Rabbımız Isa Máshihtiń tuwılıwı Luqa Jazǵan Xosh Xabar kitabınıń ekinshi babında aytılǵan, biraq Quday bul ájayıp waqıyanıń tiykarın Isa Payǵambar dáwirinde puqta qurǵan. Keliń, Qudaydıń Ulı sheksiz ózin tómenletip, haqıyqıy Adam bolıw ushın iykilgen bul ózgeshe hám tańqalarlıq waqıyaǵa alıp kelgen geypara waqıyalar hám payǵambarlıqlardı kórip shıǵayıq. Bunı islew menen Ol, 33 jıldan keyin, gúnákarlar qutqarıwı ushın ólip, Qudayǵa dańq keltire alatuǵın edi. Evreylerge 2:9 bizge bılay deydi: «Isa … ólim azabı ushın perishtelerden bir az tómen etildi» (NKJV).
Quday sıpatında Ol óle almaydı, biraq haqıyqıy Adam sıpatında Onıń ján hám ruwxı ólimde Onıń denesinen ajıratılatuǵın edi. Sonlıqtan Ol óle alıw ushın Adam bolıwı kerek edi. Biz tuwılıw arqalı adam bolamız, sonlıqtan Ol da tuwılıp, haqıyqıy Adam bolıp ósti, sol waqıtta da Qudaydıń Ulı edi.
Pawıl jazıp atırǵan Kolosse jıyını, adamlar filosofiyaları hám kórsetpeleri tárepinen alıp ketiliw qáwipinde edi. Elshi áwliyelerge óziniń olarǵa bolǵan súyiwshiligin esletti, óytkeni ol Máshih denesine tiyisli barlıq adamlardı súygen edi.
Óz xatında Pawıl isenimshilerge aspanlarda olar ushın saqlanǵan úmit haqqında jazdı. Ol «Onıń shaqırıwınıń úmiti» yamasa «Onıń miyrasınıń dańq baylıqları» (Efesleylerge 1:18) haqqında jaza almadı. Onıń ornına, ol ózin aspanlarda olar ushın saqlanǵan úmit penen shekledi. Bul sol jıyın jaǵdayı ushın jetkilikli edi, óytkeni dushpan sol jerde edi hám ruwxıy mútájlik shoshıwlı edi. Pawıl olarǵa aspanlardı esletti, Máshih bolǵan jer hám olar óz kórsetpelerin alatuǵın jer. Asman olar ushın keleshek ushın úmit bolatuǵın edi, házirgi ádep-ikramlıqqa qarsı jámiyet emes. hayal arqalı, kúyew menen hayal arasındaǵı qatnasıqtıń ádetiy nátiyjesi sıpatında emes, keliwi kerek edi. Solay etip Quday Shaytannıń joq bolıwın oǵan tuwrı jarıyaladı, sol waqıtta adamzatqa ózleriniń kiyatırǵan Qutqarǵıshınıń pák isenimin berdi.
Haqıyqat Sózi áwliyelerge kelgen edi – biz esitken hám qabıl etken qutqarıwdıń páklengen jaqsı xabarı. Ol bizdi gúná sebepli pútkilley ayıpladı hám sol waqıtta Máshih Isada Qudaydıń súyiwshiligin kórsetti. Bul sóz áli de aktiv hám avtoritetli. Elshilerge ashıqqa shıǵarılǵan haqıyqat biz ushın da birdey. Bul dushpannıń hújimlerine qarsı birden-bir kúsh, hám ol máńgi turadı, óytkeni ol Qudaydan. Qádirli doslar, Haqıyqat Sózi bizge keldi; ol bizde bay túrde jasasın, ol bizdiń dańqlı Qutqarǵıshımız, Rabbımız Isa Máshih ushın jemis bersin.
Keyin Seniń sózi, tirishilik urıwı,
—Hazel Dixon (1923–2015)
Yaquptıń ulı Yahuda bul genealogiyalıq qatarda keyingi edi. Bul qatar Injildiń eki kitabında Isanıń tuwılıwına shekem izlenedi. Matta 1-degi genealogiylıq qatar patshalıq genealogiylıq qatar bolıp, Onıń Dawıt taxtına bolǵan huqıqın belgileydi. Luqa 3-te biz Rabbımızdıń anası Maryam, Yusufnıń hayalı, Quday Ulı jerde bolǵan waqıtta Onıń asırawshı yamasa nızamlı ákesi bolǵan genealogiylıq qatarın tabamız. Maryam da, Yusuf ta Patsha Dawıttıń áwladları edi. Bul áwladlardıń kópshilikleriniń ómirleri hám iskerlikleri haqqındaǵı waqıyalar Isa Payǵambar dáwirinde tabıladı. Quday olardı tek ǵana biz olardan jeke úyrenetuǵın sabaqlar ushın emes, bálki olar Rabbımız Isa kelip shıqqan adamzat áwladında bolǵanı ushın da jazǵan.
Onıń tuwılıwına tosqınlıq etiwge urınıwlar
Shaytan hayaldıń Urıwınıń dúnyaǵa tuwılıwına hám hátte keyin jasawına tosqınlıq etiw ushın qozǵatqan kóp urınıwlarǵa gúwa bolıw qızıqlı. Ajıralıp turǵan geyparaları:
Qabil óziniń inisi Abeldi óltirdi, ol Quday qabıl etken qurbanlıq keltirgen edi. Set Abeldi genealogiyada almastırdı (Jaralıs 4).
- Nuh dáwirine kelip, Shaytan adamzatı sonshalıq buzıwǵa eristi, Quday Nuh hám onıń shańaraǵınan basqa barlıq tirishilikti joq etti. «Nuh Rabbıdıń kózinde páklik taptı … [Ol] ádil adam edi, óz áwladlarında kámil edi. Nuh Quday menen birge júrdi» (6:8-9).
- Shıǵıw 1:15-16-da biz Mısır Faraonınıń Izrail hayallarınan tuwılǵan barlıq balalardı óltiriwge buyrıq bergenin kóremiz.
- 1 Samuel 18–19-da biz Patsha Sauldiń Dawıtqa eki ret nayza atqanın oqıymız. Keyingi bablarda biz Sauldiń Dawıttıń ómirine qarsı kóp urınıwların kóremiz.
- Zalım Ataliya óziniń aqlıqların, Yahudanıń patshalıq miyrasxorların óltiriwge urındı. Tek Ǵana Yoash qutqarılıp qaldı. Ol ibadatxanada jasırıldı hám aqır-aqıbet shıǵarıldı hám patsha etildi (2 Patshalar 11).
- Haman, Ester 3-te, pútkil Parsı imperiyasında barlıq evreylerdi joq etiw haqqındaǵı pármandı jiberiwge ruqsat aldı. Quday bul háreketti de toqtattı.
Onıń tuwılıwı haqqındaǵı payǵambarlıqlar
Sol waqıtta, Quday Óz payǵambarları arqalı Rabbımız Isanıń tuwılıwı haqqında anıq belgiler berip kelgen edi. Payǵambar Mikay Onıń qayerde tuwılıwı kerek ekenin ayttı:
Biraq sen, Betlehem Efrah, Yahudanıń mıńları arasında kishkene bolsań da, senen Izrailde Hákim bolatuǵın Bir adam Maǵan shıǵadı, Onıń shıǵıwları ázelden, máńgilikten (Mikay 5:2). Onıń zamanlası payǵambar Yesaya kiyatırǵan Máshih haqqında kóp sóyledi hám jazdı, sonıń ishinde Onıń atı hám Onıń qızdan tuwılıwı haqqında:Mine, qız boyına ótip, Ul tuwadı, hám Onıń atın Immanuil dep ataydı (Yesaya 7:14). Bul payǵambarlar óz payǵambarlıqları orınlanǵanınan 700 jıldan artıq waqıt aldın payǵambarlıq etken edi. Hosea da Onıń áli bala waqıtında Mısırǵa alıp ketiliwi kerek ekenligi haqqında payǵambarlıq etip, bılay dedi:Mısırnan Men Óz Ulımdı shaqırdım (Hosea 11:1).
Payǵambarlar kóbinese Muqaddes Ruwx olardan «Máshihtiń azapları hám keyin keletuǵın dańqlar» (1 Petrus 1:11) haqqında jazǵan waqıtta ne aytıp atırǵanın túsingen joq, biraq olar olardı túsiniw ushın óz jazıwların izledi (10-ayat). Biz Daniyeldiń bunıń mısallarınan biri ekenin kóremiz, óytkeni ol qart adam sıpatında Yeremiya kitabın oqıdı, shın júrekten duwa etti hám keleshek waqıyalar haqqında bilim aldı (Daniyel 9).
Perishte xabarları
Zaxariyaǵa.
400 jıl dawamında hesh qanday payǵambarlıq dawısı esitilmedi. Rabbımız Isanıń dúnyaǵa keliwi haqqında hesh qanday qosımsha ashıw bolmadı. Keyin aspan háreketlendi. Qudaydan xabarshı sıpatında kórilgen Jabrayıl perishtesi, ibadatxanada tútetki usınıp atırǵan qart ruhaniy Zaxariyaǵa kórindi. Bul taqıwalı ruhaniy hám onıń teń taqıwalı hayalı Elizabet, bul waqıtqa shekem perzentsiz edi, Yahya atlı balanıń ata-anası bolıwı kerek edi, ol «Rabbı ushın tayarlanǵan xalıqtı tayarlawı kerek edi» (Luqa 1:17). Yahya Máshihtiń aldınnan júriwshisi bolatuǵın edi. Perishteniń sózine dárhal isenbegeni ushın, Zaxariya ulı tuwılǵannan keyin sóylew qábiletinen ayırıldı. Keyin taǵı bir ret biz onıń kishkene ulına sóylegen waqıtta payǵambarlıq sózin esitemiz.
Maryamǵa.
Zaxariyaǵa kóriniwinen shama menen altı ay ótkennen keyin, Jabrayıl perishtesi Galileyadaǵı Nazaret qalasında jasaǵan Patsha Dawıttıń áwladı bolǵan jas qız Maryamǵa jiberildi. Ol Yusuf atlı aǵash ustasına úylenmekshi edi, ol da bul patshanıń áwladı edi. Jabrayıl oǵan sálem berip, Qudaydıń názerine túskenin ayttı: ol Ul anası bolıwı kerek edi, onı Isa dep atawı kerek edi. Rabbı Quday Oǵan ákesi Dawıttıń taxtın beretuǵın edi hám Ol Yaquptıń úyi ústinen máńgi húkim súretuǵın edi. Onıń patshalıǵınıń shegi bolmaytuǵın edi. Maryam tań qaldı hám bunıń qalay bolıwı múmkinligin soradı. Perishte Muqaddes Ruwx onıń ústine keletuǵının hám balanı Quday Ulı dep ataytuǵının túsindirdi. Ol oǵan taǵı óziniń tuwısqanı Elizabet, uzaq waqıt perzentsiz bolǵan, endi óziniń júkliliginiń altınshı ayında ekenin ayttı. Keyin Maryam Luqa 1:38-de tınıshlıq penen razılıq berip, ózin «Rabbıdıń qulı!» dep atadı.
Maryam bul qart tuwısqanların kóriw ushın Yahudiyaga tezlik penen bardı. Ol esikke kirgen waqıtta, Elizabet oǵan páklengen dep sálem berdi hám onıń qursagınıń jemisin de páklengen dep ayttı, hám soradı,
Rabbımdıń anası maǵan keliwi ne ushın maǵan berildi? (43-ayat). Elizabet óz qursagındaǵı balanıń Maryamdıń sálemlesiwin esitip quwanısh penen sekirgeni haqqında ayttı. Keyin ol óz-ózinen Qudayǵa maqtaw qosıǵın aytıp jiberdi, Maryamdıń júkliligin bayramladı, bul waqıtta hesh kimge sezilmeytuǵın edi. Maryamdıń saparı úsh ay dawam etti, onnan keyin ol úyine qayttı.
Yusufqa.
Maryamdıń júkliligi Yusufqa málim boldı, bul onı álbette qáweterge saldı. Biraq ol úylenisimdi toqtatıwdı oylap atırǵan waqıtta, «Rabbıdıń perishtesi oǵan túste kórindi hám ayttı: ‘Yusuf, Dawıttıń ulı, hayalıń Maryamdı alıwdan qorqpa, óytkeni onıń boyına ótken Muqaddes Ruwhtan. Hám ol Ul tuwadı, hám sen Onıń atın Isa dep ataysan, óytkeni Ol óz xalqın gúnálarınan qutqaradı’» (Matta 1:20-21). Perishte bunıń Yesaya 7:14-te biz belgilegen payǵambarlıqtıń orınlanıwı ekenin kórsetti. Yusuf ta oǵan berilgen kórsetpelerge boysınıp, Maryamdı óz hayalı etip aldı, biraq onıń balası tuwılǵannan keyin ǵana ádetiy er-hayal jınıslıq qatnasıqların qurdı. Qanday asıl, boysınıwshı, ózin qurban etiwshi er-hayal!
Imperatorlıq párman
Patshanıń júregi Rabbıdıń qolında, suw dáryaları sıyaqlı; Ol onı qálegen jerine buradı (Nátiyjeler 21:1). Biz endi bul ayattıń haqıyqatınıń basqa bir mısalın kóremiz. Ullı Rim imperatorı Sezar Avgust, dál sol waqıtta pútkil imperiyasın salıq maqsetlerinde dizimnen ótkeriwge párman berdi. Luqa, itibarli tariyxshı, bul xalıq sanı alıw onıń húkimranlıǵı astında ótken Siriya gubernatorın atap ótti. Xalıq sanı alıw xızmetkerleri úyden úyge barıp, olardıń jasawshıların dizimnen ótkeriw ornına, barlıq adamlar ózleriniń áwladları qalasınan barıwı kerek edi. Pármanǵa boysınıp, Yusuf Maryamdı, bul waqıtta júkliliginiń sońǵı basqıshlarında, ózleriniń áwladı, Patsha Dawıttıń qalasın Betlehemge alıp bardı (Luqa 2:1-5). Sapar ańsat yamasa qolaylı emes edi. Onıń tuwılıwı ushın sahna endi tayarlandı.
Isanıń kishipeyil tuwılıwı
Solay etip, olar sol jerde bolǵan waqıtta, onıń tuwılıwı ushın kúnler tamamlandı. Hám ol óziniń birinshi tuwılǵan Ulıń tuwdı, hám Onı oramalıqlarǵa orap, mal qoyatuǵın jerge qoydı, óytkeni olar ushın qonaq úyde orın joq edi (6-7-ayatlar). Quday Ulı óziniń dańqınıń barlıq sırtqı belgilerin bir shetke qoyıp, ózin hesh qanday abırayǵa iye emes etip, Adam boldı. Quday Ákege Ol ayttı:Sen Maǵan dene tayarladıń … Mine, Men keldim – kitap kóleminde Men haqqımda jazılǵan – Seniń erkińdi orınlaw ushın, ey Quday (Evreylerge 10:5,7).
Yusuf ta, Maryam da Onıń bul sózlerin esitpedi. Olar ózleriniń kishkene járdemsiz Balasınıń tuwılıwına shúbhasız quwanǵan edi hám Onıń qolaylılıǵı hám jaqsı bolıwı ushın qollarınan kelgenin isledi. Olardıń kámbaǵallıǵı anıq kórinedi. Bul kishkene shańaraq ushın qonaq úyde orın joq ekenligi kóp nárselerdi aytadı: Rabbımız jerdegi ómiriniń baslanıwınan baslap-aq qabıl etilmedi!
Asman jańalıqlardı bólistirgenine quwandı
Jer júziniń joqarı hám kúshlileri ózleriniń joybarları hám iskerlikleri menen bánt bolǵan waqıtta hám Qudaydıń ájayıp keńesleri, waqıt dáwirlerinen aldın maqset etilgen, dál sol túni ámelge asırılıp atırǵanın bilgenlerinde qattı qáweterlenetuǵın edi, jaqsı xabar málim etilgen kishipeyil jánler bar edi.
Quday denede kórindi … perishteler tárepinen kórildi! (1 Timoteyge 3:16). Qanday dańqlı xabar! Bul bólistiriliwi kerek edi, málim etiliwi kerek edi!
Túnde óz qoyların baǵıp atırǵan dala shobanları birden Rabbıdıń perishtesin óz aldında turǵanın hám Rabbıdıń dańqınıń olardıń átirapında nur shashqanın kórip, qattı qorıqtı!
Keyin perishte olarǵa ayttı: «Qorqpańlar, óytkeni mine, men sizlerge barlıq adamlar ushın úlken quwanısh bolatuǵın jaqsı xabar alıp keldim. Óytkeni búgin sizlerge Dawıt qalasında Qutqarǵısh tuwıldı, ol Máshih Rabbı. Hám bul sizlerge belgisi boladı: Sizler oramalıqlarǵa oralǵan, mal qoyatuǵın jerde jatqan Balanı tabasızlar» (Luqa 2:10-12). Birden kóp perishteler payda boldı. Jer júziniń tiykarları qoyılǵan waqıtta, tań juldızları qosıq aytıp, Qudaydıń uldarı quwanısh penen baqırǵan sıyaqlı, bul aspan áskerleri de «Qudaydı maqtawda hám aytıp atırǵan edi [kóp gimn jazıwshıları qátelik penen aytqanday qosıq aytıp atırǵan emes]:Joqarıda Qudayǵa dańq, hám jerde tınıshlıq, adamlarǵa jaqsı niyeti!» (13-14-ayatlar).
Shobanlar jańalıqlardı tarattı
Rabbı olarǵa málim etken nárse menen bánt bolǵan shobanlar Betlehemge asıǵıslıq penen bardı. Olar Maryam menen Yusufnı hám mal qoyatuǵın jerde jatqan Balanı taptı. Onı kórgenlerinde, olar bul Bala haqqında ózlerine aytılǵan nárselerdi pútkil mámleket boyınsha málim etti, bul shobanlar aytqan nárselerdi esitken barlıq adamlardı tań qaldırdı (15-19-ayatlar). Biraq biz basqa hesh kimniń perishteler málim etken bul ájayıp nárselerdi kóriw ushın kelgenin kórmeymiz. Tek ǵana Maryam bul barlıq nárselerdi esinde saqladı hám olardı óz júreginde oyladı.
Aqıllı adamlar qayerde edi?
Injil aqıllı adamlardıń sol túni shobanlar menen birge kelgeni haqqında hesh nárse aytpaytuǵının atap ótiw jaqsı. Matta injilinde bizge kórsetilgen, evreylerdiń Patshası bolıp tuwılǵan adamǵa tabınıw ushın kelgen aqıllı adamlar kórinisi, barlıq múmkinshiliklerge qaraǵanda, bir jıl yamasa onnan da kóp waqıt ótkennen keyin bolǵan waqıya. Matta 2-de biz aqıllı adamlardıń evreylerdiń wáde etilgen Patshası olar Shıǵıstan Oǵan tabınıw ushın shıǵıp ketpesinen aldın tuwılǵanın bilgenin jıynaymız (2-ayat). Olar jas Balanı Maryam anası menen bir úyde taptı (11-ayat). Úsh ret taǵı Isa bul bólimde Yusuf Onı hám Maryamdı Mısırǵa alıp ketpesinen aldın «jas Bala» dep ataladı (13-14-ayatlar), hám úsh ret shańaraq Mısırnan qaytıp kelip, Galileyadaǵı Nazarette jasaw ushın jaylasqan waqıtta da solay ataladı (19-23-ayatlar). Sonıń menen birge, Herodtın Isanı óltirgenine isenim payda etiw ushın, ol Betlehemdegi hám átiraptaǵı rayonlardaǵı barlıq er balalardı «eki jasqa shekemgi» óltirdi (16-ayat). Aqıllı adamlar túste berilgen eskertiwge aqıllı túrde boysınıp, zalım Patsha Herodqa qaytıp kelmedi (12-ayat).
Súnnetlew hám usınıw
Yusuf hám Maryam taqıwalı Izraillik sıpatında Qudaydıń nızamına boysındı, ol hár bir er balanı tuwılǵannan segiz kún ótkennen keyin súnnetlewdi talap etken edi. Bul procedura talap etilgenindey orınlandı, hám «Bala … Isa dep ataldı, bul at Onıń qursaqta boyına ótkennen aldın perishte tárepinen berilgen edi» (Luqa 2:21). Shańaraq Betlehemde, yamasa hesh bolmaǵanda Yahudiyada qalǵan edi, óytkeni biz Yusuf menen Maryamdı Onıń tuwılǵanınan 40 kún ótkennen keyin ózleriniń Balasın, Maryamdıń birinshi tuwılǵan er balasın, Rabbıǵa usınıw ushın Ierusalimge kelgenin tabamız. Nızamǵa muwapıq, hár bir er birinshi tuwılǵan bala «Rabbı ushın muqaddes» edi (23-ayat; Shıǵıw 13:2-ge qarań).
Onıń anası Maryam sol waqıtta Lewiler 12-de berilgen nızamǵa muwapıq tazalanıwı kerek edi. Bunıń ushın kúydirilgen qurbanlıq ushın qozı hám gúná qurbanlıǵı ushın keklik yamasa jas kepter alıp keliw kerek edi. Óte kámbaǵal adamlar qozı ornına ekinshi kepter yamasa keklikti almastıra alatuǵın edi. Yusuf hám Maryam dál bunı isledi, hám bunnan biz olardıń tereń kámbaǵallıǵın kóremiz. Haqıyqattan da Rabbımız Isa ózin bunday muhtaj shańaraqta óz ornın alıw ushın kishipeyil etti.
Simeon
Biz keyin Simeon atlı adamdı kóremiz, «ádil hám taqıwalı, Izrail juwanıshın kútip atırǵan, hám Muqaddes Ruwx onıń ústinde edi» (Luqa 2:25). Haqıyqattan da, Muqaddes Ruwx oǵan Rabbıdıń Máshihin kórmeyinshe ólmeytuǵının ashıp bergen edi. Yusuf hám Maryam Isanı ibadatxanaǵa alıp kelgen sıyaqlı, bul qart áwliye de Ruwx tárepinen ibadatxanaǵa keliwge basqarılǵan edi. Ol Bala Isanı óz qolına alıp, Qudaydı óziniń qutqarıwın kóriwge múmkinshilik bergeni ushın maqtaw ayttı, ol barlıq xalıqlar ushın, Yahudiyler ushın da, Izrail ushın da tayarlaǵan edi. Ol Yusuf hám Maryamdı páklengen dep ayttı hám oǵan ayttı: «Mine, bul Bala Izrailde kóp adamlar ushın qulaw hám kóteriliw ushın, hám qarsı sózlenetuǵın belgi ushın (ya, seniń óz jánıńnen de qılısh ótedi), kóp júreklerdiń oyları ashıqqa shıǵarılsın» (34-35-ayatlar).
Anna, qart payǵambar hayal
Payǵambar Malaxiy Rabbıdan qorqatuǵınlar, xalıq pútkilley Onıń nárselerin mensinbeytuǵın kúnde, bir-birine jiyi sóyleytuǵının aytqan edi (Malaxiy 3:16-18-ge qarań). Biz bul jerde Luqanıń dáslepki bablarında, Rabbımız Isanıń tuwılıwı menen baylanıslı waqıyalar menen baylanıslı bolǵan geyparaların kórip atırmız. Bizdiń dıqqatımızǵa túsken sońǵısı, Luqa 2:36-38-de, Asher qáwiminen bolǵan payǵambar hayal Anna, onıń xalqınıń kópshiligi ázelden Assyriyalıklar tárepinen tutqınlıqqa alıp ketilgen edi. Ol jeti jıl úylengeninen keyin tul qalǵan edi hám keminde 84, múmkin 105 jasında edi (tekstti qalay túsiniwge baylanıslı), ibadatxanada jasap, «Qudayǵa oraza hám duwalar menen kún-tún xızmet etken» (37-ayat). Ol da dál Simeon sóylep bolǵan waqıtta kelip, shúkirshilik etti hám, Malaxiy payǵambarlıǵınıń haqıyqıy orınlanıwında, bul Bala haqqında Ierusalimde qutqarıwdı kútip atırǵan barlıq adamlarǵa sóyledi. Ol olardıń barlıǵı menen jaqsı tanıs edi. Rabbıdan qorqatuǵınlar menen birge bolıw hám Ol haqqında esitiw hám sóylew qanday jaqsı!
Juwmama pikirler
Isanıń tuwılıwı menen baylanıslı bul barlıq faktlerden keyin, Injil Ol haqqında tek geypara nárselerdi aytadı, 30 jasında Óziniń jámiyetlik xızmetine kiriskenge shekem. Luqa 2:39 bizge Yusuf hám Maryamdı, Rabbıdıń nızamına muwapıq barlıq nárselerdi orınlaǵannan keyin, Galileyadaǵı Nazaret qalasın qaytıp kelgenin kórsetedi. Biz Yusuf hám Maryamdı Pasxa bayramında jıl sayın Ierusalimge barǵanın oqıymız (41-ayat).
Álbette, aqıllı adamlardıń saparı Isanıń tuwılǵanınan keyin hám olar Betlehemdegi úyde bolǵan waqıtta boldı, bul Ierusalimnen qısqa aralıqta. Mısırǵa qashıw keyin boldı, hám keyin olardıń jas Balasına qáwip ótkennen keyin, Matta 2:23-ke muwapıq, shańaraq Nazarette jasaw ushın qaytıp keldi. Bul jerde «Bala ósti hám ruwxında kúshli boldı, danalıqqa tolı boldı; hám Qudaydıń pákligi Onıń ústinde edi» (Luqa 2:40).
«Qorqpańlar» (Luqa 2:10 KJV). Asman taǵı hám taǵı óz sózlerin qaltıraǵan gúnákarlarǵa sóylewde jańǵırtadı. Olardı kerek emes sózler sıpatında ótkermeyń. Kámbaǵal shobanlardıń olarǵa qanday huqıqı bar edi, siz hám mende joq? Olar gúnákar edi, biraq isenim olarǵa bul huqıqtı berdi. Hám perishte ayttı: «Sizlerge tuwıldı … Qutqarǵısh» (11-ayat) – hákim yamasa nızam shıǵarıwshı emes. Qudaydıń pákligi qutqarıwdı alıp keledi (Titus 2:11). Perishteler qutqarıw haqqında sóyledi. Injildiń baslanıwınan aqırına shekem, qutqarıw júk. Solay etip Luqa 2-de de: «Hám bul sizlerge belgi boladı; Sizler oramalıqlarǵa oralǵan, mal qoyatuǵın jerde jatqan Balanı tabasızlar» (12-ayat). Bul Máshihke barlıq nárselerdi qımbatqa túsirdi, hám Uldı Ákeden dene bolıw ushın alıp keldi. Onıń qayǵıları waqıyasınıń baslanıwı bul jerde, mal qoyatuǵın jerde jatır! Onıń kúnleri qanday bolatuǵını haqqındaǵı waqıya ózin aytıp basladı. —J. G. Bellett, Present Testimony, 1866-dan beyimlestirilgen
