«Қудайым, Қудайым, неге Сен Мени таслап кеттиң?» Забур 22:1
Забур 22-ни Жума күниниң забуры деп атаўға болады, себеби ол Мәсихтиң өлими ҳаққында айтады. Оны Пасха забуры деп те атаўға болады, себеби ол Мәсихтиң қайта тирилиўи ҳаққында айтады. Бирақ Ийса Мәсихтиң өлими ҳәм қайта тирилиўи тек ғана Жума күни ҳәм Пасха жекшембисинде емес, бәлким ҳәр күни еслениўи керек болған ўақыялар, себеби олар мәсихши исениминиң тийкары болып табылады. Сонлықтан Забур 22-ни барлық ўақытлар ушын забур деп атаўға болады. Оны оқыў бизди Ийемиз ҳәм Қутқарыўшымызға табыныўға мәжбүр етиўи керек.
Мәсихке бағышланған забурлар, мысалы Забур 22, Мәсихши забурлар деп аталады. Олар Мәсихтен бир неше әсир алдын жазылған болса да, олар бизге Қутқарыўшымыз ҳаққында көп ҳақыйқатты береди. Мәсихши забурлардың көбисинде забуршы өзиниң тәжирийбесинен бир нәрсе ҳаққында жазған, бирақ Мухаддес Рухтың илҳамы астында суўретлеў жазыўшының тәжирийбесинен асып кетип, Мәсих ҳаққында нышанлы түрде айтады.
Азап шегиў
Забур 22 ҳақыйқатында да айрықша Мәсихши забур. Бириншиден, Ийемиздиң азап шегиўин көрсетиўи таң қалдырарлық. Бул забурда биз Қудай Улының шексиз руўхый азап шегиўиниң тереңлигин көремиз. Бул жерде бизге хашқа шегелеў ҳаққындағы Инжил хабарларында көп жасырылған мухаддес жерди изертлеў имканияты берилген. Мәсихтиң хаштағы азап шегиўи Оның күшли физикалық азап шегиўлери менен шекленбеген. Биздиң гүналарымыз ушын қурбанлық сыпатында, Ол Қудайдың қаҳәрин де басынан өткерген. Исенимниң ҳеш бир шәҳити ҳеш қашан: «Қудайым, Қудайым, неге Сен Мени таслап кеттиң?» деп айтыўға мәжбүр болмаған (Забур 22:1; Матфей 27:46 NIV). Бирақ бул Ийемиздиң ыссы күн ҳәм суўық қараңғылықта хашта өлип атырғандағы тәжирийбеси болған (2-аят; Матфей 27:45).
Бул сораўға жуўап 3-аятта берилген. Гүнаға қарай алмайтуғын мухаддес Қудай (Аввакум 1:13) Өзиниң жалғыз Улынан «жүзин бурыўға» мәжбүр болған, себеби Ийса биздиң орнымызға келген – биздиң гүналарымыздың жазасын көтерген. «Қудай гүнасыз болған Оны биз ушын гүна қылды, сонда биз Онда Қудайдың ҳақыйқатлығына айланыўымыз ушын» (2 Коринфлилерге 5:21). Бул сынақ даўамында Ийениң Атасының еркине болған берилгенлигин ойлаң. Оның налыўына қутқарыў жуўабы болмаса да, Ол Атасы Оны алып келген бул соңғы сааттан қайтпады. Ески Ўәсияттағы ҳеш бир мүмин ҳеш қашан бундай үнсиз аспанды басынан өткермеген (4-5-аятлар). Бундай үмитсиз жағдайларға қарамастан, Оның Атасына болған жуўабы Қудайдың ҳақыйқатлы басқарыўына болған мықлы исеним болған. «Бирақ Сен Мухаддес сыпатында тахтта отырсаң; Сен Исраилдиң мақтаўысаң» (3-аят). Биздиң қыйын жағдайларға болған жуўабымызға қандай қарама-қарсылық. Қудайдың ҳақыйқатлы жоллары ушын биздиң аўзымыздан қанша мақтаў шығады, биз азап шегип атырғанда ҳеш қутқарыў көринбегенде? Ҳәм биз, әлбетте, Ийса сыяқлы ҳеш қашан аспандағы Атамыздан айырылмаймыз.
Қайғы
Забур 22:6-8-де биз Ийемиздиң руўхый қайғысы ҳәм азабына үлес қосқан хаштағы және бир тәжирийбелерин көремиз. Ол қурт сыяқлы тапталған ҳәм қорғансыз болған (6-аят). Ол Өзи қутқарыўға келген адамлар тәрепинен масқараланған ҳәм нәлетленген (7-аят). Ол Өзин таслап кеткен Қудайға болған исеними ушын мазақланған ҳәм мысқылланған (7-8-аятлар; Марк 15:29-32). Бирақ Оның Атасына болған берилгенлиги ҳәм Атасының суверенли еркине болған исеними Оның өмири даўамында – ҳәтте туўылғанынан баслап – ҳеш қашан әлсиремеген (9-10-аятлар). Және, биздиң әлсиз исенимимизге қандай қарама-қарсылық! Биздиң исенимимиз қаншалық жийи әлсирейди, ҳәтте бизге аз қысым болғанда да – күшли азап шегиўди айтпағанда. Бәлким Забур 22 бизди тек ғана табыныўда тизе бүгиўге емес, бәлким қысымға қарамастан, мықлы исенимде белимизди түзетиўге ҳәм ийинимизди тегислеўге мәжбүр етер.
Мәсихши забур сыпатында, Забур 22 Ийемиздиң азап шегиўин алдыннан айтыўы менен де айрықша. Ҳәтте скептик те забурлар Мәсих туўылмастан көп алдын жазылғанын мойынлаўы керек. Забурлардың көширмелери Өлик теңиз орамлары арасынан табылған ҳәм Мәсихтен кеминде 100 жыл алдын жазылған деп есапланған. Ийемиздиң хаштағы азап шегиўи ҳаққындағы улыўма нышанлардан басқа, биз 6-8-аятларда көрген ҳәм 11-13-аятларда даўам ететуғын, 14-18-аятларда Оның хашқа шегелениўине байланыслы айырым анық нышанлар бар. Сыншы бул нышанлардан қашыўға ҳәрекет етип, олар тек ғана забуршы Даўыттың тәжирийбелери болған деп айтады. Ол, мысалы, 12-13-аятлардағы буқалар ҳәм арысланлар биздиң өлип атырған Ийемизди мазақлаған жүрексиз топар емес, бәлким тек ғана Даўыттың душпанлары болған деп айтады. Сыншы ҳәтте Ийса ашылыў аятын хаштан айтып, оны нышанға айландырған деп айтады. Бирақ 14-18-аятлардағы хашқа шегелениўдиң анық ҳәм толық суўретлениўин ҳеш бир скептик айналып өтиўи қыйын.
Хашқа шегелеў
Забур 22 Даўыттың қыйын тәжирийбесинен келип шыққан болса да, ол 14-18-аятларда бул тәжирийбеден толық асып кетеди. Даўыттың барлық «сүйеклери ... орнынан шығып кеткен» (14-аят) қашан болған? Бирақ хашқа шегеленген денеге хаш оны тик услап турған тесикке аямай тасланғанда дәл усы болған. Ҳәм Даўыттың қоллары ҳәм аяқлары тесилген бе (16-аят)? Хашқа шегелеўде тесиў қаншалық жийи әмелге асырылған? Әдеттеги усыл қоллар ҳәм аяқларды хашқа байлаў болған. Бул аяттан (16-аят) Мәсихтиң хашқа шегелениўи ушын нышанлы дәлил шексиз. Көп терлеў, ыссыдан әлсиреў, физикалық шаршаў, шексиз шөллеў, жарым жалаңашлық ҳәм уятқа зыян (14-17-аятлар) хашқа шегелениўдиң анық суўретин толықтыратуғын қосымша суўретлеўлер болып табылады ҳәм Ийемиздиң өлими ҳаққындағы Инжил хабарлары менен бирге оқылыўы керек. (Матфей 27; Марк 15; Лука 23; Юханна 19). Ҳәм хашқа шегелеў Даўыттың дәўири ҳәм мәдениятына тән болған өлим жазасының түри болмағанын еслең. Бул Забур 22 жазылғаннан көп ўақыт өткеннен кейин қолланыла баслаған Рим усылы болған.
Бул аятларда биздиң алдымыздағы хашқа шегелениўдиң толық мағлыўматларынан басқа, әскерлердиң ис-ҳәрекетлериниң де мағлыўматлары бар (18-аят). Рим әскерлери жәбирлениўшиниң кийимлерин қураллады тазалаў ушын шүберек сыпатында қолланылатуғын олжа деп есаплаған. Юханна 19:23-ке муўапық, олар Мәсихтиң сыртқы кийимлери менен дәл усыны қылған. Бирақ, жеребе таслаўдың қосымша нышанлы мағлыўматына муўапық (18-аят), биз Юханна 19:24-те әскерлер Ийсаның тигилмеген кийими ушын қымар ойнағанын көремиз. Хашқа шегелениўдиң барлық бул мағлыўматлары Забур 22-ниң нышанлары ҳаққында ҳеш қандай түсиникке ийе болмаған адамлар тәрепинен әмелге асырылған. Инжилдиң илҳамы ушын буннан жақсы дәлил не болыўы мүмкин!
Бул забурда көрсетилген азап шегиўлердиң перспективасы да әҳмийетли. Мәсихтиң Өзи забурдың көп бөлигинде сөйлеўши екенине итибар бериң. 1-21-аятларда Ол қайта тирилгеннен кейинги жеңис перспективасынан сөйлеп атыр. Оның өлими 21-22-аятларда келеди. Сонлықтан Ийе өлгеннен кейин болған Рим әскериниң найза урыўы (Юханна 19:33-34) қосылмаған. Биз Жаңа Ўәсияттан билемиз, Қудайдың биздиң гүнамызға қарсы қаҳәри Мәсих өлместен алдын толық қанаатландырылған, себеби Ол: «Ол тамамланды!» деп жәриялаған (Юханна 19:30). Биз 21-аяттағы бул ҳақыйқатты баҳалаўымыз мүмкин, себеби Ийеге Атасы тәрепинен Ол өлместен алдын жуўап берилген. Оның тасланған ўақыты тамам болған. Сүўретли түрде, Ол Атасы тәрепинен «жабайы өгизлердиң мүйизлеринен ... қутқарылған». Бул жерде Ийемиз Өзиниң рухын Атасының қамқорлығына тапсырған, соң өлген (Лука 23:46).
Қайта тирилиў
Енди 22-аяттан басланған қайта тирилиў қуўанышына итибар бериң. Қутқарыўшы енди жалғыз емес. Ол Атасының атын Өзиниң аға-инилери арасында жәриялады (22-аят). Бул бизди де қамтыйды! (Еврейлерге 2:11-12.) Мәсихтиң хаштағы қурбанлық иси нәтийжесинде бизге қандай орын берилген! 26-31-аятларда Рух сөйлеўши сыяқлы көринеди ҳәм биздиң итибарымыз Ийемиздиң өлими ҳәм қайта тирилиўиниң нәтийжелерине қаратылған. Бул аятлардың көлеми тек ғана ҳәзирги ўақыт пенен шекленбеген; олар Мәсихтиң екинши келиўин де күтеди. Кәмбағаллар ҳәм азап шеккенлер жеңиллестириледи (26-аят). Бүкил жер жүзи Мәсихтиң Ийелигин мойынлайды (27-29-аятлар). Мәсихтиң ҳақыйқатлығы ҳәм Оның тамамланған иси тарийхтың қалған бөлигиндеги әўладларға жәрияланады (30-31-аятлар).
Забур 22-ниң темасы тек ғана барлық ўақытлар ушын қолайлы емес, ол барлық тарийхтың темасы! Бүкил әлем Забур 22-ниң ҳақыйқатын мойынлап, Ийеге табыныўы тек ғана ўақыт мәселеси.
