymiz». Bul jerde bul sóz bizge 1 Tesalonikalılarǵa 4:13-18 hám 1 Korinflilerge 15:51-57 de súwretlengen, Rabbiy Isa Másihke isengen barlıq shın múminler, tiriler yamasa uyqıdaǵılar, Rabbiy menen hawaǵa kóterilip ushırasatuǵın sol úlken jıynalıs haqqında aytadı. Bul qanday jıynalıs boladı, hám barlıǵı Oǵan! Xashtaǵı urlıqshıdan baslap, Ol qaytıp kelmesten aldın Qutqarǵıshqa keltirilgen sońǵı adamǵa shekem bir de áwliye joq bolmaydı; barlıǵı óz Rabbiyine jıynaladı, hám Ol sol úlken toparıń Orayı, jalǵız Orayı hám Obekti boladı. Hám, itibar beriń, biz jıynalǵan Adam túsindirilip qaldırılmaǵan (geybir jaǵdaylarda bolǵanı sıyaqlı), biraq bizge anıq aytılǵan – «Oǵan» – Rabbiy Isa Másihke Ózine. Bas perishte sol jerde boladı, hám óz dawısın shıǵaradı: biraq ol Oray yamasa Obekt emes, sol úlken topar jıynalǵan Adam emes! Joq! Bul Rabbiyge Ózine, tek Rabbiyge, Ol barlıǵınıń Orayı: «Rabbiy Ózi aspanan dawıs penen túsedi». Rabbiy Ózi bizdiń sol waqıttaǵı jalǵız Obektimiz hám Orayımız.
Hawaǵa jıynalǵan sol jıynalıstı, Rabbiy Ózi ortada bolǵan jıynalıstı kim ótkizip jiberiwdi qáleytuǵın edi? Sol waqıtta kim Rabbiy Isa Másihtiń Ózinen basqa oraydı, basqa obektini qáleytuǵın edi? Neshige basqa oray, basqa obekt, házir?
Bul sózdi tabatuǵın jalǵız basqa orın Evreylerge 10:25 te: «Ózińizdiń (Oǵan) jıynalıwıńızdı taslamań, geybirlerdiń ádeti bolǵanı sıyaqlı». Bul bizge bul jerde, házirgi kúnde, Ózine jıynalıwımız haqqında aytadı; bul sóz qollanılǵan basqa jaǵday sol kelejek kúndegi Oǵan bolatuǵın sol qudiretli jıynalıs haqqında, hawaǵa Oǵan jıynalıs haqqında aytqanı sıyaqlı. Quday Ruhtıń bul jıynalıslardıń hár biri ushın dál sol sózdi tańlaǵanı qanday tańqalarlıq shirin!
Solay etip Rabbiy bizge bul «Meniń Atıma» jıynalıw, Matta 18:20 da tabatuǵınımızday (derlik birdey sózler qollanılǵan), Onıń kózinde, hawaǵa Oǵan bolatuǵın sol ájayıp jıynalıs penen birdey ekenligin aytadı. Hám bul eki jıynalısta da Ol sol jerde bolıwǵa wáde beredi. Birinde, «Rabbiy Ózi aspanan dawıs penen túsedi», hám ekinshisinde, «Men olardıń ortasındaman». Barlıq parqtı jaratatın nárse - biz súygen tirishilik etiwshi Rabbiyimizdiń bar bolıwı – biri bul jerde, ekinshisi hawada – biraq Rabbiy Isa Másih Ózi hár bir jaǵdayda bar: Onıń bar bolıwı bul jıynalıslardı adamlar tárepinen shólkemlestiriliwi múmkin bolǵan basqa barlıq jıynalıslardan ózgeshe etedi.
Búgin sol jıynalıs Jańa Ahd dáwirlerindegidey, bálkim bir joqarı bólmede, yamasa bir artqı kóshede, yamasa jeke úyde ótkeriledi. Bezewler joq. Dúnyanıń organı hám xorı, yamasa hátte Eski Ahd dáwirlerindegi muzıka da joq. Bálkim tek «eki yamasa úsh» adam bar, biraq, áziz Oqıwshı, onı kemsitpeń, sebebi Qudaydıń kózinde, ol Rabbiy Isaǵa jıynalıw, qábirden hám jerden sanawǵa bolmaytuǵın miyriadlar menen, hawaǵa bolatuǵın sol ullı jıynalıs sıyaqlı shın mániste; hám OL ÓZI pútkil dańqında, sol qudiretli toparıń kózge kórinip turǵan Orayı. Sonnan keyin biz Onı óz kózimiz benen birinshi ret kóremiz: hám sol kóriw arqalı, biz «Oǵan uqsas bolıw ushın ózgertilemiz, sebebi biz Onı qanday bolsa, solay kóremiz».
Muqaddes Ruhtıń bul jıynalıslardıń hár biri ushın dál sol sózdi tańlaǵanı tańqalarlıq, sonday emes pe? Bul bizge Rabbiy Ózi sol bos joqarı bólmede kemsitilgen eki yamasa úsh adam menen qanday shın mániste bar bolsa, biz barlıǵımız úmit hám quwanısh penen kútip atırǵan sol ullı jıynalısta da solay kózge kórinip turǵanın aytadı.
Hám tek bir sóz kóbirek. Muqaddes Ruh bul eskertpeni qosadı: «Hám kúnniń jaqınlasıp atırǵanın kórgenińizshe kóbirek». Ázizler, biz házir «Kúnniń jaqınlasıp atırǵanın» kórmeymiz be? «Kún» bizdiń kúnimizdegi sıyaqlı hesh qashan jaqın bolmaǵan! Siz hám men Isa Ózi ortada bolǵan sol múbárek orındı súyeyik, hám Kúnniń jaqınlasıp atırǵanın kórgenimizshe onı kóbirek súyeyik hám qádirleyik. Basqa jıynalıslar «OǴAN JÍYNALÍW» daǵı qarsılıqsız tartımlılıqtı tapqanımızda óz tartımlılıǵın joǵaltsın!!
