Jasóspirimler ushın qáwipler
Bul dúnya qáwiplerge tolı! Jasımızǵa qaramastan, hámme de bizge zıyan keltiriwi múmkin bolǵan nárselerge ushıraymız. Qáwiplerdiń ne ekenligin hám olardan qalay saqlanıw kerekligin kóriw ushın Muqaddes Jazıwǵa qaraw zárúr, hám Injil bizge qáwipke ushıraǵanımızda qalay háreket etiwdi úyretedi. Biz kóbinese bunı fizikalıq jaqtan oylaymız, biraq biz tiykarınan Rabbı hám basqalar menen bolǵan qatnaslarımızǵa zıyan keltiriwi múmkin bolǵan nárseler menen shuǵıllanamız. Atamada jasóspirimler – balalıqtan úlkenlikke ótip atırǵanlar – aytılǵan bolsa da, bul haqıyqatlar hámme ushın.
Biz tórt adamǵa itibar qaratqımız keledi: Musa, Yusuf, Daniyıl hám Timotey. Bul jas jigitlerden ne úyreniwimiz múmkinligin kóreyik.
Musa
Mısırda Musa Izraillik shańaraqta tuwıldı (Shıǵıw 2:1-10), biraq ol Faraonnıń qızınıń balası sıyaqlı tárbiyalandı. Bul degeni, ol óz átirapında kóp materiallıq nárseler menen ósti, sonday-aq kiyimler, pul hám bilim – shahzada erise alatuǵın hár qanday nárse. Biraq, ol biledi ol Izraillik ekenligin; ol hesh qashan kimge tiyisli ekenligin umıtpadı.
Musa bizge bul dúnyada ósiwshi hám kóp nárselerge erise alatuǵın isenimlisini esletedi. Biraq, isenimliler sıyaqlı biz hárdayım Rabbıǵa tiyisli ekenligimizdi esimizde tutıwımız kerek. Musadan ne úyreniwimiz múmkin? Evreylerge 11:23-29 bizge onıń basınan ótkergen geypara qáwipleri haqqında maǵlıwmat beredi.
Bilim qáwipi.
Musa bilim alıw ushın hár qanday múmkinshilikke iye edi. Ol Faraonnıń sarayında ósti hám eń jaqsı tálimge erise aldı. Biraq, bul dúnyanıń tálimi bolǵan bolar edi, bul qáwipli bolıwı múmkin. Kóbimiz mektepke barıwımız kerek, hám bizge Qudaydıń Sózine qarsı keletuǵın kóp nárseler úyretiledi. Injil bizge danalıq kerek ekenligin úyretedi (Nátiyjeler 10:1, 15:20), biraq biz tek ǵana úyreniw haqqında abaylı bolıwımız kerek. 2 Timoteyge 3:7 de biz hárdayım úyrenip, biraq bizge kerek bolǵan bilimge hesh qashan erise almaytuǵınımızdı oqıymız.
Sonlıqtan, biz anıq ne úyrenip atırmız? Biz Qudaydıń danalıǵın qabıl etip atırmız ba? Ol Danalıq (Rimliklerge 11:33), hám Ol biz ushın danalıqtıń deregi (Nátiyjeler 9:10). Qudaydıń danalıǵı bizge bul dúnyada qalay jasawdı biliwge múmkinshilik beredi. Isenimliler ushın qáwip, dúnyalıq bilimdiń kóbinese Muqaddes Jazıwǵa qarsı keliwi. Bilim alıwǵa bolǵan motivaciyamız kóbinese bul dúnyada ilgerilew bolıwı múmkin. Injil bizge shańaraǵımızdı támiyinlewdi úyretedi (1 Timoteyge 5:8), hám bunıń ushın biz kásip yamasa kónlikpe úyreniwimiz kerek bolıwı múmkin. Sonıń menen birge, biz Qudaydıń Sózinde bilimli bolıwǵa hám ruwxıy úyreniwimizge itibar qaratıwımız kerek.
Baylıq qáwipi.
Hámme ushın basqa bir qáwip – bul pulǵa yamasa baylıqqa bolǵan kózqarasımız. Musa bay bolmaw ushın tańlaw etti (Evreylerge 11:24-26). Ol bay edi hám onı taslap ketti! Eger siz bay bolǵan bolsańız, onnan bas tartıw ańsat boladı dep oylaysız ba? Isenimlilerge bay bolıwǵa umtılmaw kerek dep aytılǵan (Nátiyjeler 23:4-5), hám biz jerde emes, bálkim aspanda baylıq jıynawımız kerek (Matta 6:19-21). Eger biz bay bolıwdı qálesek, túrli máselelerge ushıraymız (1 Timoteyge 6:9). Musa óz átirapında pul menen ósken bolsa da, ol baylıqtıń waqıtsha ekenligin bildi, hám ol Qudayǵa xızmet etiwdi óz ómiriniń eń zárúrli bólegi etti. Ol aspanda emes, bálkim jerde ǵáziyneler jıynawdıń úlgisi boldı.
Baylıqlar máńgi emes; olar ádette máselelerge alıp keledi. Erte Máshiy xristianlar óz baylıqların saqlaw ornına berip jiberdi (Húkimetler 4:34). Bizge «pulǵa bolǵan muhabbat barlıq jamanlıqtıń tamırı» dep aytılǵan (1 Timoteyge 6:10 KJV). Pulǵa yamasa baylıqqa bolǵan kózqarasımız qanday? Bizdiń qálewimiz jıynaw ma yamasa berip jiberiw ma? Rabbı beriwdiń jaqsıraq ekenligin úyretti (Matta 19:21).
Yusuf
Jınıslıq azǵınlıq qáwipi.
Jaratılıstan baslap, dúnya jınıslıq azǵınlıqqa tolı boldı. Yusuf bunday sınawlarǵa ushıraǵan hám onıń ornına Rabbıdı húrmet etiwdi tańlaǵan adamnıń jaqsı úlgisi.
Jınıslıq azǵınlıq hár bir jas adam ushın qáwip. Biraq, ol tek ǵana olar menen sheklenbeydi. Azǵınlıq tek ǵana oylarımızda bolsa da, bul gúna. Rabbıdıń birewge qarap jaman oylarǵa iye bolıwdıń háreket penen birdey ekenligin aytqanın esleń (Matta 5:28). Biz «qaraw» dúnyasında jasaymız; texnologiya «qarawdı» júdá ańsatlastırdı.
Nátiyjeler 7:26-27 de biz jınıslıq azǵınlıqtıń kúshli er adamlarǵa zıyan keltirgenin oqıymız. Sonlıqtan Yusuf jınıslıq sınawlardı qalay tabıslı basqardı? Jaratılıs 39:1-21 di oqıǵanımızda, Yusuf Mısırda qul retinde satılǵanın hám Potifardıń úyine túsip, ol jerde óz ornında óskenin kóremiz. Potifardıń hayalı Yusufqa ózi menen jınıslıq gúna etiwdi qıstı, biraq Yusuf bas tarttı. Ol sınawǵa qarsı turdı, sebebi eger ol etpese, Qudayǵa qarsı gúna etetuǵının bildi! Ol onıń kúyewine hám ózine de gúna etken bolar edi, biraq Qudayǵa qarsı gúna etiw múmkinshiligi tiykarǵı másele edi.
Sonday-aq, biz jınıslıq gúna etkenimizde – háreket yamasa oylarımızda bolsın – biz tiykarınan Qudayǵa qarsı gúna etemiz. 1 Korinflilerge 6:18-20 de bizge denemiz Muqaddes Ruwdıń ibadatxanası ekenligi hám denemizben Qudaydı dánlewi kerek ekenligimiz aytılǵan. Biz denemizdi Qudaydı dánlew ushın qollanıwımız kerek.
Yusuf Potifardıń hayalınan uzaq turıwı kerek ekenligin túsindi. Muqaddes Jazıw onıń onnan saqlanıw ushın qolınan kelgen barlıq nárseni etkenin aytadı (Jaratılıs 39:10). Ol tosqınlıqlar ornatıp yamasa kelisimler dúzip, ózi sınawǵa ushıramaslıǵın támiyinledi. Biz bunı etemiz be? Biz Yusuf Potifardıń hayalı menen ushırasqanı sıyaqlı hár kúni birdey sınawlarǵa ushırasıwımız múmkin. Onıń sıyaqlı, biz de ózimizdi jınıslıq jaqtan sınaytuǵın nárse yamasa birewdiń qasında bolmaw ushın tosqınlıqlar ornatıwımız kerek.
Daniyıl hám onıń dosları
Yusuf sıyaqlı, Daniyıl da óz úyinen alınıp, jańa elge aparılǵan jas jigit edi. Biraq, ol alıp ketilgen waqıtta, onıń úsh dosı da onıń menen birge alıp ketildi: Xananiya, Mishayıl hám Azariya. Olardıń hámmesine jańa atlar berildi hám olar tutqınlıqta bolǵan eldiń ádetlerine boysınıwı kerek edi (Daniyıl 1:7), ol jerde olar kóp qáwiplerge ushıradı.
Dúnyaǵa boysınıw qáwipi.
Daniyıl hám onıń dosları Qudayǵa qarsı bolǵan elde edi. Olar Oǵan boysınıw yamasa boysınbaw haqqında sheshim qabıllawı kerek edi. Bul jaslardıń, ásirese jańa jerlerde ózleri bolǵan waqıtta ushırasatuǵın sınawı. Olar óz átirapındaǵı basımlarǵa boysınadı ma?
Bul tórt jas jigit patshanıń etinen tayarlanǵan awqatlar hám patshanıń sharabın ishiwi kerek edi. Gúmansız, patsha hám onıń ushın isleytuǵınlar Daniyıl hám onıń doslarına olar ushın jaqsı bolatuǵın nárselerdi berip atırmız dep oylaǵan. Biraq bul tórtewi ettiń túrleri haqqında belgili nızamlar bar ekenligin bildi (Levitler 7, 11); patshanıń eti olardı nájis etken bolar edi.
Zárúrli jaǵday, Daniyıl sheshim qabıllawı kerek edi. Ol awqattı jese, úyindegi hesh kim bilmes edi; yamasa ol, er adamlar aytqanı sıyaqlı, patshanıń adamları onıń etti jemeytuǵının aytqanına qalay juwap beretuǵını haqqında táwekelge barıwı múmkin edi. Daniyıl óz júreginde ózin nájis etpewge aldınnan sheshim qabıl etken edi (Daniyıl 1:8). Sonlıqtan, ol baslıqtan ózi hám dosları ushın et jemey, bálkim palız eginleri hám suw ishiwge ruqsat soradı. Quday Daniyıl hám onıń dosların sadıqlıǵı ushın sıyladı, hám olar hámme basqalardan da aqıllı boldı. Olar Qudaydıń ózlerinden talap etkenin etiw ushın jańa eldiń ádetlerine boysınbawǵa razı boldı.
Bul dúnyaǵa boysınbań (Rimliklerge 12:2).
Dúnyanıń sizdi óz qálipine salıwına jol qoymań. Qáwip, biz dúnyanıń ne isleytuǵınımızdı sheshiwine ruqsat beriwimiz múmkin, yamasa Qudaydıń Sózine boysınıw ornına átirapımızdaǵılardıń basımına boysınıwımız múmkin.
Butparastlıq qáwipi.
Daniyıl 3-bólimde biz Daniyıldıń úsh dosı haqqında oqıymız, ol waqıtta Daniyıl olardan bólek edi. Patsha hámme ózi ornatqan úlken altın súwretke bas iyip tabınıwı kerek dep sheshim qabıl etken edi. Bul Daniyıldıń dosları ete almaytuǵın nárse edi, sebebi Quday olardıń Ózinen basqa qudaylarǵa iye bolmawı yamasa basqa qudaylarǵa bas iyip tabınbawı kerek ekenligin aytqan edi (Yekinshi Nızam 5:7-9).
But – bul ómirimizde Qudaydıń ornın iyeleytuǵın nárse. Bul jaǵdayda ol úlken altın súwret edi. Biraq, ol kishi súwret yamasa ómirimizde Qudaydıń ornın iyeleytuǵın hár qanday nárse bolıwı múmkin. 1 Yuxanna 5:21 de biz: «Ózińizdi butlardan saqlań» dep oqıymız. Biz olardan abaylı bolıwımız kerek. Biz ushın Qudaydan da zárúrli bolıp qalıwı múmkin bolǵan but yamasa nárse ne bolıwı múmkin? Bul sport, sportshı, ataqlı adam yamasa bizdegi nárseler bolıwı múmkin. Hátte balalarımız da biz ushın Qudaydan da zárúrli bolıp qalıwı múmkin. Buttı anıqlawdıń bir usılı – eger meni Injil oqıwdan hám duwa etiwden toqtatatuǵın nárse bar ma dep soraw. Eger meni Qudaydıń xalqı menen ushırasıwdan toqtatatuǵın nárse bar ma? Butlar qáwip!
Timotey
Timotey hawariy Pawıl menen sayaxat etken jas jigit edi. Hawariy onı «meniń súyikli ulım» dep súwretledi (2 Timoteyge 1:2). Pawıl Timoteydiń jas ekenligin ayttı (1 Timoteyge 4:12), hám hawariy oǵan keminde eki xat jazdı: 1 Timoteyge hám 2 Timoteyge. Ol Timoteydi óziniń basqa altı xatında da atap ótti: 2 Korinflilerge, Filipililerge, Koloselilerge, 1 Tesalonikalılarǵa, 2 Tesalonikalılarǵa hám Filemonǵa.
Qudaysız hám paydasız sáwbet qáwipi.
Hawariy Pawıl Timoteyge eki ret «nájis hám bos sózlerden» saqlanıwdı ayttı (1 Timoteyge 6:20, 2 Timoteyge 2:16). «Nájis» degeni «qudaysız,» hám «bos sózler» degeni «paydasız sáwbet.» Xristianlar ushırasatuǵın qáwiplerden biri, adamlar Injil úyretken nárselerdi ańsat qabıl etpeydi. Onıń ornına, olar basqa tálimlerge umtılıwdı qáleydi. Bul máseleler haqqında paydasız sáwbetke alıp keliwi múmkin. Geyde biz adamlar menen injil temaları haqqında sheksiz yamasa maqsetsiz tartısa beremiz. Biz ózimizdi sebepsiz tartısıp atırǵanımızdı tabamız.
Búgingi dúnyada, internet penen, álbette kóp paydasız sáwbet bar. Bul isenimli ushın qáwip, sebebi biz injilge sáykes kelmeytuǵın nárselerdi oqıymız, hám bul zıyanlı, sebebi biz waqıttı da biykarǵa sarplaymız. Injil bizge «waqıttı qutqarıwdı» aytadı (Efislilerge 5:16), bul onı qımbatlı nárse sıyaqlı qabıl etiw yamasa múmkinshiliklerimizden maksimal dárejede paydalanıw degeni. Hámme ushın qáwip, biz waqıttı paydasız sáwbetke sarplaymız.
Hátte jasóspirim bolǵanımızda da, biz Injildi úyreniwge hám Rabbıǵa boysınıwǵa itibar qaratıw ushın waqıttan paydalanıwımız kerek. Paydasız sáwbet qáwipiniń bul múmkinshilikti alıp ketiwine jol qoymań.
Jaslıǵımızdı mensinbew qáwipi.
Hesh kim seniń jaslıǵıńdı mensinbesin; bálkim sózde, minez-qulqta, qayırqomlıqta, ruwhta, isenimde, tazalıqta isenimlerge úlgi bol (1 Timoteyge 4:12).
Bul júdá jaqsı úlgi, sonday emes pe? Jas adam óz átirapındaǵılarǵa, sonday-aq úlkenlerge de bul barlıq jollar menen úlgi bola aladı. Biz aldın Mısırda qul retinde satılǵan waqıtta jasóspirim bolǵan Yusuf haqqında sóylesken edik. Biraq, qáwip, birew bizdiń jaslıǵımızdı mensinbeydi.
Biz ózimizdi Rabbıǵa xızmet etiw yamasa Oǵan úlgi bolıw ushın júdá jas dep oylawımız múmkin. Biraq, Injil Rabbıǵa sadıqlıq penen xızmet etken jas adamlarǵa tolı. Olardıń gúrrińleri jazılıp qaldırılǵan, sonlıqtan biz olar haqqında oqıy alamız. 2 Patshalar 5-bólimdegi kishkene qız, 1 Samuel 17-bólimdegi Dáwít hám Yuxanna 6-bólimdegi jas jigit bar edi. Miriam, Yeremiya hám Ester de jas waqıtlarında Qudayǵa xızmet etken, bul maqalada talqılaǵanlarımızdan basqa. Quday olardıń ne etkenin Óz Sózinde jazıp qaldırdı, hám Ol bizdiń ne etkenimizdi esapqa aladı. Ózińizdi fizikalıq yamasa ruwxıy jaqtan jas bolǵanıńız ushın Rabbı sizdi qollana almaydı dep oylaw qáwipine túsip qalıwǵa jol qoymań. Ol qollana aladı hám qollanadı.
Juwmaq
Biz jas adamlar ushın bar bolǵan geypara qáwipler haqqında sóylesken edik. Kóplegen basqa da bar, hám biz Shaytannıń «gúrkiregen arıslan sıyaqlı… kimdi jep qoyıwdı izlep» júrgenin túsiniwimiz kerek (1 Petrus 5:8). Biz abaylı hám sergek bolıwımız kerek.
Eger biz kózlerimizdi Rabbı Isaǵa qaratıp tursaq (Evreylerge 12:2), Ol bizge bul qáwiplerdi jeńiwge járdem beredi. Hám eger biz qáwipke boysınsaq, Matta 14-bólimde oqıǵanımızday, Rabbı bizdi kóterip alatuǵın Zatı. Rabbıdıń hámmeimizdi bul nárselerden qorǵawı ushın duwa etiń.
Isa óz shákirtlerin kemaga kiriwge hám Ózi xalıqtı jiberip atırǵanda, Ózinen aldın ekinshi jaǵaǵa ótiwge májbúr etti. Hám Ol xalıqtı jibergennen keyin, duwa etiw ushın tawǵa jeke shıqtı: hám kesh kirgende, Ol sol jerde jeke edi. Biraq kema endi teńizdiń ortasında, tolqınlar menen urılıp atırǵan edi: sebebi samal qarsı edi. Hám túndiń tórtinshi qaraqshılıǵında Isa olardıń qasına teńiz ústinde júrip keldi. Hám shákirtler Onı teńiz ústinde júrip atırǵanın kórgenlerinde, olar qorqıp, «Bul ruwx» dep ayttı; hám olar qorqıwdan baqırdı. Biraq Isa olarǵa tez arada sóylep, «Kóńilińiz kóterilsin; bul Menmen; qorqpań» dedi. Hám Petrus Oǵan juwap berip, «Rabbı, eger bul Sen bolsań, maǵan suw ústinde Saǵan keliwdi buyır» dedi. Hám Ol «Kel» dedi. Hám Petrus kemadan túsip, Isaǵa barıw ushın suw ústinde júrdi. Biraq ol kúshli samaldı kórgeninde, qorıqtı; hám batıp baslaǵanda, baqırıp, «Rabbı, meni qutqar» dedi. Hám Isa dárhal qolın sozıp, onı ustap aldı, hám oǵan «Ey, az isenimli, nege gúman ettiń?» dedi. Hám olar kemaga kirgenlerinde, samal tınıshlandı. Sonnan keyin kemadaǵılar kelip Oǵan tabınıp, «Shın mániste Sen Qudaydıń Ulısań» dedi. —Matta 14:22-33 KJV
