Yosuanıń basıp alıwlarınan qıyınshılıqlar
Ne ushın Yosuanıń Kanaandı basıp alıwın úyreniw kerek?
Quday Kanaandı Izrail balalarına Mısırdan 40 jıllıq sayaxatqa shıqpasınan aldın wáde etken edi. Musaǵa sóylep, «Rabbı: «Mısırdaǵı xalqımnıń ezilgenin kórdim... Sonlıqtan Men olardı Mısırlıqlardıń qolınan qutqarıw ushın, hám olardı sol jerden jaqsı hám úlken jerge, súy hám bal aǵıp turǵan jerge, Kanaanlıqlardıń ornına alıp shıǵıw ushın túsip keldim» dedi» (Shıǵıw 3:7-8 NKJV).
Izrail milliy tariyxı máńgilik ómir súriwshi adamnıń ómiriniń kóplegen súwretlerin beredi. Mısalı, «súy hám bal aǵıp turǵan jer» «Máńgilik ómir súriwshi adamdaǵı aspan orınlarındaǵı ruwxıy pátiya» (Ef. 1:3) súwretleriniń biri bolıp tabıladı, onı Pawıl Qudaydı maqtaw hám shúkir etiw ushın sebep etip bergen. Biraq, anıǵıraq aytqanda, Yosuanıń wáde etilgen miyrasqa iye bolıw ushın basıp alıwı máńgilik ómir súriwshi adamlar ózleriniń ruwxıy pátiyaların ámelde qalay iyelewi kerek ekenligin kórsetedi: «Sebebi biz et hám qanǵa qarsı gúrespeymiz, bálkim baslıqlarǵa, húkimetlerge, bul dáwirdiń qarańǵılıǵınıń húkimdarlarına, aspan orınlarındaǵı ruwxıy jawızlıq kúshlerine qarsı gúresemiz» (6:12). Yosuanıń basıp alıwları Izrail Kanaannıń turǵınları menen urısıwı, jeńislerge erisiwi, adamlardı quwıp shıǵarıwı hám olardıń jerlerin, qala hám qalashaların iyelewi menen baylanıslı edi. Kerisinshe, máńgilik ómir súriwshi adamlar Máńgilik ómir súriwshi adamnıń jeńisinde jeńimpaz bolıp «turadı» hám ruwxıy dushpanların jeńiw ushın «Qudaydıń pútkil sawıtın» (13-ayattı) qollanıp, imannıń ruwxıy urıslarına qatnasadı.
Kanaandı basıp alıw urısların jazıp alǵan Yosua kitabı úsh tiykarǵı bólimge bólinedi:
- Izrail Kanaandı basıp alıwı (1:1–5:15),
- Kanaandı basıp alıw (6:1–12:24),
- Kanaandı bólistiriw (13:1–24:33).
Kanaandı basıp alıw
Yosua hám Izrail xalqı Iordanǵa kelgende, dárya óz qırǵaqlarınan tasqın edi (3:15). Izrail Qudaydıń keremet aralasıwı arqalı ekinshi tárepke óte aldı: keme kótergen ruhaniyler dáryanıń ortasında turdı hám «pútkil Izrail qurǵaq jerden ótti» (17-ayat).
Izrail Gilgalda lager qurǵan (4:19). Ol jerde olar súnetlew dástúrin qayta ornatıp, Pásxa bayramın ótkizip, jer ónimlerin jedi (5:7-11). Keyin Yosua Ierixon qalasın kóriwge bardı. Birden ol qolında qılıshı bar Adam menen jalǵız qaldı, Ol ózin «Rabbınıń áskeriniń komandiri» dep járiyaladı (14-ayat). Yosua hám Izrail Rabbınıń olar ushın urısatuǵının bilip, alǵa júrgizdi!
Bul máńgilik ómir súriwshi adam urısınıń baslanǵısh noqatı: Rabbı Isa «bizdiń qutqarıwshımızdıń Kapitanı» ekenligin túsiniw (Evreylerge 2:10). «Rabbıda hám Onıń kúshiniń qudiretinde kúshli bolıń» (Ef. 6:10). Bizdiń kúndelikli ruwxıy dawlarımızda biz Máńgilik ómir súriwshi adamnıń kúshinde, bizdiń dańqlı Basımızda baramız, Onı biz isenim menen Qudaydıń aspan orınlarındaǵı oń qolında ekenligin bilemiz (qarań 1:20-21).
Yosuanıń Kanaandı basıp alıwı
Ierixon.
Yosuanıń Ierixondaǵı jeńisi jaqsı belgili. Onıń «diywalı tegis quladı» (Yosua 6:20) máńgilik ómir súriwshi adamlar ózlerine qarsı hár qanday ruwxıy qarsılıqtı jeńe alatuǵının kórsetedi. «Biz etke qaray urıspaymız. Sebebi bizdiń [máńgilik ómir súriwshi adam] urısımızdıń quralları etli emes, bálkim Qudayda kúshli, qorǵanlardı qulatıw ushın, argumentlerdi hám Qudaydı biliwge qarsı ózin kótergen hár bir biyik nárselerdi qulatıw ushın, hár bir oydı Máńgilik ómir súriwshi adamǵa boysınıwǵa tutqın etiw ushın» (2 Korinflilerge 10:3-5). Qudaydıń sózine isenim menen boysınıw Yosuanıń birinshi jeńisiniń gilti edi.
Keyingi urıs, Aydaǵı jeńilis penen birge, bul faktı jáne de kórsetedi. Yosua óz áskerlerine Ierixon haqqında qısqasha maǵlıwmat bergen edi: «Sizler hár qanday jaǵdayda da lánetlengen nárselerden saqlanıwıńız kerek» (Yosua 6:18). Biraq, Yosua 7-bóliminiń birinshi ayatı bılay deydi: «Biraq Izrail balaları lánetlengen nárselerge qatnıslı qáte isledi, sebebi Ahan... lánetlengen nárselerden aldı.» Aydaǵı jeńilis hám 36 jawıngerdiń óliminen keyin Gilgaldıń lagerinde qorqınısh payda boldı (5-ayat). Rabbı Ahannıń ayıbın ashıp berdi. Ol óz oljası haqqında moyınladı: «Men kórdim... Men qáledim... Men aldım... Men jasırǵan edim» (21-ayat). Ol «Qudaydıń pútkil sawıtın kiygen emes» (Ef. 6:11), solay etip gúnáǵa ózin basqarıwǵa múmkinshilik bergen.
Jawızlıqtıń ruwxıy kúshleri gúnádan dindarlarǵa qarsı qural retinde paydalanadı. Ishki gúná bolǵan qálewdi jeńiw ushın kúsh Máńgilik ómir súriwshi adamdaǵı aspan baylıqların izlew hám olardı jerdegi nárselerge emes, bálkim olardıń ústine qoyıw arqalı tabıladı (qarań Koloselilerge 3:1-10).
Ay hám Gibeonlılar.
Ahor oypatlıǵında Ahan óltirilgennen keyin Ay ańsatlıq penen jeńildi (Yosua 7–8-di oqıń). Musa nızamınıń kitabı keyin Yosua tárepinen Gerizim hám Ebal tawlarında oqıldı hám ornatıldı. Bunnan keyin, Kanaannıń qubla bólimi ushın áskeriy kampaniya joybarlastırıldı, ol jerde túrli áskerler Izrailge qarsı birlesken edi. Biraq, Gibeonlılar qubla kampaniya baslanbasınan aldın Yosuanı hám Izrail húkimdarların aldap ketti. Gibeonnıń bul turǵınları «ustalıq penen isledi» (Yosua 9:4) hám uzaq elden kelgen sıyaqlı Gilgaldıń lagerine keldi. Olar Izrail menen kelisim dúzdi, Izrail «Rabbıdan keńes soramadı» (14-ayat). Sonlıqtan Izrail Gibeonlılardıń jaqın qonıslar ekenligin kesh bolǵansha bilmedi (16-ayat).
Bul Gibeonlılar máńgilik ómir súriwshi adamlar ushın «shaytannıń ayyorlıqların» (Ef. 6:11) kórsetedi hám Quday xalqınıń bul dushpanınıń óte ayyor taktikaların ashıp beredi. Jáne de, Izrail Qudaydıń pútkil sawıtın kiyiwde qáte isledi – bálkim sol jaǵdayda ǵárezli dua jetispey turǵan bólim edi.
Qubla Kanaán.
Kanaannıń qubla bóliminde urıs boldı, bul tariyxta eń ájayıp waqıya retinde ajıralıp turadı. Rabbı Amorlıqlardıń bes patshasın Izrail aldında jeńdi, olar jańa ǵana pútkil tún boyı Gilgaldıń lagerinen shama menen 20 mil aralıqtı basıp ótken edi. Urıs pútkil kún boyı dawam etti, biraq kesh jaqınlasqanda, qashıp baratırǵan birlespe túnge ózleriniń bekkemlengen qalalarına sheginesiz dep oyladı. Yosua jaǵdaydıń shoshıwlı ekenligin túsindi hám Rabbıdan kúndi uzartıwdı ótinish etti: «Quyash, Gibeon ústinde toqta» (Yosua 10:12). Iláhıy jazbanıń áhmiyetliligine itibar beriń: «Solay etip quyash toqtadı, hám ay toqtadı, xalıq óz dushpanlarınan ósh alǵansha... Solay etip quyash aspan ortasında toqtadı, hám pútkil kún boyı batıwǵa asıqpadı. Hám Rabbı adamnıń dawısına qulaq salǵanǵa shekem yamasa onnan keyin bunday kún bolmaǵan; sebebi Rabbı Izrail ushın urıstı» (13-14-ayatlar). Yosua keyin «Rabbıda hám Onıń kúshiniń qudiretinde kúshli» (Ef. 6:10) bolıp alǵa júrgizdi hám Kanaannıń qubla bóliminiń qalǵan bólimin pútkilley basıp aldı.
Pútkil áskerdiń Gibeonnan Gilgalǵa qaytıwı, keyin qubla kampaniyanıń aqırında jáne de (Yosua 10:15,43) áhmiyetli. Gilgal Izrail balaları súnetlewdi qayta kirgiziw arqalı Mısırdan pútkilley ajıratılǵanın qabıl etken jer edi. Olardıń qaytıwı Rabbınıń «Mısır ayıbın joq etkenin» (5:9) hám olardıń tabısı ózleriniń áskeriy sheberligi arqalı emes, bálkim Qudaydıń kúshi arqalı ekenligin esletti.
Máńgilik ómir súriwshi adamlar «etke isenbeydi» (qarań Filipililerge 3:3). Bálkim bul kishipeyil minez-qulıq bizdiń ruwxıy urısımızdaǵı bir tabıstan keyin eń úlken qáwip astında boladı. «Men urıstı jeńdim» dep oylap, et tárepinen aldawǵa túsip qalıw ańsat, al shınında onı Rabbı jeńgen edi! Ózin-ózi bahalaw «jawız kúnde qarsı turıw hám hámme nárselerdi islep bolǵannan keyin turıw» (Ef. 6:13) ushın turaqlı talap bolıp tabıladı.
Arqa Kanaán.
Yosua arqa ushın uzaq kampaniyadan keyin Kanaandı pútkilley basıp aldı. «Solay etip Yosua pútkil jerdi, Rabbınıń Musaǵa aytqan barlıq nárselerine qaray aldı; hám Yosua onı Izrailge ózleriniń qáwimlerine qaray miyras etip berdi. Keyin jer urıstan tınıshlandı» (Yosua 11:23). 12-bólim basıp alıwlardı Iordanıń shıǵıs tárepinde Musa basshılıǵında Izrail tárepinen jeńilgen patshalar dizimi hám Kanaanda Yosua basshılıǵında Izrail tárepinen jeńilgen patshalar dizimi menen juwmaqlaydı.
Juwmaq
Yosuanıń basıp alıwların qarastırǵanımda, Qudaydıń Sóziniń ámeliy qıyınshılıqlarına dúgis kelgenim kerek. Birinshiden, «Rabbı dedi... ‘Ele iyelew kerek bolǵan jer kóp’» (13:1) dep oqıǵanımda, ózimnen Qudaydıń islerinde ıǵılsızlıq sebepli qansha bay ruwxıy pátiyalardan qurǵaq qalıp atırǵanımdı sorawım kerek. Yosua Izrailge etkenindey, maǵan da eskertiw kerek pe edi: «Ákelerińizdiń Rabbı Quday sizlerge bergen jerdi iyelewge barıwdı qansha waqıtqa shekem itibar bermeysiz?» (18:3).
Ekinshiden, Yosua 22-de eki yarım qáwim Iordanıń shıǵıs tárepindegi óz miyrasına qaytıp kelgenin oqıǵanımda, qıyınshılıq: Men bul dúnyadaǵı qolaylı ómir menen qanaatlanaman ba, bul aspan álemlerinde hár qanday daw-janjalsız? Quday bergen nárselerdi iyelew ushın alǵa barıwdıń ornına, men Yusuf úyi sıyaqlı tawlı jerdegi miyrasım ushın gúresiwge qálemeymen be (Yosua 17:14-18)? Qudaydıń Sózi hár birimizdi sınasın.
ESLETPE
- «Bul jerde ádalatlı ápiwayılastırıw bar. Kanaán, Yosuanıń jerdegi tariyxında, sáykes keledi aspan orınlarına Ef. ruwxıy táliminde. Eshkoldıń júzimleri hám Kanaannıń súykimli miyweleri sáykes keledi ruwxıy pátiyalarǵa Ef. Yosua Kanaandı iyelew ushın urısıwı máńgilik ómir súriwshi adamnıń Ef. 6:10-18-degi muqaddes urısına sáykes keledi» (J. S. Blackburn, Kanaán iyelengen, 63-bet, Scripture Truth Publications, Crewe, UK, 2020).
