Sınaqta quwanıwǵa shaqırıq
Yaqub 1. Xat sınaqta quwanıwǵa shaqırıq penen baslanadı, sabırlılıqtı payda etiwdiń bir usılı sıpatında. Bul tema tiykarınan 20-ayatqa shekem dawam etedi, onda ideya sabırlılıqqa qarsı bolǵan barlıq nárselerdi basqarıw zárúrligine hám Qudaydıń aldında turǵan adamnıń haqıyqıy minezine qaray ózgeredi. Bul sóz, pútkilley, bólim menen tawsıladı. Dálel-sebep baylanısın tabıw hárdayım ańsat emes; onıń gilti elshiniń aqılı iyelegen moral jaǵdayı. Men baylanıstı anıǵıraq etiwge háreket etemen.
Ámeliy din: haqıyqatlıqtı kórsetiw ushın Qudaydıń aldında júriw
Tiykarǵı tema, biz dúnya menen birlesiwge qarsı óz kásibimizdiń haqıyqatlıǵın kórsetiw ushın Qudaydıń aldında júriwimiz kerek — ámeliy din. Sonlıqtan sabırlılıq óziniń kámil isin atqarıwı kerek; usılayınsha óz erkini basqaradı, hám Qudaydıń pútkil erkini qabıl etiledi; nátiyjede jannıń ámeliy ómirine hesh nárse jetispeydi. Imanlı adam azap shegiwi múmkin; biraq ol Rabbıǵa sabır menen kútedi. Bunı Máshih isledi; bul Onıń kámilligi edi. Ol Qudaydıń erkin kútti, hám hesh qashan óz erkin islemegen, usılayınsha boysınıw kámil edi, adam tolıq sınaqtan ótken edi. Biraq haqıyqatında biz kóbinese ne islewimiz kerek ekenligin biliw ushın danalıqtan jetispeymiz. Bul jerde resurs anıq deyilgen: biz Qudaydan danalıq sorawımız kerek. Ol hámmege joqarı dárejede beredi; tek biz Onıń sadıqlıǵına hám bizdiń duwalarımızǵa juwapqa iseniwimiz kerek. Áytpese júrek eki júzli boladı; Qudaydan basqa jerde tayanısh bar; bizdiń qálewlerimiz basqa obyekti bar. Eger biz tek Qudaydıń qálegenin hám Qudaydıń islegenin izlesek, biz Onıń onı orınlawına isenimli túrde tayanamız; hám bul dúnyanıń jaǵdaylarına kelsek, olar Qudayǵa tayanıwdı paydasız dep esaplawǵa májbúr etiwshi bolıwı múmkin, olar dala gúli sıyaqlı joq bolıp ketedi. Biz Qudayǵa qaray bizdiń orınımız bul dúnyadan emes ekenligin seziwimiz kerek. Tómengi dárejede bolǵan adam Máshihshilik onı joqarılatqanı ushın quwanıwı kerek; bay adam, onı tómenletkeni ushın. Biz baylıqlarda quwanıwımız kerek emes (olar ótip ketedi), biraq elshiniń sóz etken júrek háreketlerinde; sebebi sınaqtan ótkenimizden keyin biz ómir tájin alamız.
Usılayınsha sınaqtan ótken hám bul ómir Qudaydıń pútkil erkine boysınıwda rawajlanǵan adamnıń ómiri, óz júreginiń barlıq qálewlerin sán-sáltenette qanaatlandıratuǵın adamnıń ómirinen ádewir qımbatlı.
Júrek qálewleriniń deregi
Endi bul sońǵı minezdegi sınaqlarǵa kelsek, olarǵa júrek qálewleri adamlardı túsiwge májbúr etedi, bul qálewler Qudaydan kelgen dep aytılmawı kerek: adam júregi olardıń deregi — onıń qálewleri gúna arqalı ólimge alıp keledi. Bul máselede hesh kim ózin aldamaǵay. Júrekti ishki jaqtan sınaqtan ótkeretuǵın nárse ózinen keledi. Barlıq jaqsı hám kámil sawǵalar Qudaydan keledi, hám Ol hesh qashan ózgermeydi, Ol tek jaqsılıq isleyedi. Sonlıqtan Ol bizge jańa tábiyat bergen, Onıń óz erkiniń bizde haqıyqat sózi arqalı islegen jemisi, biz Onıń jaratılıslarınıń dáslepki jemisleri sıyaqlı bolıwımız ushın. Nur Atası, qarańǵılıq Odan kelmeydi.
Haqıyqat Sózi ne hám ne isleyedi
Haqıyqat sózi arqalı Ol bizdi jańa jaratılısta keyinirek jarqırap shıǵatuǵın jaqsılıq kúshiniń birinshi hám eń jaqsı gúwaları bolıwımız ushın tuwdırǵan, biz onıń dáslepki jemislerimiz. Bul buzıq qálewlerdiń deregi bolıwdıń kerisi. Haqıyqat sózi ómir jaqsı urıǵı; óz erkiniń qálewleri bizdiń qálewlerimizdiń besigi — onıń energiyası hesh qashan ilahiy tábiyattıń jemislerin payda ete almaydı; hám adamnıń ǵázebi Qudaydıń ádilligin payda ete almaydı. Sonlıqtan biz boysınıwshı bolıwǵa, tıńlawǵa tayın bolıwǵa, sóylewge áste, ǵázepleniwge áste, deneniń barlıq kirlerin, nızamsızlıqtıń barlıq energiyasın bir shetke qoyıwǵa hám sózdi jumsaqlıq penen qabıl etiwge shaqırılamız — bul sóz, Qudaydıń sózi bolǵanı menen, bizdegi jańa tábiyat penen ózin biriktiredi (ol bizge egilgen) hám onı óz kámilligine qaray qáliplestiredi hám rawajlandıradı; sebebi bul tábiyattıń ózi Qudaydan sóz arqalı kelip shıqqan.
Bul bizden tıs bolǵan hám bizdiń gúnalı tábiyatımızǵa qarsı bolıp, bizdi ayıplaytuǵın nızam sıyaqlı emes. Bul sóz jandı qutqaradı; ol tirishilik hám janlandıratuǵın, hám ol ózinen aǵıp shıǵatuǵın hám onı qáliplestiretuǵın hám nurlandıratuǵın tábiyatta tirishilik penen isleyedi.
Sózdıń orınlawshıları, tek tıńlawshılar emes
Biraq sózdiń orınlawshıları bolıw zárúr, onı tek qulaq penen tıńlaw emes, biraq ol júrekte haqıyqıy hám tirishilik penen isleytuǵının dálillewshi ámeliy jemislerdi payda etiw kerek. Áytpese sóz tek aynası sıyaqlı, onda biz ózimizdi bir sáne kóriwimiz múmkin, hám keyin kórgen nársemizdi umıtıp qoyamız. Kámil nızamǵa, yaǵnıy erkinlik nızamına qaraǵan hám onda dawam etken, onıń usınǵan isin islegen adam, ózinde rawajlanǵan haqıyqıy hám boysınıwshı belsendilikte baxtlı boladı.
Quday Sózi Qudaydıń ne ekenliginiń hám Onıń ne qálegeniniń kórsetkishi sıpatında
Bul nızam kámil; sebebi Qudaydıń sózi, Quday Ruwxınıń aytqan barlıq nárseleri, Qudaydıń tábiyatınıń hám mineziniń kórsetkishi, Onıń ne ekenliginiń hám Onıń ne qálegeniniń: sebebi, tolıq ashıqqa shıqqanda (hám oǵan shekem adam Onı tolıq bile almaydı), Ol óziniń ne ekenligin qáleydi, hám bul zárúrli.
Jańa tábiyat ushın erkinlik nızamı
Bul nızam erkinlik nızamı, sebebi Qudaydıń ne ekenligin hám Onıń ne qálegenin ashıqqa shıǵaratuǵın sol bir sóz bizdi ilahiy tábiyattıń miyrasxorları etken; sonlıqtan sol sózge qaray júrmeslik ózimizdiń jańa tábiyatımızǵa qaray júrmeslik bolar edi. Endi ózimizdiń jańa tábiyatımızǵa qaray júriw, hám bul Qudaydıń tábiyatı, hám Onıń sózi menen basqarıw, haqıyqıy erkinlik.
Sinayda berilgen nızam: adamnıń erkini hám Qudaydıń erkini
Sinayda berilgen nızam adamda, júrekke emes, adamnan tıs jazılǵan, adamnıń minez-qulqı hám júregi Qudaydıń erkine qaray qanday bolıwı kerek ekenliginiń kórsetkishi edi. Ol tábiyiy adamnıń barlıq háreketlerin basqaradı hám ayıplaydı, hám oǵan erik beriwge ruqsat bermeydi, sebebi ol Qudaydıń erkin islewge tiyis edi. Biraq onıń basqa erkini bar, sonlıqtan nızam oǵan qullıq, ayıplaw hám ólim nızamı. Endi, Quday bizdi haqıyqat sózi menen tuwdırǵan halda, bizdegi tábiyat, usılayınsha Qudaydan tuwılǵan halda, sol sózge qaray dásler hám qálewlerge iye; ol sol sózden. Sóz óz kámilliginde bul tábiyattı rawajlandıradı, onı qáliplestiredi, onı nurlandıradı, biz aytqanımızday; biraq tábiyattıń ózi onıń arqasınan eriwde óz erkinligine iye. Usılayınsha Máshih penen boldı; eger Onıń erkinligi alıp taslanǵan bolǵanda (ruwxıy jaqtan múmkin emes edi), bul Onıń Áke Qudaydıń erkin islewden toqtatıw arqalı bolar edi.
Jańa adamnıń erkinligi: Sóz arqalı tuwılǵan hám Sóz arqalı qáliplestirilgen jańa tábiyat
Bizdegi jańa adam menen de sonday (bul bizdegi ómir sıpatında Máshih), ol bizde Qudayǵa qaray ádillikte hám haqıyqıy muqaddeslikte jaratılǵan, bizde sóz arqalı payda bolǵan, bul Qudaydıń kámil ashıqqa shıǵarıwı — Máshih, tirishilik Sózi, kórinbeytuǵın Qudaydıń súwreti, onıń kórsetkishi hám úlgisi bolǵan adamdaǵı pútkil ilahiy tábiyat. Jańa adamnıń erkinligi Qudaydıń erkin islew erkinligi, minezde Qudaydı imitatsiya etiw, Onıń súyikli balası sıpatında, sol minez Máshihde kórsetilgen sıyaqlı. Erkinlik nızamı bul minez, ol sózde ashıqqa shıǵarılǵan sıyaqlı, onda jańa tábiyat óz quwanıshın hám qanaatlanıwın tabadı; ol Ózin ashıqqa shıǵaratuǵın sózden hám onda ashıqqa shıǵarılǵan Qudaydan óz bar ekenligin alǵan sıyaqlı. Bunday «erkinlik nızamı» — Qudaydıń óziniń bizdegi minezi, Ózin ashıqqa shıǵaratuǵın sóz arqalı tuwılǵan tábiyattıń háreketi menen qáliplestirilgen, sózge qaray ózin qáliplestiredi.
Til ishki adamnıń kórsetkishi sıpatında
Ishki adamnıń birinshi hám eń sınaqtan ótkeriwshi kórsetkishi til. Quday menen baylanısta bolǵan hám Oǵan húrmet etetuǵın bolıp kórinetuǵın, biraq óz tilin basqara almaytuǵın adam ózin aldaydı, hám onıń dini bos.
Taza hám kirshiksiz din
Quday hám Áke aldında taza din, gúnanıń aqıbetleri menen eń názik baylanıslarda urılǵan, tábiyiy tayanıshlarınan ayırılǵanlarǵa ǵamxorlıq etiw; hám ózin dúnyadan kirshiksiz saqlaw. Ózin joqarılatıwǵa hám Qudaydan uzaqta, bos dúnyada abıray qazanǵa umtılıwdıń ornına, bizdiń háreketlerimiz, Quday sıyaqlı, azap shekkenlerge qaray burıladı, olar óz azaplarında járdemge mútáj; hám biz ózimizdi hámme nárse kirletetuǵın hám bizdiń ómirimiz bolǵan jańa tábiyatqa hám biz sóz arqalı bilgen Qudaydıń minezine qarsı bolǵan dúnyadan saqlaymız.
