«Бирақ сен [Тимутей], Аллахтың адамы… садықлықты, тақўалықты, ийманды, сүйиўшиликти, шыдамлылықты, руўхтың жумсақлығын қуўдала. Ийманның жақсы гүресинде тырысып гүрес. Мәңгилик өмирди усла, оған сен шақырылғансаң, ҳәм көп гүўалар алдында жақсы мойынлаўды мойынлағансаң» (1 Тимутей 6:11–12). 2-бөлим
5. Даўыт: Аллахтың Үйинде тәртипти қәлеў — 1 Тимутей 3:1–16
1 Тимутей 3 Аллахтың үйиндеги тәртип мәселеси менен шуғылланады, ол «тири Аллахтың жыйыны, ҳақыйқаттың тиреги ҳәм тийкары» деп сүўретленеди, ҳәм Даўыт Аллахтың адамының бул өзгешелигин көрсететуғын Ески Ўасыяттағы Аллахтың адамы.
Бул бөлимде Паўыл ақсақаллар, Аллахтың үйинде руўхый қадағалаўды әмелге асыратуғын ер адамлар, ҳәм дияконлар, олардың жуўапкершиликлери жыйынның дүньялық яки ўақытша ислерине байланыслы, мәселеси менен шуғылланады, ҳәм егер бундай жумыс Аллахтың қәлеўине муўапық орынланатуғын болса, ер адам ҳәм оның ҳаялы ушын зәрүр болған қәсийетлерди баян етеди, себеби садық үйдеги турмыс жыйында тийисли жумысты қолға алыў ушын алдыннан талап етиледи (қ. 5-аят).
2 Тарийхлар 8:14-те Сулайман жаңадан қурылған Ибадатханада Аллахтың тәртибин орнатып, руўханийлердиң ўазыйпаларының бөлимлерин яки курсларын Даўыт өлиминен алдын белгилеген тәртипке муўапық белгиледи, ол бул жағдайда «Аллахтың адамы» деп аталады. Даўыт, бәлким, өзинен алдын яки кейинги ҳәр қандай адамнан да көбирек, Аллахтың үйине терең қәлеўге ийе еди. Оның 2 Самуил 7:3-теги сөзлерин қараң ҳәм оның Аллахтың келисим сандығының турақлы жайға ийе болыўын қалай қәлегенлигин көриң, ҳәм ол өзи қурыўға тыйылған болса да, себеби Аллах оның урыс адамы, тынышлық адамы емес екенлигин айтты, ол өмириниң қалған жылларын улы Сулайман оны қурыўы ушын зәрүр болған барлық материалларды жыйнаўға бағышлады ҳәм ҳәтте руўханийлердиң ҳәм онда өткерилетуғын хызметлердиң тәртибин белгиледи.
Және де, Аллах Өзиниң үйинде Өзиниң тәртиби сақланыўы ушын усындай күшли қәлеўге ийе адамның ең жақсы үлгисин Даўытты бул мәселеге байланыслы Аллахтың адамы деп жәриялаў арқалы көрсетип берди, ҳәм Паўыл да Тимутейге жазған биринши хатында Аллахтың үйиндеги бул тақўа тәртип мәселесине тоқтап, биздиң дыққатымызды оған аўдарады. Бул оның хат жазыўының орайлық себеби болған көринеди; ол Ефеске барып, Тимутей менен бул ҳаққында бетпе-бет сөйлесиўди қәледи, бирақ бул мәселе соншалық әҳмийетли болғанлықтан, күте алмады, ҳәм ол оған жазыўға мәжбүр болды (14–15-аятлар) ҳәм оған шіркеўдиң орайлық гүўалығын, тақўалықтың сырын еслетти — «Аллах денеде көрсетилди, Руўхта ақланды, периштелерге көринди, миллетлер арасында ўағызланды, дүньяда исенилди, даңқта қабыл етилди» (16-аят). Аллахтың адамы бул тақўалық сырының жыйында оның тақўа тәртиби арқалы көриниўи ушын тереңнен жумыс ислейди.
6. Шемайя: Билимсизлик дәўиринде Аллахтың садықлығына сүйениў — 1 Тимутей 4:1–16
4-бапта Паўыл Руўхтың «соңғы ўақытлар» ҳаққында анық айтқанларын толық баян етти. Бурын жыйындағы Аллахтың ойларына муўапық тәртип ҳаққында сөйлегеннен кейин, ол енди адамның бул тәртипти сақлай алмаўы нәтийжесинде келетуғын шегиниў ҳаққында сөйледи; ҳәм бидъатшы муғаллимлердиң не алып келетуғынын айтқаннан кейин, ол бул кемшиликке байланыслы Тимутейдиң жуўапкершиликлери ҳаққында даўам етти. Оқытыў Тимутейдиң ис-ҳәрекетлеринде өте әҳмийетли болыўы керек еди; ол өзиниң жүрис-турысында да үлги болыўы керек еди, сонда оның үйреткенлери тыңлаўшылары алдында әмелге асырылар еди.
Ҳақыйқаттан шегиниўге байланыслы биздиң ис-ҳәрекетлеримиз қандай болыўы керек екенлигин көрсететуғын Аллахтың адамы Шемайя. Ол Исраил тарийхындағы әҳмийетли бир ўақытта сахнаға шықты. Он қабиле Исраилдиң ҳақыйқый (бирақ ақылсыз) патшасы — Сулайманның улы Рехабеамға қарсы шығып, оның орнына Еробеамға ерди. Рехабеам өзи ушын пүткил патшалықты қайтарып алыў ушын Еробеамға қарсы гүресиў ушын әскер жыйнады, бирақ Аллах Аллахтың адамы Шемайяны жиберип, Рехабеамға Еробеамға қарсы гүреспеўин айтты:
Хоўар усылай дейди: Жоқарыға шықпаң, Исраил балалары, аға-инилериңиз бенен гүреспең; ҳәр бир адам өзиниң үйине қайтсын, себеби бул нәрсе Меннен (1 Патшалар 12:24).
Бул Шемайя ҳаққындағы Мухаддес Китаптағы жалғыз аят — бирақ ол бизге қандай әҳмийетли сабақлар береди. Он қабилели исёншылар әли де олардың аға-инилери еди. Олар Аллахтың көзинде солай еди ҳәм Рехабеамның көзинде де солай болыўы керек еди. Болған нәрсе Сулайманның садықсызлығы себепли Аллах тәрепинен рухсат етилген еди, ҳәм бул жазаға бойсыныў керек еди.
Бул сабақларды бүгинги күнде қолланыў ушын, биз сыртқы бөлиниўлердиң қайтарып болмайтуғынлығын көриўимиз керек; биз барлық мүминлер бир пикирде болған ҳәм Аллахтың күши жәмийетшилик алдында көринген Еллик күнлик жағдайға қайта алмаймыз (бирақ 2 Тимутей 2:22 анық көрсетип турғанындай, таза жүректен Хожаны шақыратуғын барлық адамлар менен жыйналыў әли де биздиң жуўапкершилигимиз). Аллахтың адамы бул мәселеде Аллахтың қәлеўине бойсыныўы керек. Ол жыйынның Мәсихтеги ҳәр бир мүминнен, олар қаерде яки ким менен жыйналса да, туратуғынлығын умытпаўы керек. Мәсихтиң денеси ҳәр қандай ўақытта жердеги ҳәр бир мүминнен ибарат, ҳәм Аллахтың адамы өзиниң көзқарасында сектант емес, бирақ бул фактты мойынлап, ол ҳәр бир әўлийениң берекетин излеўи керек, олар оны менен жыйналса да, жыйналмаса да. Буны ислеп, ол барлық адамларға үлги болады, ҳәм өзин де, оны тыңлағанларды да қутқарады (1 Тимутей 4:15–16).
7. Аты аталмаған Аллахтың адамлары: Қараңғы күнде ҳақыйқат ушын турыў, тәртипке зәрүрликти умытпаў — 1 Тимутей 5:1–20
5-бапта Паўыл бул соңғы ўақытлар ушын өзиниң үгит-нәсиятларын даўам етти, Тимутейдиң жесирлер ҳәм ақсақаллар менен қандай байланысыўы керек екенлигин, екеўи де жыйындағы өз орынларын терис пайдаланбаўын тәмийинлеў мәселеси менен шуғылланды. Екеўи ушын да ҳақыйқый орынлар баян етилген, содан кейин ҳәр қандай кемшиликти қалай дүзетиў керек екенлигин тексериўлер киргизилген. Буны ислеп, Паўыл аты аталмаған төрт Аллахтың адамынан алынған сабақларға сүйенди.
1 Самуил 2-де Елиге аты аталмаған Аллахтың адамы жиберилип, оған ҳәм оның улларына Аллахтың ҳүкими ҳаққында айтылды; улларына олардың тақўасыз жоллары ушын ҳәм Елиге оларды тыймағанлығы ҳәм оларды руўханийликтен шығармағанлығы ушын.
1 Патшалар 13-те Еробеамға аты аталмаған екинши Аллахтың адамы жиберилип, оның Бетелдеги қурбанлық ошағына (Еробеамның өзине емес) ҳәм оның Иерусалимдеги Ибадатханадағы қурбанлық ошағына қарсы қурылған пүткил путпараст жалған системасына ҳүким жәрияланды. Келеси бапта Хоўардың сол жерде оны пайдаланыўға мораллық жақтан жарамсыз пайғамбары бар екенлигин билиў қандай қайғылы, ҳәм сол себепли Ол Өзиниң хабарын жеткериў ушын Яҳудадан Аллахтың адамын жибериўге мәжбүр болды.
1 Патшалар 20-да Ахабқа аты аталмаған үшинши Аллахтың адамы жиберилип, Хоўар ҳаққындағы олардың бидъат сөзлери ушын үлкен Сирия әскерине ҳүким жәрияланды ҳәм тақўасыз патшаға олардың жоқ етилиўи ҳаққында кепиллик берилди. Аллах бул мәселеде Өзиниң даңқы ушын әмел етеди.
Ақыр-ақыбет, 2 Тарийхлар 25-те Амазияға аты аталмаған төртінши Аллахтың адамы жиберилип, Яҳуда патшасына оның Сеир адамларына қарсы гүресинде Исраилдиң исёншы он қабилесинен жалланбалы әскерлерди жалға алғанлығы ҳаққында сөгис берилди. Бундай бирлик Тири Аллахқа исенбеўдиң көрсетиўи ғана емес, соны менен бирге одан келип шығатуғын нәжис байланыстың да инкары еди.
Бул төрт Аллахтың адамының сөзлерин ҳәм ис-ҳәрекетлерин үйрениў барлығы да Аллахтың халқы арасында тәртип бузылған өте қараңғы күнлерде, ҳақыйқаттан шегиниў ҳәм тақўасыз элементлерден бөлиниўдиң жоқлығы Аллахтың халқын белгилеген күнлерде ҳәм сөгис хабары талап етилген күнлерде белсенди болғанлығын көрсетеди. Бул нәрселерди Паўыл 1 Тимутей 5-те ақсақаллардың жергиликли басшылығы ҳәм Аллахтың халқы арасында жесирлердиң орнына байланыслы айтты.
Биз Шемайяны қарастырғанда, Аллахтың адамы әўлийелердиң сыртқы бирлигиниң бузылыўы мәселесинде Аллахтың қәлеўине бойсынатуғынлығын көрдик, бирақ бул төрт аты аталмаған Аллахтың адамын қарастырғанда, буны ислегенде ҳақыйқатқа байланыслы ҳеш қандай ымыра болмаўы керек екенлигин көремиз. Еробеамның исёны гүна еди, ҳәм егер Рехабеамға оны менен урысыўға тыйылған болса да, Аллах әли де Өзиниң ҳуқықларын сақлап қалды ҳәм Өзиниң гүўасын қурбанлық ошағына ҳүким жәриялаў ушын жиберди, ҳәтте Еробеамның өзине мәрҳамәт көрсетилген болса да. Ҳақыйқаттан ҳеш қандай ымыра болмаўы керек ҳәм Аллахтың әўлийелерин нәжис ететуғын нәрселер менен ҳеш қандай байланыс болмаўы керек. Усылайынша, бул аты аталмаған Аллахтың адамларында көрилген сабақлар Шемайядан Аллахтың адамының бузылыў дәўириндеги ис-ҳәрекетлери ҳаққында үйренген сабақларымызды толық теңлестиреди.
8. Самуил: Аллахтың шақырығына муўапық ҳүрметли жүрис ҳәм гүўалық — 1 Тимутей 5:21–6:10, 17–21
Ақыр-ақыбет, 5:21-ден 6:10-ға шекем Паўыл Тимутейдиң жеке жүрис-турысы мәселеси менен шуғылланады; ол барлық ис-ҳәрекетлеринде бийтарап, жүрисинде таза, жақсы ислер менен белгиленген, садық хызметши ҳәм қанаат пенен тақўалық пенен белгиленген болыўы керек еди. Бул барлығында ол ўағызлаўға буйрылған тәлимниң, Паўылдан үйренген тәлимниң садық гүўасы болыўы керек еди. Паўылдың барлық хатларында болғанындай, тәлим биринши келеди, содан кейин оған муўапық жүриўге үгит-нәсият келеди.
Паўыл бул жерде Самуилдиң үлгисин келтирди, оны Саўылдың хызметшиси 1 Самуил 9-да Аллахтың адамы деп атады. Саўылдың әкесиниң ешеклери жоғалған еди, ҳәм Саўыл оларды излеўге жиберилген еди, бирақ нәтийжесиз. Саўыл бас тартып, үйге қайтыўға шамалас еди, бирақ оның хызметшиси сол ўақытта жақын қалада болған Самуилге барыўды усыныс етти:
Бул қалада Аллахтың адамы бар, ҳәм ол ҳүрметли адам; оның айтқанларының барлығы әлбетте орынланады (1 Самуил 9:6).
Бул Аллахтың адамы өзиниң ҳүрметли жүрис-турысы ҳәм ҳақыйқый сөзи менен белгиленген еди, бул өзгешеликлерди ол кейинги ўақытта, адамлар оның басшылығын қабыл етпегенде ҳәм 1 Самуил 12:3–5-те «барлық миллетлер сыяқлы» патша излегенде өзи айтты; ол Елидиң улларынан айырмашылығы, олар Аллахтың Шатырын ҳәм руўханийликти өз ис-ҳәрекетлери менен соншалық жек көрген ҳәм Аллахтың ҳүкимин өз басшыларына түсирген (1 Самуил 2:12–17, 25) яки ҳәтте Самуилдиң өз уллары, олар әкесиниң жолларында жүрмеген, бирақ пара алған (1 Самуил 8:3), ҳүрметли адам еди. Самуил руўханийликтиң кемшилиги ҳәм оның дәслепки күнлеринде келисим сандығының жоғалыўының өте қараңғы фонында жарқыраған нур еди. Бирақ буған қарамастан, Аллахтың Өзиниң халқына садықлығы да Самуилди, Аллахтың адамын, бериўинде көринди, оны барлық Исраил жаслығынан баслап Аллахтың пайғамбары болыўға таярланғанлығын билген (1 Самуил 3:20). Және де, бул 1 Тимутейдиң минез-қулқына толық муўапық ҳәм Паўылдың Тимутейге үгит-нәсиятларының тийисли кульминациясы.
Оның Тимутейге 6:9–10 ҳәм соны менен бирге 6:17–19-да материаллық байлықларға байланыслы соңғы ескертиўлери Аллахтың адамының қанаатлылығы ҳәм аспанға бағдарланғанлығының жақсы үлгисине ҳәм оның өз улларының ашкөзлигиниң жаман үлгисине сүйенди. Аллахтың адамының жүриси ҳүрметли ҳәм оның сөзи исенимли.
Тимутейге Аллахтың адамы болыўға шақырық — 1 Тимутей 6:11–16
Бирақ сен, Аллахтың адамы, бул нәрселерден қаш, ҳәм садықлықты, тақўалықты, ийманды, сүйиўшиликти, шыдамлылықты, руўхтың жумсақлығын қуўдала. Ийманның жақсы гүресинде тырысып гүрес. Мәңгилик өмирди усла, оған сен шақырылғансаң, ҳәм көп гүўалар алдында жақсы мойынлаўды мойынлағансаң. Мен саған барлық нәрселерди өмирде сақлаўшы Аллах алдында, ҳәм жақсы мойынлаў алдында гүўалық берген Ийса Мәсих алдында буйыраман, сен әмирди таза, айыпсыз сақла, Хожамыз Ийса Мәсихтиң келиўине шекем; оны өз ўақтында берекетли ҳәм жалғыз Ҳүкимдар көрсетеди, ҳүким сүриўшилердиң Патшасы, ҳәм ҳүкимдарлық ететуғынлардың Хожасы; кимде жалғыз мәңгилик бар, жақынласып болмайтуғын нурда жасаўшы; оны ҳеш бир адам көрмеген, ҳәм көре алмайды; оған ҳүрмет ҳәм мәңгилик күш болсын. Амин.
Ески Ўасыяттағы Аллахтың адамларында көринген сегиз өзгешеликти атап өткеннен кейин, Паўыл соңғы үгит-нәсият пенен жуўмақлады. Буны ислегенде ол Тимутейди де Аллахтың адамы деп атады, себеби ол қараңғы күнде жүриўи керек еди, биз де солай, ҳәм егер ол Паўылдың оған берген тапсырмасын орынлайтуғын болса, бул өзгешеликлерди өзи көрсетиўи керек еди. Бул хаттағы барлық нәрсе Паўыл Тимутейди Аллахтың сөзине қарсы болған барлық нәрседен қашыўға (зәрүр биринши қәдем) ҳәм содан кейин жүректиң мақсети менен садықлықты (Самуилде көрилген өзгешелик), тақўалықты (Даўытта), ийманды (Елишада), сүйиўшиликти (Шемайяда), шыдамлылықты (Илияста) ҳәм руўхтың жумсақлығын (Мусада) қуўдалаўға, ҳәм ийманның жақсы гүресинде тырысып гүресиўге, оған шақырылған мәңгилик өмирди услаўға (аты аталмаған Аллахтың адамлары) шақыратуғын бул соңғы шақырыққа қарай қурылған. Ақыр-ақыбет, Паўыл Тимутейди Ийса Мәсихтиң келиўине шекем бул әмирди таза ҳәм айыпсыз сақлаўға шақырды (Ибадатханадағы Игдалия улларының бөлмесинде жәрияланған Рехабитлердиң ис-ҳәрекети арқалы көрилгениндей). Усылайынша, ҳәтте Паўылдың соңғы жуўмағында да, бул Ески Ўасыяттағы Аллахтың адамлары Тимутей ушын Аллахтың даңқы ушын қалай жүриўи керек екенлиги ҳаққында тири үлгилер болыўы керек еди.
Бул хаттың бөлимин үйрениўди жуўмақлап, Ески Ўасыяттағы он бир Аллахтың адамының ис-ҳәрекетлеринде көринген бул өзгешеликлерди қысқаша баян етейик:
| Жоқ. | 1 Тимутей | Аллахтың адамы | Сабақ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1:3-11 | Муса | Басқалардың берекетин излеў |
| 2 | 1:12–20 | Елиша | Ҳәрдайым мәрҳамәт пенен әмел етиў |
| 3 | 2:1–8 | Илияс | Дуўада Аллахқа сүйениў |
| 4 | 2:9–15 | Игдалия | Хызметте көринбеў, өзин-өзи излемеў |
| 5 | 3:1–16 | Даўыт | Аллахтың Үйинде тәртипти қәлеў |
| 6 | 4:1–16 | Шемайя | Билимсизлик дәўиринде Аллахтың садықлығына сүйениў |
| 7 | 5:1–20 | Аты аталмаған (бирлескен) | Ҳақыйқат ушын турыў, тәртипке зәрүрликти умытпаў |
| 8 | 5:21–6:10, 17–21 | Самуил | Аллахтың шақырығына муўапық ҳүрметли жүрис ҳәм гүўалық |
Бизге, Аллахтың ер (ҳәм ҳаял) адамлары болыўға, толық, ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы болыўға шақырық — 2 Тимутей 3:16–17
Ҳәр бир жазыў илаҳий руўхландырылған, ҳәм үйретиў ушын, исеним ушын, дүзетиў ушын, садықлықта тәлим бериў ушын пайдалы; сонда Аллахтың адамы толық, ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы болыўы мүмкин (2 Тимутей 3:16–17).
Тимутейге жазған екинши хатында Паўыл және бир шақырық жасады, Тимутейди балалығынан билген Жазыўларға қулақ салыўға үгитледи, себеби олар, ол айтты, оны Ийса Мәсихтеги ийман арқалы қутқарыўға дана етиўге қәдир еди (14–15-аятлар), бирақ содан кейин ол нәрселерди ашып, сол Жазыўлардың Аллахтың адамы болыў ушын, оны толық ҳәм ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы етиў ушын зәрүр болған ҳәр бир сабақты қамтығанын айтты.
Бул сөзлер қастан кең қалдырылған, себеби бул тек ғана Тимутейге шақырық емес, соны менен бирге сизге ҳәм маған да, себеби Паўыл «сен [Тимутей] толық, ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы болыўың мүмкин» деп жазбады, бирақ «Аллахтың адамы толық, ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы болыўы мүмкин» деп жазды. Аллах сизге ҳәм маған бүгин бул өзгешеликлерди көрсетиўди сорайды. Ҳәм егер биз бул нәрселер тек ғана жоқары дәрежели мүмин ушын, яки арнаўлы саўғаға ийе болған адам ушын, яки мәсихши жолында узақ ўақыт болған адам ушын мүмкин деп ойласақ, Паўыл бул сөзлерди кимге айтқанын есапқа алайық — апостолға яки пайғамбарға яки мәсихши жолында узақ ўақыт болған адамға емес, бирақ қорқақ минезли жас адамға. Мухаддес Руўхтың бул сөзлери бәримизге, аға-ини, әже-жас, саўғаға яки биз ийе болған басқа ҳәр қандай өзгешеликке қарамастан, айтылған; барлығы да Паўыл Жазыўлардағы Аллахтың адамларына байланыслы атап өткен бул өзгешеликлерди көрсетиўи мүмкин (ҳәм керек). Солай етип, биз де Паўылдың Тимутейге жазған хатлары ҳәм онда дыққатқа алынған Аллахтың адамлары ҳаққында ойланыў нәтийжесинде, бүгинги күнде Аллахтың ер (ҳәм ҳаял) адамлары сыпатында, Аллахтың даңқы ушын Ески Ўасыяттағы Аллахтың адамларының бул өзгешеликлериниң ҳәр бирин көрсетип, толық ҳәм ҳәр бир жақсы жумысқа толық жарамлы болыўға руўхланыўымыз мүмкин.
