PASKADAN KEYINGI ZBURLLER: Qudaydıń qozısına arnalǵan gimnler
«Men Saǵan shúkir etemen, sebebi Sen meni esittiń hám meniń qutqarıwshım boldıń.» (Zbur 118:21 KJV)
Zburler 113-118 Paskaǵa, Qudaydıń qozısın tanıstıratuǵın bayramǵa hám Rabbimizdiń krestke kerilgen waqtına arnalǵan dep esaplanadı.
ZBUR 113: Qullıqtan azatlıq
Bul zbur birinshi ayatta Izraildi úsh ret Rabbimizdi «maqtawǵa» shaqırıw menen baslanadı. «Rabbimizdiń qulları» sıpatında (113:1 KJV), Qozınıń qanı menen qutqarılǵanlar (Shıǵıw 12:13) endi Mısır qulları emes edi. Yehova Ibrahımǵa, Isxaqqa hám Yaqupqa Kanaán jerin wáde etken Bir dep ataladı. Sonıń menen birge, Ibrahımnıń balaları Qudaydı «házirden baslap hám máńgilikke» (113:2) maqtawı menen máńgilik miyras perspektivası da bar. Bul Jańa Ierusalimge hám máńgilik iyelik etetuǵın aspan jerine de arnalǵan (Jaratılıs 13:15). Shátır hám Ibadatxana dáwirinde kúndiń shıǵıwınan batıwına shekem maqtaw ushın tiykar bar edi (113:3). Erteńgi hám keshki qurbanlıqlardan tısqarı, Dáwít aspan áskerleriniń úlgisi boyınsha Qudaydıń úzliksiz maqtawın rásmiylestirdi. Paska hám basqa belgilengen bayramlar baylanıslı dástúrler bolıp, rásmiy jıyınlar arasında bos turmawımız kerek ekenligin aytadı. Biz hár kúndi shúkirshilik penen baslap, túnge basımızdı qoymasdan ózimizdi Qudayǵa tapsırıwımız kerek.
Zbur jazıwshısı Qudaydıń dańqın Qudaydıń kishipeyilligi menen salıstıradı. Qudaydan dańqlı hám kishipeyil hesh kim joq. Mıńlaǵan jıllar dawamında Ol óz dańqın adamlardan jasırǵan. Ólshemsiz keńislikte millionlaǵan galaktikalardı jaratqan sol Quday, kishipeyil úyiniń ústinde bir juldız benen Betlehem balası boldı. Sol ullı Quday Musáǵa janıp turǵan putada ózin kórsetti: «Men Mısırdaǵı xalqımnıń azabın anıq kórdim, hám olardıń jumıs basqarıwshıları sebepli shıǵırǵanın estidim; sebebi Men olardıń qayǵıların bilemen; hám olardı qutqarıw ushın túsip keldim» (Shıǵıw 3:7-8). Izrail Paska qozısınıń Qudaydıń «ette kórsetilgenin» (1 Timotey 3:16) bildirdi. Bizdi qutqarıw ushın, Qudaydıń Ulı «Adam sıpatında tabıldı» (Filipiyalılar 2:8).
«Balalardıń quwanıshlı anası» (113:9) degen sóz dizbegi ájayıp haqıyqattı bildiredi. Kóplegen evrey anaları Mısırlıqlar ózleriniń kishkene balaların óltirgen waqıtta jılaǵan edi. Biraq Paska dasturxanındaǵı balalar ilahiy saqlaw hám kóbeyiwdiń dálili edi. Kerisinshe, Mısır anaları joq etiwshi perishte olardıń tuńǵıshların óltirgen waqıtta jılaǵan edi.
Zbur 113 alınǵan bereketler ushın Qudaydı maqtaǵan. Qudaydı maqtaw bul zburlerdiń qaytalanatuǵın teması, sebebi olar Izrailge Mısırlıqlar qulı bolǵan waqıttaǵı kishipeyilligin esletken. Endi óz jerinde Izrail sheksiz bereketlengen edi. Biraq olardıń qullıǵı umıtılmawı kerek edi. Olardıń armiyası olardı qutqarmadı, Qozınıń qanı qutqardı (Shıǵıw 12:17,51).
ZBUR 114: Qutqarıwǵa kúshli
Bul zbur Izraildiń Mısırdan qutqarılıwı hám saqlanıwı ushın Qudaydıń kúshine basım beredi. «Yaquptıń úyi» (114:1) degen sóz dizbegi Yaquptıń hám onıń balalarınıń sońǵı jılların Mısırda ótkergenin esletedi. Bul Jaratılıs 15:13 te Ibrahımǵa aytılǵan payǵambarlıqtı orınlaw ushın edi. Dáslepki bereket perspektivasına qaramastan, bul jıllar baxtlı emes edi. Quday óz xalqınıń bul butparastlıq hám qullıq jerinde hesh qashan jaylaspawına qarar etken edi. Sonlıqtan Izrail balaları qullıq jerinen shıqqan waqıtta, jaratılıstıń ózi olar menen birge quwanıshqa tolǵan sıyaqlı edi (114:4).
Bul bizge Paska qozısı Ierusalimge kirgen waqıtta qalanıń Onı qarsı alıw ushın quwanıshqa tolǵanın esletedi. Jazıwshılar Qudaydı maqtaǵanlardı tınıshlandırıwǵa urınǵan waqıtta, Másih juwap berdi: «Eger bular tınısh tursa, taslar dárhal shıǵıradı» (Luka 19:40). Paska qozısı menen birge bolıw ushın, náresteni Iysa Mısırǵa alıp ketilip, keyin ol jerden shaqırıldı (Matta 2:14-15). Bul zbur Qudaydıń shóldeǵi sadıqlıǵın jazadı (114:8). Másih tek qutqarıp qoymaydı, al Ol óz qoyların máńgilikke baǵadı (Ashıw 7:17).
ZBUR 115: Jalǵız haqıyqıy Quday
Quday Faraonnıń armiyaların Qızıl teńizde joq etken waqıtta, Izrail Jaqın Shıǵısta eń qorqınıshlı millet boldı. Biraq Musá Izraildiń kúshi hám dańqı óz Qudayında ekenligin moyınladı (Shıǵıw 14:13). Zbur jazıwshısı butparastlardıń Izraildiń Qudayına dańq beriwlerin, millettiń ózine emes, dep duwa etedi. Bul duwa Rahabtıń moyınlawı menen juwap berilgen edi, ol tınıshsızlanǵanlarǵa aytqan edi: «Siziń qorqınıshıńız bizge túsip keldi ... jerdiń barlıq turǵınları siz sebepli hálsizlenedi» (Yeshua 2:9). Ol sonıń menen birge bul qorqınısh Qudaydıń Qızıl teńizdi qurıtıwına hám Izraildiń keyinirek Amoriyalıqlardıń eki patshasın jeńiwine tiykarlanǵanın aytqan edi (115:10). Butparastlardıń bul joq etiliwi endi butparastlardıń qutqarılıwına alıp kelgen edi. Óziniń qutqarıwshı imanında Rahab moyınladı: «Siziń Rabbimiz Qudayıńız, Ol joqarıda aspanlarda hám tómende jerde Quday» (115:11). Bul keremetlerdi esapqa alǵanda, butparastlardıń óz butparastlıqlarında qalıwı tańqalarlıq jaǵday. Filistiyalılar Dagonǵa ibadat etiwdi dawam ettirdi, hátte onıń qulaǵan ibadatxanası kóplegen adamdı óltirgennen keyin de (Hákimler 16:23-31). Hám keyinirek Navuxodonosor Baalǵa ibadat etiwdi dawam ettirdi, úsh jas evrey jigittiń otlı peshte keremetli túrde saqlanıwına qaramastan (Daniyel 3:19-4:37). Uzın waqıttan keyin, zbur jazıwshısı butparastlardıń «Olardıń Qudayı qayerde?» (Zbur 115:2) dep sorawdı dawam etip atırǵanın qayǵıradı.
Zbur butparastlıqtı biykar etiwdi dawam etse de, biz butparastlardıń óz butların buzıw olardıń qudayların joq etti dep oylaǵan dep esaplamawımız kerek. Butlarǵa ibadat etiwshiler bul súwretlerdi kórinbeytuǵınlardıń súwretleri dep esaplaǵan. Vavilon astrologları «qudaylar, olardıń turar jayları et penen emes» (Daniyel 2:11) dep aytqan. Zbur 115:4-6 nıń mánisi Qudaydıń bul súwretler menen kórsetilgen qudaylardıń pútkilley mifologiyalıq ekenligin aytıp atırǵanlıǵı. Bul Izraildiń moyınlawı menen keskin qarama-qarsı: «biraq bizdiń Qudayımız aspanlarda» (115:3). Bul butparastlar olardan ne ushın óz Qudaylarınıń súwretleri joq ekenligin sorag'an waqıttaǵı juwabı edi. Butparast dúnya aǵashqa, tasqa yamasa metaldıń qurbanlıqlar usınǵan waqıtta, birinshi Paskadan sońǵısına shekem Izrail «óz qálewlerin orınlaǵan» (115:3) kórinbeytuǵın Qudayǵa ibadat etiwdi dawam ettirdi.
Butparastlar Baal yamasa Dagonnı hesh qashan kórmegen edi; Izrail Qudaydı kórgen jalǵız millet edi. Mısırda Paska bayramın ótkergenler keyinirek Sinayda Qudaydı kórgen edi. Sonlıqtan buyrıq «tayın bolıń ... sebebi úshinshi kúni Rabbimiz barlıq xalıqtıń kóz aldında Sinay tawına túsip keledi» (Shıǵıw 19:11) edi. Hesh qanday súwret bolmasdan ibadat etken Ibrahım óz Qudayın kórgen hám Onıń dawısın estigen edi (Hákimler 7:2-3). Sinayda Ibrahımnıń balaları Qudaydıń peshte sıyaqlı janıp turǵan tawdan sóylegenin estigen edi (Shıǵıw 20:19; Yekinci nızam 18:16; Evreyler 12:19). Úshinshi kúni, Qudaydıń Ulı óz shákirtlerine kórindi. Bayramdı ótkergeni ushın, Másih Paska qozısı (1 Korinfliler 5:7) tiriley kórildi hám esitildi.
ZBUR 116: Iman qayta tastıyıqlandı
Aldınǵı Paska zburleri Izrailge ashılǵan Qudaydıń keremetlerine quwanadı. Biraq Zbur 116 gúmanlar, qorqınıshlar hám qıyınshılıqlar menen islesedi. Izrail shólde sınaqtan ótkerildi hám ádette jetispewshilik tabıldı. Kóplegen adamlar Wáde etilgen jerge kirmey óldi. Basqalar óz áǵayınlarınan qarsılıqqa ushıradı. Aqırında, aman qalıw jeke iman hám boysınıwǵa tiykarlanǵan edi. Zbur 116 Qudayǵa jeke muhabbat hám Onıń saqlawshı ǵamxorlıǵı ushın maqtaw moyınlawı. Usı sebepli «Men Rabbimizdi súyemen» (116:1) shúkirshilik gimnine ájayıp baslama. Sebebi Qudaydıń muhabbatı bizdiń maqtawımızdı múmkin etkeni sıyaqlı, muhabbat penen biz muhabbat bolǵan Qudayǵa ibadat etiwimiz kerek. Bizdiń jámáátlik maqtawımızǵa qaramastan, hár birimiz júrekten moyınlay alıwımız kerek: «Qudaydıń Ulı, meni súygen hám ózin men ushın bergen» (Galatiyalılar 2:20).
Zbur jazıwshısı óz muhabbatınıń sebebin aytqan waqıtta, Muqaddes Jazıwlar tábiyatı boyınsha Onıń dushpanları bolǵan bizdiń súyiwimiz ushın Qudaydıń hesh qanday sebebin bermeydi. Bizdiń múnásip táǵdirimiz tamuq, biraq Quday táwbe etken gúnákardı ol jerge barıwdan qutqardı. Sonlıqtan 116:3-4 te, zbur jazıwshısı bizge ayıptıń hám kelejektegi apatshılıqtıń qorqınıshın esletedi. Ol bulardı «ólimniń qayǵıları» hám «tamuqtıń azapları» dep súwretleydi. Biraq ol Qudaydan óz janın qutqarıwdı jalbarıw arqalı qutqarılǵanlıǵı faktine quwanadı. Qutqarıw dástúrler hám qaǵıydalardı saqlawǵa tiykarlanbaǵan. Zbur jazıwshısı Qudayǵa gúná jazası hám onıń kúshinen qutqarǵanı ushın ǵana emes, al sonıń menen birge onıń kúshinen de qutqarǵanı ushın shúkir etedi. 8-ayatta ol Qudaydı «meniń ayaqlarımnıń jıǵılıwınan» saqlaǵanı ushın maqtaǵan. Ol sonıń menen birge ruwxıy turaqlılıqqa quwanadı, sebebi ol «Rabbimizdiń aldında júriwdi» (116:9) dawam etedi. Shıńnan jeke qutqarılıw Qutqarıwshınıń jámiyetlik moyınlawı menen tolıqtırılıwı kerek. Biz qurban etilgen hám qayta tirilgen Qozı menen birge orın alǵanımızda injildi waǵızlawımız kerek – Pavel óziniń Korinflilerge ekinshi xatında 116:10 dı keltirgeni sıyaqlı: «Men isendim, sonlıqtan sóyledim» (2 Korinfliler 4:13).
ZBUR 117: Dúnyanıń Qutqarıwshısı
Bul zbur tek eki ayattan ibarat bolsa da, Zburler 116 hám 118 sıyaqlı Jańa Testamentte keltirilgen. Rimliklerge 15:11 de Pavel Zbur 117:1 di keltirip, «Rabbimizdi maqtań, barlıq butparastlar; hám Onı maqtań, barlıq xalıqlar» dep jazǵan. Bul ayattıń kúshi Qozınıń qanı barlıq adamlar ushın tógilgenliginde. Hátte Nızam astında da, Musá súnet etilgen butparastlarǵa óz Izrail áǵayınları menen birge qatnasıwǵa múmkinshilik bergen (Shıǵıw 12:48; Sanlar 9:14). Sonlıqtan 1 Korinfliler 5:7 de Pavel evrey hám butparasttı Paska payǵambarlıq orınlanıwı menen baylanıslı bereketlerge qosqan: «Másih, bizdiń paskamız, biz ushın qurban etildi.» Barlıq milletler Qudaydı birge maqtaǵan dep kóz aldına keltirilgen (117:1). Bul olardıń Rabbimizdiń dasturxanında birge awqatlanıwın hám ishiwin bildiredi. Nızamǵa qarama-qarsı, butparastlar endi jeńillik dep esaplanbaydı. Kerisinshe, bul olardıń Másihtegi evrey hám evrey emes adamnıń teńligi boyınsha huqıqı (Galatiyalılar 3:28).
ZBUR 118: Messiya, Paska Qozısı
Sońǵı Paska Zburı «Másih, bizdiń paskamız ... biz ushın qurban etildi» haqqında anıq. Onıń eń kóp keltirilgen ayatı bizge aytadı: «Qurılısshılar biykar etken tas múyeshtiń bası boldı» (118:22). Ol Jańa Testamenttiń bes kitabında keltirilgen (Matta 21:42; Mark 12:10; Luka 20:17; Hákimler 4:11; 1 Piter 2:7). Ol sonıń menen birge Efesliklerge 2:20 de jańǵıradı, onda Pavel Iysanı «bas múyesh tası» dep ataydı. Bul ayat Másihtiń óz dushpanları ústinen jeńisin súwretlese de, ol Onıń biykar etiliwi, azabı hám ólimine qarsı kórilmewi kerek. Sebebi zbur sonıń menen birge aldınǵı shárt sıpatında aytadı: «qurbanlıqtı arqanlar menen, hátte qurbanlıq ústeli múyeshlerine shekem baylań» (118:27). Rabbimiz Paskadan aldın 22-ayattı keltirgen. Golgota Oǵan tosqınlıq emes edi: «Eki kúnden keyin Paska bayramı ekenligin bilesiz, hám Adam Ulı krestke keriliw ushın satıladı» (Matta 26:2). Múyeshtiń bası bolıw ushın, Iysa ólilerden tirilip, aspanlarda joqarı kóteriliwi kerek edi. Biraq Ol óz patshalıǵın Onıń Másih, Tirilgen Qudaydıń Ulı ekenligin biykar etken jerde ornatıw ushın kúsh penen qaytıp keledi.
Anıqlıq ushın biz Másih, Qıya hám Másih, Tas arasındaǵı ayırmashılıqtı qarastırıwımız kerek. Birinshisi hár qanday qurılıstıń tiykarlarına tiyisli. Úyin qıyaǵa qurǵan aqıllı adam tiykardı bar dep qabıl etken (Luka 6:48). Bul Másihtiń máńgilikten máńgilikke shekem bolǵan Qudaylıǵın aytadı. Kerisinshe, múyesh tası arnawlı túrde islengen. Hám orınına qoyılǵannan keyin, hár bir basqa tas sol tastan óz teńlesin alǵan.
Másihke qollanılǵanda, bul Onıń adamgershiligin súwretleydi, onda Onıń ushın Máriyamnıń qız bala qarnında dene tayarlandı. Keyinirek Onıń tálimi hám turmıs tárizi Onıń shákirtleri tárepinen úlgi etip alınatuǵın standart boldı. Biraq, Tastıń biykar etiliwi ushın ólim bolıwı kerek. Ólmeytuǵın Quday óle almaydı, sonlıqtan Másih Iysa biz ushın krestke kerildi (Matta 26:2). Bul bizdiń qutqarılıwımız Másihtiń qudaylıǵınıń qozǵalmas qıyasına tiykarlanǵanlıǵın (Matta 16:18) bildiredi, al bizdiń xızmetimiz Másihtiń hám Onıń múyesh tasınan óz teńlesin alǵan elshileriniń tálimine sáykes keledi (Efeslikler 2:20). «Elshiler tálimi» (Hákimler 2:42) Másih Nızamına teń. Biraq bizdiń qutqarılıwımız pútkilley bizdiń Qutqarıwshımızǵa bolǵan imanǵa tiykarlanǵan. Yamasa Piter Rabbimizdi krestke kergenlerge aytqanı sıyaqlı: «Bul siz qurılısshılar tárepinen biykar etilgen tas, ol múyeshtiń bası boldı. Basqa hesh kimde qutqarıw joq; sebebi aspan astında adamlar arasında biz qutqarılıwımız kerek bolǵan basqa at joq» (Hákimler 4:11-12).
Biz ushın Paska zburleri bereket, sebebi olar bizge Qudaydıń qozısı bizdiń gúnálarımız ushın qanın tókpes burın qayerde bolǵanımızdı hám Onıń qurbanlıǵı sebepli házir qayerde ekenligimizdi esletedi.
