Pawıldıń Timotiyge tapsırması
«Biraq sen, ey Quday adamı, bul nárselerden qashıp, • ádillikti • taqıwalıqtı • isenimdi • súyispenshilikti • sabırlılıqtı • miyrimlilikti izle.» —1 Timotiy 6:11 NKJV
Timotiyge ruwxıy ákesi sıpatında, Pawıl oǵan isenimde hám Quday oǵan tapsırǵan jumısta turaqlı bolıwǵa xoshametlew ushın eki xat jazdı. Bul xatlarda Pawıl Timotiyge kóp «tapsırmalar» berdi. Biraq 1 Timotiy 6:11 de Pawıl birinshi ret «sen» ushın kúshli grek almasıǵın qollandı.
Bul Timotiy ushın Pawıldıń jazǵanlarına itibar beriw júdá zárúrli ekenligin ańlattı, hám bul Qudaydıń er adamı yamasa hayalı bolıwdı qáleytuǵın hár bir adam ushın zárúrli boladı.
Rabbı Pawıldı Efeste gúwalıqtı ornatıw ushın qollandı, bul jerde elshiniń missionerlik jumısı óz shıńına shıqtı (Elshiler 19:10,20). Elshi Efes shirkewiniń aqsaqallarına ózi ketken soń isenimlilerdi adastıratuǵın jalǵan shobanlar haqqında kóz jasları menen eskertti (Elshiler 20:28-31). Sonlıqtan ol Timotiyge jumıstı dawam ettiriw ushın sol jerde qaldırdı (1 Timotiy 1:3; Elshiler 20:20,27). Birinshi xatında Pawıl Timotiyge bul jalǵan oqıtıwshılarǵa qalay qarsı turıw kerekligin, shirkewde durıs, taqıwalı minez-qulıq arqalı haqıyqattı úyretiw hám kórsetiw arqalı túsindirdi (1 Timotiy 3:14-16).
Xatın juwmaqlap atırǵanda, Pawıl Timotiyge bolǵan úgit-násiyatlarında anıǵıraq boldı: «sen kerek» emes (1 Timotiy 3:15), al «sen kerek» (1 Timotiy 6:11), onnan keyin «men seni shaqıraman» (13-ayat) hám «Ey Timotiy» (20-ayat) degen jeke shaqırıq penen juwmaqlandı. Taqıwalıqqa úzliksiz jeke qollanıw Timotiy Efeste rawajlanıp atırǵan dushpanlıq jaǵdayda tabıslı bolıwınıń birden-bir jolı edi. «Ózińe hám táliymatqa jaqınnan gúzet. Bunda turaqlı bol, sebebi bunı islew arqalı sen ózińdi de, seni tıńlawshılarıńdı da qutqarasız» (1 Timotiy 4:16 ESV).
1 Timotiy 6:11 de «izle» (NKJV) ornına «er» (KJV) sózin qollanıw arqalı, Pawıldıń tapsırması eki tiykarǵı máselege qısqartıldı: «bul nárselerden qash» hám basqa nárselerdi «izle».
1. Qash!
«Biraq sen, ey Quday adamı, bul nárselerden qash.»
Men Yusuf hám Potifardıń hayalı haqqında sóylegen bir waǵızshını esleymen. Ol былай деди: «Ómirde sonday jaǵdaylar bar, ol jerde siz qashıwıńız kerek! Sol kúni Yusuf ózin sonday jaǵdaylardıń birinde taptı hám ol qashtı.» Pawıldıń Timotiyge kórsetpesi sonday edi. Sen hám men «bul nárselerge» qarsı turmawımız kerek, biz olardan múmkin bolǵanınsha uzaqqa qashıwımız kerek.
Tiykarǵı kontekstte «bul nárseler» ashıwǵa hám qızǵanıwshılıqqa baylanıslı barlıq jamanlıqlar, olardıń ishinde pulǵa bolǵan súyispenshilik tiykarǵı mısal bolıp tabıladı. Qızǵanıwshılıq butparastlıq bolıp tabıladı (Kolosalıqlar 3:5), yaǵnıy ol isenimli adamnıń ómirinde Qudaydıń joqarı ornın almastıradı. Rabbı Isa былай деди: «Hesh bir qul eki xojayınǵa xızmet ete almaydı, sebebi ol birewin jek kórip, ekinshisin súyedi, yamasa birewine berilip, ekinshisin jek kóredi. Siz Qudayǵa hám pulǵa xızmet ete almaysız» (Luka 16:13 ESV). Pul patshası bizdiń dúnyamızda joqarı húkim súredi. Adamlar ózleriniń aylıqları yamasa bardaǵan nárseleri menen qanaatlanbaydı. Olar kóbirek múlikke iye bolıw hám bos waqıtların uzartıw ushın kóbirek pul qáleydi. Sonlıqtan qumar oyınları hám lotereyalar júdá ataqlı. Kerisinshe, Pawıl Timotiyge qanaatlanıw menen taqıwalıqtaǵı úlken payda haqqında máslahát berdi (1 Timotiy 6:6-8).
1 Timotiy 6-nıń keńirek kontekstinde, «bul nárseler» Rabbı hám Onıń elshileriniń ruwxıy jaqtan paydalı táliymatlarına qarsı bolǵan jalǵan táliymatlardı óz ishine aladı (3-ayat). Bul «hár qıylı doktrinalar» isenimlilerdi taqıwalıq ámeliyatınan alıp ketish potencialına iye. Olar:
- Ózlerin qaǵıydalar hám nızamlar menen kórsetedi, olar isenimlilerdi Máshihte bolǵan haqıyqıy erkinlikten ayırıp qoyadı (1 Timotiy 4:1-7),
- Tiykarınan jaman kelip shıǵıwǵa iye, hám
- Ózleriniń taqıwalıq túrin ámelge asırıw arqalı finanslıq payda bar ekenligin usınıs etedi (1 Timotiy 6:5).
Timotiy qashıwı kerek bolǵan basqa nárseler ózin-ózi oraylastırǵan oqıtıwshılardıń maqtanıwshılıǵı hám oǵan baylanıslı jamanlıqlar (4-ayat), olar alıp keletuǵın buzılıw hám taza emeslik (5-ayat), qanaatlanbaǵan ruwx (6-8-ayatlar) hám aqılsız hám zıyanlı nápsiler (9-ayat) edi.
Xattıń ulıwma kontekstinde, «bul nárseler» Efes shirkewi «birqansha» adamlar tárepinen ushırasıp atırǵan barlıq aldatıwshı hám adastırıwshı táliymatlardı hám olardıń jaman ámeliyatların óz ishine aladı. Sonlıqtan, «bul nárseler» isenim arqalı Qudaydan kelgen basqarıwdı ilgeri súriwdiń taza niyetine iye bolmaǵan hár qanday táliymat yamasa ámeliyat dep anıqlanıwı múmkin (1 Timotiy 1:4). Ruwxıy jaqtan paydalı táliymat hárdayım «taza júrekten hám jaqsı ar-namıstan hám shın isenimnen shıǵatuǵın» súyispenshilikti payda etiw maqsetine iye (1 Timotiy 1:5). Dáslep, Timotiy jalǵan oqıtıwshılarǵa qarsı turıwı hám Quday bergen húkimetin qollanıp, olardı basqa doktrinalardı úyretpewge buyırıwı kerek edi (1 Timotiy 1:3). Eger olar onıń buyrıqlarına qulaq salmasa, onda ol olardan «qashıwı» kerek edi. Ol olarmen hesh qanday baylanısta bolmawı kerek edi; hám ol bul oqıtıwshılardı biykarlawı (1 Timotiy 4:7), bas tartıwı (1 Timotiy 5:11), olardan uzaqlasıwı (1 Timotiy 6:5), qashıwı (1 Timotiy 6:20; 2 Timotiy 2:16) hám ózin olardan tazalawı (2 Timotiy 2:21) kerek edi. Biraq sol waqıtta ol Pawıldan úyrenilgen nárselerdi úyretiwdi dawam ettiriwi kerek edi (1 Timotiy 3:14).
2. Izle!
«Biraq sen, ey Quday adamı ... ádillikti, taqıwalıqtı, isenimdi, súyispenshilikti, sabırlılıqtı, miyrimlilikti izle.» — 1 Timotiy 6:11 KJV
Pawıl Timotiydiń ruwxıy ákesiniń izinen ergen hám bul altı ámeliy nárselerdi kórsetip atırǵan «Quday adamı» ekenligin bildi. Biraq Timotiy bunı dawam ettiriwi kerek edi. Biz de olardı shákirtliktegi maqsetimiz etiwimiz kerek. Altı nárseni úsh toparǵa bóliwge boladı:
- Ádillik hám taqıwalıq, olar Qudayǵa qaraydı,
- Isenim hám súyispenshilik, olar ishki, hám
- Sabırlılıq hám miyrimlilik, olar sırtqı.
Ádillik Quday aldında hám Onıń talaplarına muwapıq durıs ómir súriw. Bul Onıń kóz aldında durıs bolıw xarakteri. Mısalı, baylıqlardı durıs qollanıw (17-19-ayatlar). Ádillik taqıwalıqtıń bir bólegi – hárdayım Qudayǵa jaǵımlı bolatuǵın jollar menen ómir súriwge umtılıw – hám isenimli adamnıń pútkil ómirine qollanıladı. Bul Quday haqqında hám Onıń hár bir oylaytuǵın hám isleytuǵın nárselerinde Oǵan tiyisli bolǵan nárseler haqqında sezim yamasa xabardarlıqqa iye bolıw. Turmıs tárizi Qudayǵa bolǵan isenimniń kásibi menen sáykes keliwi kerek. Birinshi Timotiy 1:5 taqıwalıqtı izlew ushın zárúrli elementlerdi kórsetedi:
- Taza júrek – meniń aqılım hám erkim, yamasa niyetlerim, Qudaydıń erki menen sáykes keliwi kerek.
- Jaqsı ar-namıs – men sezgir bolıwım kerek, sonlıqtan meniń ómirimde Quday maqullamaytuǵın hesh nárse bolmasın.
- Shın isenim – meniń isenimim haqqında hesh nárse eki júzli yamasa jalǵan bolmasın. Men Qudaydı alday almayman. Men basqalarǵa hesh nárse jasırmawım kerek. Men haqıyqıy Máshixshi bolıwım kerek.
Isenim Qudayǵa iseniw hám Onıń Sózine iseniw. Isenimdi izlew degeni men Muqaddes Jazıwlardaǵı hár bir nárse Quday tárepinen ilhamlanǵanına isenemen (2 Timotiy 3:16). Men olardıń qátelik joq – birde-bir qátelik joq ekenligin qabıl etemen. Sonlıqtan, eger adamlar filosofiyaları yamasa «ilim» hám Muqaddes Jazıwlar arasında qanday da bir qarama-qarsılıq bolsa, men adamlarǵa emes, Qudayǵa isenemen. Men Qudaydıń ótirik ayta almaytuǵının hám Muqaddes Jazıwlardıń isenim hám ámeliyatlardıń barlıq aspektleri ushın tolıq jetkilikli ekenligin bilemen.
Súyispenshilik taqıwalıqtıń basqa ishki kúshi. Súyispenshilikti izlew degeni Quday meniń júregime quyǵan súyispenshilik penen tolıw (Rimlikler 5:5). Bul súyispenshilik meniń ómirimde de kóriniwi kerek. Pawıl onıń 1 Korinfliler 13 te qalay háreket etetinin súwretleydi. Birgelikte, isenim hám súyispenshilik isenimli adamnıń ómirinde ústemlik etiwi kerek bolǵan tiykarǵı yamasa kórnekli ózgeshelikler bolıp tabıladı (1 Salonikalıqlar 3:6, 1 Salonikalıqlar 5:8; 1 Timotiy 1:14, 1 Timotiy 2:15; 2 Timotiy 1:13; Ashıw 2:19).
Sabırlılıq shıdamlılıqtı ańlatadı. Sonlıqtan, sabırlılıqtı izlew ómirdiń sınaqları hám jaǵdaylarına qaramastan – olardıń xarakteri qanday bolmasın – dawam etiw. Miyrimlilik miyrimli minez-qulıqtı kórsetiwdi ańlatadı, hám ol ásirese jalǵan oqıtıwshılarǵa hám aldatıwshılarǵa qarsı turǵanda zárúrli (2 Timotiy 2:24-25).
3. Gúres!
«Isenimniń jaqsı gúresin gúres.» —1 Timotiy 6:12 ESV
Pawıldıń Timotiyge tapsırması 12-ayatta úzliksiz háreketti talap etetuǵın basqa buyrıq penen dawam etedi. Elshi oǵan kimler haqqında eskertken edi:
- Isenimnen tayıw (1 Timotiy 4:1),
- Óz turmıs tárizi menen isenimdi biykarlaw (1 Timotiy 5:8),
- Isenimnen adasıw yamasa basqa jaqqa ketip qalıw (1 Timotiy 6:10),
- Isenimnen tayıw hám qátelesiw (1 Timotiy 6:21), yamasa
- Jaramas bolıw («reprobate» KJV de), buzılǵan aqılǵa iye bolıw (2 Timotiy 3:8).
Ol sonday-aq Máshixshi urısı dawamlı túrde kúsheyip hám jamanlasatuǵının máslahát berdi, sonlıqtan Timotiy olarmen gúresiwdi toqtatpawı kerek (2 Timotiy 3:13-14, 2 Timotiy 4:1-5). Sonlıqtan Timotiy Rabbımız Isa Máshihtiń payda bolıwına shekem Pawıldıń barlıq bul buyrıqların orınlawı kerek edi (1 Timotiy 6:13-14). Timotiy máńgilik ómirge iye bolıw arqalı (12-ayat) hám oǵan isenip tapsırılǵan haqıyqat depozitin qorǵaw arqalı (20-ayat, sonday-aq 2 Timotiy 1:13-14 ti de qarastırıń) isenimdi saqlawı kerek edi. Gúres sonday-aq barlıq jalǵan atalǵan «bárin bilgenlerdiń» húrmetsiz gápleri hám qarama-qarsılıqlarına qarsı turıwdı da óz ishine aldı (20-21-ayatlar).
Aqırında, Barlıq Quday Er Adamları Hám Hayallarına
Timotiyge berilgen bul tapsırmalar Pawıldıń xatların oqıytuǵın barlıq Quday xalqına qarsı shıǵadı. Timotiy sıyaqlı biz de Quday hám Onıń haqıyqatı ushın turıwımız hám ómir súriwimiz kerek. «Máshihte Isa bolǵan miyrimde kúshli bolıń» (2 Timotiy 2:1).
ESLETPE
- Pawıldıń Timotiyge jazǵan xatlarında kúshli almasıqtıń basqa qollanılıwları 2 Timotiy 1:18, 2 Timotiy 2:1,3, 2 Timotiy 3:10,14, 2 Timotiy 4:5,15 te tabıladı. Qarań Tomas Nyuberri tárepinen jazılǵan Anglichan-Grek Jańa Ósiyatı.
- «Eger kimde-kim» (3-5-ayatlar) hám «Biraq olardıń ... birqansha» (9-10-ayatlar) menen «Biraq sen, ey Quday adamı» (11-ayat) salıstırıń.
- Sóylespe awdarmalar былай oqıladı: 1) «qashıwdı dawam et», 2) «izlewdi dawam et» hám 3) «gúresiwdi dawam et». Sonday-aq 2 Timotiy 2:22 ni de qarań.
- 1 Timotiy 1:3,6,19, 1 Timotiy 4:1, 1 Timotiy 5:15,24, 1 Timotiy 6:10,21; 2 Timotiy 2:18.
Bul tapsırmanı saqlawǵa bizdi xoshametlew ushın, elshi bizdi «ómirde barlıq nárselerdi saqlaytuǵın» Biriniń kóz aldında jasap atırǵanımızdı esletedi (1 Timotiy 6:13 JND). Ol óz adamların, olar qanday qıyınshılıqlardan ótiwi kerek bolsa da, saqlay almaydı ma? Bunnan tısqarı, eger bizge sadıqlıqqa shaqırılǵan bolsa, biz ózimizden aldın gúreste bolǵan Biriniń kóz aldında ekenligimizdi umıtpayıq. Ol da – gúnákarlar, kúnshillik hám haqáretlerdiń qarama-qarsılıǵı aldında – Qudayǵa tolıq sadıqlıq penen háreket etti, sabırlılıq hám miyrimlilik penen haqıyqattı saqladı, hám sonday etip jaqsı moyınlawǵa gúwalıq etti. Bunnan tısqarı, sadıqlıq óz sıylıǵına iye boladı. Sonlıqtan, buyrıq Isa Máshihtiń payda bolıwına shekem taza hám ayıpsız saqlanıwı kerek. Onıń payda bolıwınıń dańqı bizdiń tárepimizden bolǵan hár qanday kishkene sadıqlıqqa juwap penen birge keledi, sebebi ol Máshihtiń kámil sadıqlıǵına dańqlı juwap boladı. Keyin, adamlar jek kórgen, haqáretlegen hám krestke qadaǵan Birisi dańqta kórsetilgende, Onıń barlıq sadıqlıǵına tolıq juwap bolıp qana qalmastan, Qudaydıń barlıq nárseleriniń tolıq kórsetiliwi de boladı. Isenimge aldınnan ashılǵan nárse pútkil dúnyaǵa ayan boladı! Quday úyin quraytuǵınlar Quday ushın gúwalıq bere almaslıǵı múmkin. Quday adamı Qudaydı tek ólshemde kórsetiwi múmkin. Biraq Máshihte Qudaydıń máńgilik dańqı ushın tolıq kórsetiliwi boladı. —Hamilton Smit (beyimlestirilgen)
