Pergamos Smirnadan altmıs mil arqa-shıǵısta jaylasqan. Ol jeti shirkeúdiń sheńberindegi keyingi orın edi. Onıń atı «kúshli neke» degen mánisti ańlatadı. Payǵambarlıq jaqtan, Pergamos eramızdıń 306-jılı Rimde imperator bolǵan imperator Konstantinniń dáwirine qaraydı. Onıń húkimranlıǵı astında shirkeú mámleket penen birlesti. Xristianlıq belsendi hám rásmiy túrde qollap-quwatlandı. Máshihke sadıq bolıwı kerek bolǵan jıyın, sisteması Qudayǵa qarsı bolǵan dúnyaǵa turmısqa shıqtı.
Ol eskertiwdi itibarǵa almadı:
«Dúnyanı da, dúnyadaǵı nárseni de súymeytuǵın bolıńlar. Eger kimde-kim dúnyanı súyse, onda Ákeniń súyiwshiligi onda joq» (1 Yoxanna 2:15).
Smirnada shekken dúnya zulımınan qashıw ushın, shirkeú dúnyaǵa kirdi. Biraq neke náhaq awqam edi. Jaqsı joybarlanǵan, qurılǵan, saqlanǵan hám basqarılǵan keme dawıllı teńiz ortasında qáwipsiz, biraq teńiz kemeniń ishine kirse, ol batadı. Bul dáwirden baslap shirkeú, ulıwma alǵanda, óziniń aspanlıq xarakterin joǵaltqan sıyaqlı.
12-ayát
Pergamos shirkeúsinıń perishtesine jaz: «Eki qırlı ótkir qılıshı bar Ol bılay deydi;
″Perishte« xabarshı» degen mánisti ańlatadı. Xat jergilikli shirkeúdegi juwapkerli elementke, yaǵnıy jıyında juwapkerli háreket etken hám jıyın islerinde juwapkerlikti qabıl etiwge tayar bolǵanlarǵa arnalǵan edi.
Eki qırlı ótkir qılısh
Máshih Ózin bul dáwirdegi jıyınnıń jaǵdayına sáykes túrde usınadı, yaǵnıy
«Eki qırlı ótkir qılıshı bar Ol» (Evreylerge 4:12 salıstırıń).
Ol tuwrı (2 Timotiy 4:8) ajıratıw hám húkim etiw qábiletine iye. Ózin-ózi húkim etiw eń jaqsı húkim, biraq eger jıyın ózin-ózi húkim etpese, Ol bunı islewden tartınbaydı.
13-ayát
Men seniń islerińdi, hám qay jerde jasaytuǵınıńdı bilemen, hátte Shaytannıń taxtı turǵan jerde: hám sen Meniń atımdı bekkem ustap turıpsań, hám Meniń isenimimnen bas tartpaǵansan, hátte Antipas Meniń sadıq shahıydım bolǵan sol kúni, ol seniń aranızda, Shaytan jasaytuǵın jerde óltirilgen edi.
Pergamos shirkeúsi eń qudayǵa qarsı orında jaylasqan edi. Ol ózgeshe qıyınshılıqlar hám sınaqlarǵa dus keldi. Rabbı bunı bilgen.
«Men seniń qay jerde jasaytuǵınıńdı, hátte Shaytannıń taxtı turǵan jerdi bilemen.» Pergamos húkimdardı sıyınıwshılıqtı qabıl etken birinshi qala edi. Bul jergilikli putparast patsha Attalus 1 Soter tárepinen baslanǵan edi. Onıń ózine arnalǵan ibadatxanası jergilikli landshafttı basqarıp turǵan belgili tóbelikte qurılǵan edi. Rim Sezarı Domitian bul aymaqqa kelgeninde, ol húkimdardı qudaylastırıw principin qabıl etti, biraq imperator sıpatında ózi, hám jergilikli wákili emes, sıyınıwǵa tiyisli bolǵan adam ekenligin talap etti. Jergilikli xalıq, hátte kóplegen xristianlar da, bunı qabıl etiwge razı bolǵan sıyaqlı. Shaytan, Qudaydıń qattı dushpanı hám qarsılası, álbette, kózge kórinetuǵın bolmasa da, haqıyqıy kúsh edi. Ol bul dúnyanıń qudayı (2 Korinflilerge 4:4) hám bul dúnyanıń ámirshisi (Yoxanna 12:31).
Ókinishke oray, shirkeú ulıwma alǵanda dúnya menen kúshli baylanıslar ornatıwdı tańladı. Olar Shaytannıń kúshi ámelge asırılıp atırǵan jerde jasap atırǵan edi. Bul shirkeúdiń dúnyadaǵı hám dúnyaǵa bolǵan gúwalıǵın ázzilestirdi. Adam ózi menen birge islesip atırǵan sistemaǵa qarsı gúwalıq bere almaydı. Shaytan shirkeúge kirip atırǵan dúnya sistemasınıń ózin basqardı. Nátiyjede, bul ózin xristian dep esaplaǵan shirkeú (búgingi kúndegi kóplegen xristian dúnyası sıyaqlı) Shaytan basqarıp turǵan dúnyada jasawǵa ornalasıp, haqıyqıy Qudaydı ornınan alıp taslap, Shaytandı, ámelde, óziniń patshası etip qoydı.
Sen Meniń atımdı bekkem ustap turıpsań
Pergamosda kóplegenlerdiń qátegesine qaramastan, Rabbı maqullay alatuǵın element bar edi.
Ol: «Sen Meniń atımdı bekkem ustap turıpsań, hám Meniń isenimimnen bas tartpaǵansan», dedi. Injilde at hárdayım adamdı anıqlaydı hám xarakteristikalaydı. Bunday buzıq ortalıqta olar xristianlıqtıń ullı tiykarǵı haqıyqatların, ásirese Máshihniń Shaxsı hám iskerligi haqqındaǵı haqıyqatların saqlawdı dawam ettirdi. Rabbı jıyın haqqında ulıwma alǵanda endi bılay dep ayta almasa da,
«Meniń sadıq gúwám,»shúkirler bolsın, ele de sadıq jekke adamlar bar edi. Bul sadıq shahıyt Antipas mısalında kórsetilgen.
Antipas atı onıń haqıyqıy, sózbe-sóz, jeke atı bolǵan ba, joq pa, onıń mánisi
(«ákege qarsı»)álbette onıń xarakteristikası edi. Antipas sol waqıttaǵı qátelikke qarsı gúresiwge urınıwları nátiyjesinde shahıyt boldı. Adamlar payda bolıp, ózlerine «áke» poziciyasın, statusın hám atın alıp atırǵan edi. Antipas Ákege, Quday Ákege qarsı emes edi, biraq ózin rásmiy, shirkeúlik «áke» dep kórsetken hár qanday adamǵa qarsı edi.
Rabbı onı «Meniń sadıq gúwám, ol seniń aranızda, Shaytan jasaytuǵın jerde óltirilgen edi» dep maqullaydı. Antipas sadıqlıǵı shahıyt ólimine alıp kelgen bolsa da, turaqlı, berilmeytuǵın bolıp qalǵan adamnıń jarqın mısalı edi. Ol Shaytannıń dúnyasında Máshihke jarqın gúwa, pútkil shirkeú bul dúnyada qanday bolıwı kerek ekenliginiń jarqın mısalı edi.
Rabbıdıń «ol seniń aranızda, Shaytan jasaytuǵın jerde óltirilgen edi» degen sózleri, xalıq pikiriniń aǵımına qosılıwǵa razı bolǵanlarǵa qarsı anıq ayıplaw edi.
14-ayát
Biraq Men seniń ústińde bir neshe nárseni bilemen, sebebi seniń ol jerde Balaam táliymatın ustap turǵanlar bar, ol Balaktı Izrail balalarınıń aldına súrindiriwshi tas qoyıwǵa úyretken edi, putlarǵa qurban etilgen nárseni jewge, hám zına qılıwǵa.
Smyrnada Shaytan urınıp kórgen sırtqı zulım arqalı erisilmegen nárseni, endi Pergamosda ishki buzılıw arqalı qolǵa kirgizildi. Sonlıqtan Balaamǵa silteme (14-ayát), ol Balak tárepinen qollap-quwatlanǵan bolsa da (Sanlar 22:6), Qudaydıń xalqın qárǵay almaytuǵının túsindi hám olardı buzıwǵa kiristi.
Balaamnıń Izrailge bergen keńesi, «Moab penen dos bolıńlar» (Sanlar 25:1-3), Pergamosdaǵı moral jaǵdaydı anıq súwretleydi. Shirkeú tariyxında, basında
«Qabildiń jolı» (óz erkine)bolıp baslanǵan hám
«Balaamnıń qáteligi» (óz paydasın izlew)sıpatında dawam etken nárseni, álbette
Korah (óz-ózin kórsetiw) sıyaqlı húkim etiliwi kerek (Yahuda 11). Dúnyada jasawǵa ornalasqan shirkeú onıń jolların qabıl etedi. Jeke xristianlar bunday nárslerge qarsı shıqqan bolıwı múmkin, biraq kóplegen ózin xristian dep esaplaǵanlar endi bul jalǵan oqıtıwshılarǵa qarsı turmadı.
Rabbı: «Seniń ol jerde Balaam táliymatın ustap turǵanlar bar», dep aytıwǵa májbúr boldı. Jaman oqıtıwshılarǵa tózildi, hám jaman ámeliyatlarǵa ámel etildi. Hárdayımǵıday, jaman táliymat jaman ámeliyatqa alıp keledi.
15-ayát
Seniń de ol jerde Nikolaylardıń táliymatın ustap turǵanlar bar, bul nárseni Men jek kóremen.
Shirkeú tariyxınıń Pergamos basqıshı Nikolaylardıń táliymatın ustap turǵanlar menen belgilendi. Bul Nikolaylardıń kim ekenligin, yamasa olardıń nárseni anıq úyretkenligin anıqlaw qıyın. Olar, álbette, Injil standartları boyınsha tolıq qabıl etilmes hám ulıwma ayıplanatuǵın minez-qulıqtı aqlaw ushın táliymattıń bir túrin islep shıqqan edi. Bul tendenciya dáslep Efesdegi jıyınǵa kirgizilgen ádep-náziksiz ámeliyatlarda kórindi. Bul ádep-náziksiz isler sol basqıshda sol shirkeú tárepinen jek kórilgen hám bas tartılǵan edi. Biraq, Pergamosda bul jamanlıq júdá qáweterli boldı, sebebi Efes shirkeúdegı isler endi Pergamosda ornatılǵan táliymatqa aylandı. Tiykarınan, Nikolaylar Qudaydıń miyrimdiligin teris paydalanǵan adamlar edi.
Olar, álbette, «Miyrimdilik kóbeyiw ushın gúnáda dawam eteyik» degen bolıwı múmkin, bul poziciya elshi Pawıl tárepinen ayıplanǵan (Rimliklerge 6:1-2).
Rabbı onıń awzınıń qılıshı, onıń sózi, olardıń aytqanların, olardıń táliymatın biykar etetuǵının eskertedi.
bul nárseni Men jek kóremen
Rabbı Isa Ádalatlı Húkimdar, hám ádalatsızlıqtı jek kóredi (Zabur 45:6-7, Evreylerge 1:8-9).
16-ayát
Tawbe etiń; bolmasa Men tez arada seniń qasıńa kelemen, hám olardıń menen Meniń awzımnıń qılıshı menen gúresemen.
Eger tawbe hám ózin-ózi húkim etiw bolmasa, Máshihke juwapkerlerge qarsı húkim qılıshın qollanıw kerek boladı.
Rabbı «seniń» menen emes, «olar» menen gúresemen demedi. Eger shirkeúde jalǵan oqıtıwshılar hám jaman islerdi islewshiler menen gúresiwge moral kúsh bolmasa, Rabbı Ózi jamanlıqtı tazalaw hám Óz atına tiyisli húrmetti saqlaw ushın háreket etedi. Bul húkim Onıń awzınıń qılıshı, Onıń sózi menen ámelge asırıladı.
Shaytannıń birinshi hújimi Qudaydıń awzınan shıqqan nárseniń haqıyqatlıǵına gúman tuwdırıw edi -
«Quday ayttı ma?» (Jaratılıs 3:1). Atı Qudaydıń Sózi dep atalǵan Ol, aqır-aqıbetinde, Óziniń Payda bolıwında, awzınan shıǵıp atırǵan ótkir qılısh penen milletlerdi uradı (Ashıw 19:15). Onıń sózi jetkilikli boladı. Bunnan aldın, Pergamosdaǵı jalǵan oqıtıwshılar Qudaydıń Ulıwınıń awzınan shıǵıp atırǵan Qudaydıń Sózi menen áshkara etiledi hám ayıplanadı.
17-ayát
Qulaǵı bar adam Ruxtıń shirkeúlerge ne aytıp atırǵanın esitsin; Jeńimpazǵa Men jasırın mannanı jewge beremen, hám oǵan aq tas beremen, hám tasqa jańa at jazılǵan boladı, onı hesh kim bilmeydi, tek onı alǵan adamnan basqa.
Sonda jeke adamǵa Ruxtıń shirkeúlerge ne aytıp atırǵanın esitiw ushın shaqırıq bar. Injildiń sózleri, haqıyqatında da, Muqaddes Ruxtıń kúshinde Quday tárepinen ilhamlanǵan (1 Korinflilerge 2:13, 2 Timotiy 3:15-16).
Jeńimpazǵa
Úsh túrli wáde bar jeńimpaz ushın, ashıq qulaǵı bar hám sózdi qabıl etiwge hám oǵan boysınıwǵa tayar adam.
jasırın manna, aq tas, hám jańa at
Pergamosda satılatuǵın azıq-awqattıń kóbi aldın putparast qudaylarǵa, yamasa Rim imperatorına arnalǵan edi. Bunday góshlerdi jewden ar-namıs sebepli bas tartqan xristianlarǵa (Háreketler 15:20, 1 Korinflilerge 10:25-29) jasırın manna wáde etildi. Bul Izrailge shólde sayaxat etken waqıtta Qudaydıń jaqsılıǵınıń esteligi ushın kelisim sandıǵına qoyılǵan mannaǵa silteme beredi. Mannanıń ózi Rabbı Isanıń bul dúnyadaǵı ómirinde kórsetilgen muqaddes, kámil adamlıǵınıń tipik kórinisi edi. Jeńimpaz, dúnyadan moral jaqtan bólek bolǵan sadıq múmin, Qudaydıń Óziniń jalǵız tuwılǵan Ulıwınıń jerdegi muqaddes, bólek Adamlıǵın hám ómirin qádirlewinıń sırına kirgiziledi. Jeńimpaz óz jáninde Qudaydıń Óziniń Rabbı Isanıń kámil Adamlıǵın qádirlewinıń jeke sezimine iye. Áke ǵana tolıq qádirleydi, biraq jeńimpaz Qudaydan hám oǵan ashılǵan adamnan basqa hámmege jasırın bolǵan nárseniń jańa qádirlewin aladı (Shıǵıw 16:33 hám Evreylerge 9:4 qarań).
Bul ishki qádirlewdıń belgisine qosımsha,
Rabbı: «Men oǵan aq tas beremen», deydi, bul Onıń maqullawınıń sırtqı belgisi. Bul kóbinese saylawda kandidattı maqullaw ushın urnaǵa aq tas qoyıw ádetine silteme beredi. Tasta kandidattıń atı jazılǵan boladı. Qara tas maqullamawdı bildiredi.
Basqa jergilikli baylanıs ta bar edi. Ádette, jergilikli qara granit jámiyetlik imaratlar ushın qollanılǵan. Arnawlı imaratlar ushın, ásirese belgili bir adamdıń húrmetine qurılǵanlar ushın, hám monumental músinler, baǵanalar hám taxtalar ushın qımbat, aq, italyan mármeri import etilgen. Jámiyetke kórsetilgen xızmetler ushın berilgen jergilikli húrmetler usı aq tastaǵı estelik taxtalar yamasa plitalardı óz ishine alǵan. Bul húrmet berilgen waqıtta, jańa at berilgen hám aq tasqa oyıp jazılǵan.
Bul Rabbıdıń jeńimpazǵa Óziniń anıq maqullawın bergenligin bildiredi. Jeńimpazdı kóplegenler qabıl etpewi múmkin, sebebi ol shirkeú menen dúnyanıń náhaq awqamına qarsı turadı; sonıń menen birge, ol aq tasta kórsetilgen Rabbıdıń maqullawı haqqındaǵı oy menen ruwxlanıwı kerek.
Jańa attıń nárseni ańlatatuǵını haqqında eki durıs túsik bar.
- Jeńimpazǵa Rabbıdıń sulıwlıǵı hám dańqı haqqında arnawlı qádirlew beriledi, bul onıń Rabbıǵa bolǵan jeke sadıqlıǵı sebepli, hátte yamasa ásirese qıyın kúni oǵan jeke ashılıw bolıp tabıladı.
- Rabbı tárepinen kórsetilgen jeńimpazdıń arnawlı qádirlewi. Máshih jeke kóretuǵın hám aq tas bergen adamda qádirleytuǵın moral xarakter sol jańa atta kórsetiledi.
Eki pikirde de tiykar bar.
Rabbı Isa Máshihke isengen hár bir múmin ushın máńgilik, ruwxıy, aspanlıq bereketler aldında tur. Biraq, men jasırın manna, aq tas hám jańa at haqqında házir nárseni bilemen?
