Injil náwleri
Aldaw náwi
Búgingi kúnde dúnyada tabılǵan aldawlarǵa tań qalmabız. Biz Injildegi aqırǵı dáwirlerde jasaymız, onda «jaman adamlar hám jalǵanshılar jamanlasıp, aldaydı hám aldana beredi» (2 Timotiy 3:13 NKJV). Ilhamlanǵan keleshekti kóriw menen, elshi Pawıl Timotiyge aldawshılarǵa aldawdıń aldın alıw ushın Injildi oqıwdı dawam ettiriw kerek ekenligin úyretti. Dana da paydalı: «Sırtqılarǵa qaraǵanda dana bolıń» (Kolosiy 4:5).
Bizdiń birinshi ata-babalarımız aldawdıń nıshanı boldı. Hawanı shaytanlıq jánlik, jılan aldap, onıń aqlında Qudaydıń eń jaqsı ekenligi haqqında gúmanlar payda etti hám onı Eden baǵınıń orayındaǵı terekten tıyilǵan miyweden alıwǵa kónikterdi. Hawa aldandı, biraq Adam kózleri ashıq halda gúna etti. Olardıń boysınbawshılıǵı arqalı pútkil adamzatqa tásir etken barlıq kesellik, qayǵı hám ayıplılıq payda boldı. Bul bir ǵana aldaw ámeliniń úlken aqıbetleri boldı.
Aldaw ámeliniń uzaq múddetli tásirlerin kórsetetuǵın basqa bir mısal Yosua 9-da tabıladı. Bul shıǵındı náw, shınında da aldaw náwi haqqındaǵı gúrriń. Izrailliler Rabbiniń kórsetpesi boyınsha Wáde etilgen jerge kóship kelgen edi. Olardıń Yerixon hám Ay sıyaqlı qalalarǵa qarsı áskeriy tabısları haqqındaǵı jańalıqlar Kanaanlıq putparast patshalar arasında keń tarqalǵan qáweterdi payda etti. Olardıń geybirleri urıs etiw ushın awqam dúzdi, biraq Gibeonlılar ádewir ayyar jol tuttı. Olar Yosuaǵa uzaq jol júrip kelgen sharshaǵan sayaxatshılar sıpatında elshiler jiberdi. Bul wákiller shıǵındı náw, jırtılǵan sharap qapları, eski kiyimler hám yamalǵan sandal kiyimlerin kórsetti. Yosua hám onıń adamları bul aldawǵa tolıǵı menen aldandı, olardıń gúrrińine isendi hám olar menen rásmiy tınıshlıq shártnamasına kelisti. Yosua sergek emes edi hám Qudaydan anıq kórsetpe izlemedi. Kóp ótpey ol Gibeonlılardıń, barlıq shıǵındı náwlerine qaramastan, uzaq jol júrmegenin, biraq jaqın jerdegi úsh qalada jasaytuǵının anıqladı. Óziniń bolıwına jol qoyǵan nársege uyalıp, Yosua olardıń nadurıslıǵı ushın ayıpladı hám xalıqtı máńgi qullıqqa húkim etti. Olar Izrailliler ushın otın kesiwshiler hám suw tasıwshılar boldı. Bul putparast Gibeonlılar qolǵa kirgizmekshi bolǵan erkinlikti joǵalttı.
Biraq Quday Óziniń tańqalarlıq miyriminde keyinirek Gibeonda shatır qurıwǵa ruqsat berdi (2 Shejireler 1:3). Yahudiyanıń Babilonǵa súrgin etiliwinen keyin, geybir Gibeonlılar Nehemiyaǵa Qudıstıń diywalların qayta qurıwǵa járdem berdi – olardıń járdemi qabıl etildi (Nehemiya 3:7). Bul jerde úlken sabaq bar. Gúna óziniń qashıp bolmaytuǵın aqıbetlerine iye bolsa da, olardıń ádette óz jolınan ótiwine ruqsat beriliwi kerek, Qudaydıń miyrimi tek ǵana keshirmeydi, bálkim geybir jaǵdayda qátelerdi joqqa shıǵarıp, tabıssızlıqlardan bereketler keltiriwi múmkin.
Narazılıq náwi
Narazılıqlar. Izrail balalarınıń shólde adasıp júrgen waqıtları usınday edi. Musaǵa arnalǵan jeńis qosıǵınıń «Rabbige qosıq aytıń, Óytkeni Ol ullı jeńiske eristi, at hám onıń shabandozın teńizge tasladı» degen dawısları óshkennen keyin narazılıqlar baslandı.
Izrail balalarınıń pútkil jámááti Musa hám Harunǵa qarsı narazılıq bildirdi. Hám Izrail balaları olarǵa ayttı: «Áy, biz Mısır jerinde Rabbiniń qolınan ólgenimizde edi, biz gósh qazanları qasında otırǵanımızda hám náwdi tolıq jegende. Sebebi siz bizdi bul shólge pútkil jámáátti ashlıqtan óltiriw ushın alıp keldińiz» (Shıǵıw 16:2-3).
Mısırdaǵı náwler hám gósh qazanları haqqındaǵı gúl reńli yadlar tez arada eske tústi. Olar qolaylı túrde eslemedikleri nárse – májbúriy miynet shárayatında qullar sıpatındaǵı qorqınıshlı jaǵdayları, kerekli shiyki zat berilmey kirpish jasawǵa májbúr bolǵanları edi. Rabbi olardıń ayanıshlı narazılıqların tıńladı, olar shınında da Musa hám Harunǵa emes, bálkim Oǵan qarsı qaratılǵan edi.
Erteńine tańda Rabbiniń dańqı bultta payda boldı; hám jerde olar hesh qashan kórmegen nárse bar edi. Bul kishkene dóńgelek urıqlar sıyaqlı, maydalanıp hám bal dámi bar waferlerge aylandırılatuǵın sırlı zat edi. Olar onı «manna» dep atadı, yaǵnıy «Bul ne?» degen mánisti bildiredi. Góshke bolǵan qálewine juwap retinde, Rabbi keshte tómen ushıwshı bódene de berdi. Olardıń esigine jetkizilgen tolıq teń salmaqlı awqat! Rabbi olardıń narazılıqların tıńladı hám olarǵa kerek bolǵan barlıq nárselerdi «sizler Meniń Rabbiyńiz Quday ekenligimdi bilesizler» (Shıǵıw 16:12) degen niyet penen berdi. Bul Injildegi ullı «Menmen» sózleriniń biri – óz-ózinen bar bolǵan hám barlıq nársege jetkilikli Qudaydıń belgisi, Rabbiy Isa Ózi kóp jaǵdaylarda durıs talap etken.
Sabbat kúni aldın mannanıń eki ese bólegi jıynalıwı kerek edi, solay etip sol arnawlı kúni hesh qanday jıynaw ámelge asırılmasın. Bul bir kúnnen basqa, manna túni boyı saqlanbawı kerek edi; saqlanǵan nárse buzıldı. Xalıq mannanıń hár tańda olar ushın qátesiz bolatuǵınına iseniwi kerek edi. Hám solay boldı! Quday isenimli Quday. Bul jerde biz ushın sabaq bar: Quday Sózin hár tańda, kúnniń ıssı iskerlikleri energiyamızdı sarıp etpes burın, úzliksiz oqıw bizdiń barlıq shól kerekli nárselerimiz ushın eń jaqsı támiyinlew. Tiri Sóz jazba Sóz betlerinde isenim arqalı ómirge keledi.
Bul Izraillilerdiń azıq-awqat jetispewshiligi haqqında sońǵı ret narazılıq bildirgeni emes, biz Sanlar 11-degi Kadesh-Barneada kóremiz. Olar shólde adasıp júrgen waqıtları boyı mannaǵa iye edi, biraq olar Qudaydıń miyrimli támiyinlewinen sharshaǵan edi. Taǵı da olar Mısırdaǵı mol azıq-awqat penen támiyinlewdi saǵınısh penen esledi, onıń menen birge kelgen barlıq jaǵımsız nárselerdi qolaylı túrde umıttı. Aldınǵı jaǵdayda, miyrim menen, Quday olarǵa náw hám gósh – olarǵa kerek bolǵan barlıq nárselerdi joqarı dárejede hám keremet túrde berdi. Endi Nızam astında, On buyrıq berilgennen keyin hám olardıń óz-ózine qoyǵan minnetlemesi boyınsha, húkim bar edi. Rabbiniń qáhári qozǵaldı, hám hatto Musa da Oǵan jaǵday haqqında narazılıq bildirdi.
Biraq Musa ómiriniń aqırına jaqın narazılıqlar dawam etti (Sanlar 21). Xalıq tek ǵana Musaǵa qarsı emes, bálkim endi tikkeley Qudaydıń Ózine qarsı sóyledi. Olar Wáde etilgen jerge jetip keliwge jaqın bolsa da – Izraillilerdiń basqa pútkil áwladı, Mısırdan shıqqanlardıń ulı hám qızları – ádewir kóterilisli túrde sol nárselerdi ayttı:
Hám xalıq Qudayǵa hám Musaǵa qarsı sóyledi: «Ne ushın siz bizdi Mısırdan shólge óliw ushın alıp keldińiz? Sebebi azıq-awqat ta, suw da joq, hám janımız bul paydasız náwdi jek kóredi» (Sanlar 21:5).
Bul balalardıń ata-analarına eliklewiniń anıq mısalı – Qudaydıń barlıq miyrimli támiyinlewlerine odan da az minnetdarshılıq kórsetiw. Shınında da paydasız náw! Jaslar hám ata-analar saq bolıń!
Ómir náwi
Izraillilerdiń Eski Wásiyat tariyxındaǵı sıyaqlı, Yoxanna 6-daǵı náw haqqındaǵı bólim Yahudiy isenimsizlik hám tartıs kontekstinde ornalasqan. Isa bes mıń er adamǵa, sonıń menen birge belgisiz sanlı hayal hám balalarǵa tamaq beriwde tańqalarlıq keramet kórsetken edi. Keramettiń deregi jas jigittiń shákirtlerge usınǵan bes náwi hám eki kishkene balıǵı edi. Kerametten keyin on eki úlken sebette qaldıqlar bar edi. Álbette Quday shólde etkenindey molshılıqta támiyinlewdi dawam etedi.
«Náw» súwreti Rabbiniń Yahudiy tıńlawshılarınıń aqlında birinshi orında turatuǵın edi. Xalıq Isaǵa soradı: «Endi qanday belgi kórsetesiń, biz onı kórip saǵan iseniwimiz ushın? Sen qanday is etesiń?» (Yoxanna 6:30). Olarǵa taǵı ne kerek edi? Keyin tómendegi óz-ara sóylesiw boldı:
«Bizdiń ata-babalarımız shólde manna jedi; jazılǵanınday, «Ol olarǵa aspanan náw berdi». >Keyin Isa olarǵa ayttı: «Shınında da, men sizlerge aytaman, Musa sizlerge aspanan náw bermedi, biraq Meniń Ákem sizlerge aspanan haqıyqıy náw beredi. Sebebi Qudaydıń náwi aspannan túsip, dúnyaǵa ómir beretuǵın Ol. Keyin olar Oǵan ayttı: «Rabbiy, bizge bul náwdi hárdayım beriń». Hám Isa olarǵa ayttı: «Men ómir náwimen. Maǵan kelgen hesh qashan ashıqpaydı, hám Maǵan isengen hesh qashan shóllemeydi. Biraq men sizlerge ayttım, sizler Meni kórdińiz, biraq isenbeysizler» (Yoxanna 6:31-36).
Isa mannanı Musa emes, bálkim Ózin Ákesi dep táriyiplegen Qudaydıń Ózi bergenin anıq kórsetti. Bunnan tısqarı, manna arnawlı shól kerekli nársesin qanaatlandırıw ushın berilgen waqıtsha materiallıq azıq-awqat edi. Isa usınǵan nárse ruwxıy azıq-awqat edi, sol jerde hám sol waqıtta tıńlawshılarına jetkilikli edi. Ol Yahudiy milletine sheklengen emes, bálkim dúnyanıń barlıq milletlerine ómir beriw ushın jetkilikli edi. Bul náw Ózi edi – Ómir náwi, Oǵan isenim menen kelgenlerdi máńgi qanaatlandırıwǵa qábiletli.
«Men ómir náwimen» degen sózler Rabbiy tárepinen etilgen ekinshi qudaylıq talabın óz ishine aladı. Ol mannanı bergen Zattı «Meniń Ákem» dep táriyiplegende, bunday talaptı aldın tınısh túrde kirgizgen edi. Endi Ol bul sózdi «Menmen» sózlerin qollanıw arqalı kúsheytedi, Yahova menen teń ekenligin anıq talap etedi. Hech bir ápiwayı adam bunday ayta almas edi. Ne de ápiwayı adam «Maǵan kelgen hesh qashan ashıqpaydı» dep ayta almas edi. Biraq isenimsizlik Onıń Yahudiy tıńlawshılarınıń aqlın basıp aldı. Olardıń aldında turǵan Kámil Adam, Ákeniń erkini orınlaw ushın aspannan túsip kelgen ilahiy belgi edi. Eger bul belgi jetkiliksiz bolsa, olarǵa iseniw ushın taǵı ne kerek edi?
Isaǵa baylanıslı basqa sorawlar [skeptitsizm menen berilgen sorawlar] payda boldı, olar Onıń jerdegi ata-anaların bilgenlerin talap etti. Inkarnatsiya hárdayım sır bolıp qaladı, tek isenim menen ǵana qádirleydi. Isa Betlehemdegi besikte qalay bala bolıp tuwıldı hám sol waqıtta Óziniń aspanlıq Ákesi menen máńgi qatnası bar edi, bul bizdiń aqılımızdan hárdayım asıp túsedi, tımsalǵa Isaǵa soraw bergenler sıyaqlı. Biraq bizdiń kúndelikli máshixiy ómirimizde bizdi azıqlandırıw hám kúsheytiw ushın Ómir náwiniń bar bolıwı túsindiriwdi talap etpeytuǵın haqıyqatlıq.
Biz elshi Pawıldıń sózlerin qaytalawdan basqa hesh nárse ete almaymız:
Áy, Qudaydıń danalıǵı hám biliminiń baylıǵınıń tereńligi! Onıń húkimleri qanday izlenbeytuǵın, hám Onıń jolları qanday tabılmaytuǵın! (Rimliklerge 11:33).
— Ian Livingstone
