Siz hesh qashan adamnıń boyın onıń ideal salmaǵı menen sáykeslendiretuǵın sol bir jaman keste menen ushırasqanba? Kópshiligimiz bunday qáweterli maǵlıwmattı itibarǵa almay, qálegenimizshe jasaymız; yaǵnıy, awqatlanıw hám shınıǵıw ádetlerimiz ulıwma denemizdiń salamatlıǵına tikkeley tásir etetuǵının oyanatuǵın qandayda bir medicina jaǵdayı payda bolǵansha. Haqıyqatqa júz tutayıq: kópshiligimiz artıqsha salmaqlı, sebebi biz bunı tańlaymız. Biz kerekli dárejede shınıǵıwlar jasamaymız hám paydalı azıq-awqatlarǵa itibar bermeymiz. Fitneske bolǵan bul jalqaw múnásibet aqıldı da páseytedi. Eger biz salamat isleytuǵın aqıllarǵa iye bolǵımız kelse, biz aqıldı durıs shınıǵıw hám azıqlandırıwımız kerek.
Aqılıy dieta
Aqıl denemizdiń muskulları sıyaqlı kúsheytiledi – shınıǵıw hám durıs dieta arqalı. Durıs dietaǵa kelsek, Pawıl isenimlisiniń oy ómiriniń vitalitetin jaqsılaytuǵın paydalı dieta menyusın islep shıqtı.
Hár qanday haqıyqatlı nárseler, hár qanday adıl nárseler, hár qanday ádalatlı nárseler, hár qanday taza nárseler, hár qanday súykimli nárseler, hár qanday jaqsı xabar bolǵan nárseler; eger qandayda bir pazıylat bolsa, hám eger qandayda bir maqtaw bolsa, bul nárseler haqqında oylań (Filipililerge 4:8 KJV).
Eger isenimli óz aqılın zorlıqqa, pornografiyaǵa, jaman sózge, qopal házilge hám artıqsha háweslerge ashsa, júrek tez arada nápsilik ambiciyalardıń turaqlı shópligine aylanadı. «Ol óz júreginde qalay oylasa, solay boladı» (Nátiyjeler 23:7).
Fizikalıq jaqtan siz ne jeseńiz, sol bolasıńız, biraq ruwxıy jaqtan siz ne haqqında oylasańız, sol bolasıńız. Bul ápiwayı ǵana oraqtıń egis hám oraq principleri. Oraqtıń úsh nızamı bar: siz ne ekseńiz, sonı orasıńız; siz ne ekseńiz, onnan kóbirek orasıńız; hám siz ekkennen keyin orasıńız. Pawıl túsindiredi, eger «adam óz etine ekse, ol etten buzılıwdı oradı» (Galatiyalılarǵa 6:7-8).
Isenimli buzılǵan nárselerdi jese (oylasa), bul buzılıwdıń nızamlı oraqına alıp keledi. Dáslepki urıqlar egilgennen keyin kóp waqıt ótkennen keyin, aqıbetleri hesh qashan kóz aldına keltirilgennen ádewir qáweterli ekenligi túsiniledi.
Aqılıy shınıǵıwlar
Hesh bir arnawlı shınıǵıw deneniń barlıq muskulların kúsheytpeydi; tolıq muskul fitnesin saqlaw ushın túrli shınıǵıwlar talap etiledi. Sol sıyaqlı, Injil aqılıy fitnes ushın túrli kúsheytiwshi shınıǵıwlardı usınadı. Hár bir shınıǵıw nátiyjesiz beyimdi qudaylıq oy úlgisi menen almastırıw arqalı arnawlı bir aqılıy temperamentti sınaydı. Bizdiń aqıllarımız sonday, biz bir nárse haqqında oylawımız kerek. Bir nárse haqqında oylamaw islemeydi! Keyingi on sekund ishinde (bul gáp oqılǵannan keyin) aqılıńızdı barlıq oylardan tazalawǵa háreket etiń hám ásirese «Rascal» sózindegi «R» háribi haqqında oylamań. Sonımen, siz qalay isledińiz? Bir nárse aqılıńızǵa kirgizilgennen keyin ol haqqında oylamaw óte qıyın. Biraq, eger siz aqılıńızdan qashqıńız kelgen nárseni basqa oy menen almastırsańız, bul jumbaqtan qashıwıńız múmkin. Ser Tomas Mor bunı bılay dep aytqan: «Aqılıńızdı jaqsı oylar menen bánt etiń, yamasa dushpan onı jaman oylar menen toltıradı. Bánt bolmaǵan halda qala almaydı».
Aqıllarımız bir nárse haqqında oylawı kerek bolǵanı ushın, kelin Isa hám Injil, gimnler hám ruwxıy qosıqlar sıyaqlı nárseler haqqında oylayıq. Biz durıs oylawımız hám aqıldıń durıs oylawǵa berikligin arttırıw ushın Bibliyalıq shınıǵıwlardı qollanıwımız kerek. Kultlar hám Jańa Dáwir dinleri aqıllarımızdıń bir nárse haqqında oylawı kerek ekenligin túsinedi. Shıǵıs forması aqıldı bosatıp, keyin onı basqarıw, al Xristian forması aqıldı Isa haqqındaǵı oylar menen toltırıw! Tómendegiler isenimlisiniń Xristian fokusın saqlawına járdem beretuǵın altı aqıl shınıǵıwı.
Aqıldı tınıshlandırıw
Qáweterli jańalıqlar bolǵanda siz dáslep qalay reakciya bildiresiz? Siz ol haqqında pozitiv oylaysızba? Sizdiń dáslepki háreketi Quday bul jaǵdayda qalay dańqqa iye bolıwı múmkinligin oylawma? Ol boladı, siz bilesiz (Rimliklerge 8:28). Ruwxıy jaqtan aytqanda, janǵa qáweter keltirip atırǵan nárse ornına aqıldı súykimli nársege qayta fokuslaw ushın tájiriybe hám qatańlıq talap etiledi. Álbette, aqıldı erik kúshi menen arnawlı bir nársege fokuslaw yamasa ornatıw múmkin. Yesaya bizge aqıllarımızda tınıshlıqtı qalay saqlawdı aytadı,
Sen óz aqılın Saǵan (Rabbiyge) baǵıshlaǵan adamdı tolıq tınıshlıqta saqlaysan: sebebi ol Saǵan isenedi (Yesaya 26:3).
Keyingi ret aqılıńız qáweterlengende, Isa Masiyhti óz oy ómirińizge shaqırıwdı ámelge asırıń. Aqılıńız Rabbiy ózin dańqlaytuǵın jaǵdayǵa baylanıslı múmkin bolǵan ilahiy sheshimler yamasa nátiyjeler haqqında oylasın. Bul sizdiń aqılıńızdı tınıshlandıradı. Aqıl bir nársege fokuslanıwı kerek – Rabbiyden jaqsı kim bar?
Aqılǵa shaqırıw
«Eskertiw» shınıǵıwı «tınıshlandırıw» shınıǵıwına uqsas, biraq ol aqıldı múmkin bolǵan keleshek sheshimleri ornına óz yad bankine artqa fokuslawdı talap etedi. Bul aqılıy shınıǵıwda, adam Qudaydıń ótken isenimliligin yamasa Onıń wádelerin hám kórsetpelerin eske túsiredi. Biz Rabbiy, ótken qátelerimiz hám Onıń ótken isenimliligin umıtıwǵa beyim jaratılıslarmız. Sonlıqtan, Injilde Rabbiy, Onıń jaqsılıǵı hám Onıń buyrıqların eslew ushın kóp úgit-násiyat bar (Yestirnama 6:12; 8:11; 9:7; Luka 22:19). Payǵambar Yesaya Qudaydıń xalqına buyırdı
Bunı esleń, hám ózińizdi er adamlar sıyaqlı kórsetiń: eske túsiriń ... áyyemgi nárselerdi esleń, sebebi Men Qudayman (Yesaya 46:8).
Aqıldı tariyxıy waqıyalar yamasa ilahiy bayanatlarǵa artqa qayta fokuslawdıń paydası nede? Biz ózimizdi Qudaydıń qutqarıw wádeleri menen qayta tanıstıramız hám ómir dawılları arqalı Onıń ótken isenimliligin eske túsiremiz.
Aqıldı jańalaw
Házirge shekem biz pikirimizdi házirgi jaǵdaylardan Rabbiy jaǵdaydı Óz dańqı ushın qalay qollanıwı múmkinligi yamasa Onıń ótken isenimliligi hám járiyalanǵan wádeleri haqqında oylawǵa ózgertiwdi úyrendik.
Aqılıńızdıń ruwxında jańalań (Efesisliklerge 4:23).
Jańalaw nápsilik hám dúnyalıq pikirlewdi Qudaydıń maqul kórgen erkin oylaw ushın bosatadı. «Bul dúnyaǵa sáykes kelmeń: biraq aqılıńızdı jańalaw arqalı ózgeriń, solay etip Qudaydıń jaqsı, maqul hám kámil erkin dáliylley alasız» (Rimliklerge 12:2).
Isenimli óz aqılın jańalaǵanda (Qudaydıń jaqsı hám kámil erki ne ekenligi haqqında oylaǵanda), ol nápsilik pikirlewden muqaddes ómirge ózgeredi.
Aqıldı kúsheytiwdiń bul usılı ózgeriwge beyim bolǵanlar, ózin basqalar menen salıstırıwǵa yamasa maqtanıshlı oylarǵa iye bolǵanlar ushın paydalı boladı. Eger biz nátiyjesiz oyda qalsaq, onı gúna dep moyınlawımız kerek; biraq, bul háreket óz-ózinen aqılıy beyimdi jeńe almaydı. Biz nátiyjesiz pikirlewdi durıs pikirlew menen almastırıwımız kerek. Sonlıqtan, ózgeriwshi oylar ushın aqıldı qalay xızmet ete alatuǵınımızǵa fokuslań, ózimizge qalay xızmet etiliwi múmkinligi ornına. Qudaydıń jaratılıwdaǵı suverenitetin hám ómirimiz ushın Onıń ózgeshe maqsetin eslew «salıstırıw» oyların almastırıwǵa járdem beredi. Ápiwayı ǵana Qudaydıń qálegenin tábiyiy túrde isley almaytuǵınımdı eslew (Rimliklerge 7:18; 8:8), biraq «Meni kúsheytetuǵın Isa Masiyh arqalı barlıq nárselerdi isley alam» (Filipililerge 4:13)
maqtanıshlı oylardı jeńiwge járdem beredi. Eger qudaylıq pikirlew dáslep oyı qaytarmasa, jaman fantaziyanı gúna dep moyınlań hám onı muqaddes beyimlik penen almastırıń. Isenimli óz aqılın jańalamasa, ol dushpan ushın kóp jerdi ashıp beredi hám bekkem orınǵa iye boladı.
Aqıldı isentiriw
Aqıl shınıǵıwınıń bul aspekti belgisiz pikirlewdi anıq pikirlewge májbúrleydi. Ol buldıraǵan minez-qulıqtı anıq kórsetedi. Jas Xristianlar kóbinese erkinliktiń kúlreń zonalarında qıyınshılıqlarǵa ushıraydı. Rabbiy bizden qutqarıwımızdı (muqaddes ómir súriwdi) Onıń aldında qorqıw hám qaltıraw menen islep shıǵıwımızdı qáleydi. Ol bizden muqaddes bolıwımızdı qáleydi, sebebi Ol muqaddes (1 Petrus 1:16). Sonnan keyin wazıypa erkinliktiń kúlreń zonasın óziniń ar-namısına yamasa Injil buyrıqlarına zıyan keltirmeytuǵın tiyisli jeke minez-qulıqqa qısqartıw.
Bir adam bir kúndi basqasınan joqarı qoyadı: basqa adam hár kúndi birdey qoyadı. Hár bir adam óz aqılında tolıq isentirilgen bolsın (Rimliklerge 14:5).
Isenimli anıq emes túsiniklerdiń tumanında islemeydi, biraq óz aqılında ne durıs hám ne nadurıs minez-qulıq ekenligi haqqında tolıq isentirilgen boladı. Bul minez-qulıq Qudaydı dańqlaydı hám ózi hám basqalar ushın ruwxıy jaqtan paydalı bolǵan nárselerdi isleyedi; ol joǵalǵan yamasa hálsiz aǵayındı súrindirmeydi yamasa nápsige húkimranlıq etiw ushın múmkinshilik bermeydi.
Aqıldı belbew
Aqıldı belbew aqıldı qanday da bir shólkemlestiriwler, qıyınshılıqlar yamasa azaplar ushırasqanına qaramastan, kózde tutılǵan maqsetke erisiwge fokuslaw shınıǵıwına baylanıslı.
Sonlıqtan, aqılıńızdıń belbewlerin belbewleń, sergek bolıń, hám Isa Masiyhtiń ashılıwında sizge keltiriletuǵın miyrim-shápáát ushın aqırına shekem úmit etiń (1 Petrus 1:13).
Áyyemgi dáwirlerde kemelerdiń korpusları dawıllarda korpustıń bólinip ketpewi ushın arqanlar hám kabeller menen bekkemlengen (Háreketler 27:17). Kemenıń bekkemleniwi onı aldındaǵı awır sınaqlar ushın kúsheytken. Marafonshı jarıstıń denesine keltiretuǵın shıǵının túsinedi. Ol aldındaǵı awırıw hám tez arada onı qorshap alatuǵın sharshaw ushın ruwxıy jaqtan tayarlanadı (aqılın belbewleydi), keyin jarıstı tamamlaw ushın shıdamlılıq penen júgiredi. Ol qısqan muskullar, qabarıqlar, baldır awırıwları yamasa sonday nárseler menen shólkemlestirilmeydi; ol sıylıq ushın júgiredi; ol jarıstı jaqsı tamamlaw ushın júgiredi.
Aqıldı tayarlaw
Arasıńızdaǵı Qudaydıń qoyların baǵıń, olardı baqlap, májbúrlew menen emes, al qálew menen; jaman payda ushın emes, al tayar aqıl menen (1 Petrus 5:2).
Awır jumıs kúninen keyin yamasa úlken hárekettiń artınan, bizdiń aqıllarımızdı bosatıwǵa beyimligimiz bar. Bilgenińizdey, bir azǵana «zonaǵa shıǵıw» hám «divan kartoshkası» bolıw. Bul qubılıs kóbinese qandayda bir kónilasharǵa bolǵan háwes penen birge keledi – mısalı, TV kóriw, yamasa film, yamasa muzıka tıńlaw. Tayar aqıl – bul óshpeytuǵın, biraq fokuslanǵan, belsendi hám qoljetimli bolıp qalatın aqıl. Shaytan óziniń eń keń kólemli programmasın janımızdıń portalları (kózlerimiz hám qulaqlarımız) arqalı biz sharshaǵanımızda isleyedi. Biz ádette ózimizge sińiriwge ruqsat bermeytuǵın jaman propagandalarǵa tıńlaymız yamasa kóremiz. Aqıllarımız óshirilgen waqıtta, biz Filipililerge 4:8 aqılıy filtrin qollanıwdı toqtatamız, hám kirler ápiwayı ǵana kirip keledi. Isenimli dem alıwı kerek bolǵan waqıtlar bar (Zabur 23:2), biraq aqıl ótkir bolıp qalıwı kerek. Kresttiń jaqsı áskerleri sergek hám qoljetimli bolıp qala beredi, sebebi dushpan ayyar, óz qorǵanısların tómendetkenler ushın kóleńkelerde jasırınıp júredi.
Bul aqılıy shınıǵıwlardıń tábiyiy intellektual kúsh (aqıl kúshi) yamasa tábiyiy kúsh hám qurallar arqalı Qudayǵa jaqsıraq xızmet etiw maqsetinde emes ekenligi atap ótilwi kerek. Bul aqılsız boladı hám tek ǵana qulashqa túsken jannıń tábiyiy qábiletlerimiz arqalı Qudaydı izlewge bolǵan beyimligin arttıradı, ásirese eger adam mol sıylıqqa iye bolsa. Joqarıdaǵı aqıl shınıǵıwlarınıń maqseti aqıldı tınıshlandırıw hám fokuslaw, hám onı nápsilik usınıslarǵa qarsı bekkemlew.
Bul altı shınıǵıw sizdiń aqılıńızǵa ruwxıy máselelerge jaqsıraq fokuslanıwǵa járdem bersin hám Rabbiy Isa sizdiń oylarıńızda tolıǵıraq jasawına múmkinshilik bersin.
Warren Henderson tárepinen
