Марктынъ Инжили күшли жазылған. Бул ең қысқа Инжил, ўақытты да, сөзлерди де зая етпейди. Ол сондай-ақ биринши жазылған Инжил еди. Марктынъ дәслепки оқыўшылары ушын бул төрт Инжилдиң бири емес еди; ол жалғыз Инжил еди. Оқып атырғаныңызда, Матфей, Лука ҳәм Юханнаны умытып, тек ғана Марктынъ Инжилин қарастырың – ең дәслепки мәсихшилер қалай қараған болса, солай.
Марк 16:6-8 де периштениң ҳаялларға айтқан хабары мынадай еди: «Қорқпаң. Сиз хашқа шегеленген Назаретлик Ийсаны излеп атырсыз. Ол тирилди! Ол бул жерде емес. Оны қойған жерди көриң. Бирақ барып, Оның шәкиртлерине – ҳәм Петрге – Оның сизлерден алдын Ғалилеяға баратырғанын айтың; сол жерде Оны көресизлер, Ол сизлерге айтқанындай». Ҳәм олар тез шығып, қабирден қашты, себеби олар қалтырап, таң қалды. Ҳәм олар ҳеш кимге ҳеш нәрсе айтпады, себеби олар қорқты». Бул соңғы үш аят пүткил китапты сүўретлейди. Көпшилик жағдайда, бизиң барлық Мухаддес китапларымызда, Марк 16-аят 20-аят пенен жуўмақланады. Бирақ 9-20-аятлар дәслепки хаткер тәрепинен Тирилиштен Аспанға көтерилиўге шекем болған ўақыяларды баян етиў ушын қосылған болыўы мүмкин. Ең ески ҳәм ең исенимли еки қолжазба Марктынъ Инжилин 8-аят пенен жуўмақлайды, ҳәм дерлик ҳәр бир изертлеў Мухаддес китабы буны атап өтеди.
Неге Марк 8-аятта тоқтады? Неге ол бизге, мысал ушын, Аспанға көтерилиў ҳаққында айтпады? Егер Ийса аспанға көтерилмеген болса, онда екинши келиў ўәдеси қалай болыўы мүмкин? Биз қабир бос екенин билемиз, ҳәм Ол онда емес. Бирақ Ол қайда ҳәм не ислеп атыр? Марк не айтып атыр?
Қудайдың Патшалығы
Қудайдың патшалығы Марктағы тийкарғы тема. Ийсаның Марк Инжилиндеги биринши сөзлери: «Ўақыт толды, ҳәм Қудайдың патшалығы жақын» (Марк 1:15 NKJV). Биз оқыйтуғын келеси нәрсе, Оның ҳүкимдарлық пенен үйреткенлиги; Ол буйырды ҳәм адамлар бойсынды; Ол ҳәтте руўхларға буйырды ҳәм кеселликлерди емледи. Ҳәм булардың бәри биринши бапта. Марк ўақытты зая етпейди! Ийса тек ғана Патшалықты ўағызламады; Ол оны бүгинги дүньяға алып келди!
Марк 4-те Ийса еки патшалық мысалын айтты. Бириншиси руўхый өсиў ҳаққында: «Қудайдың патшалығы, гүя бир адам жерге туқым шашады, ҳәм түнде ухлайды ҳәм күндиз оянады, ҳәм туқым өсип шығады ҳәм өседи, ҳәм ол өзи қалай екенин билмейди» (Марк 4:26-27). Екиншиси горчица туқымы ҳаққында: «Қудайдың патшалығы ... горчица туқымы сыяқлы, ол жерге егилгенде, жердеги барлық туқымлардан киши болады; бирақ ол өскенде, ол өсип шығады ҳәм барлық шөплерден үлкен болады, ҳәм үлкен бутақлар шығарады, сонда аспан қуслары оның көлеңкесинде уя сала алады» (Марк 4:30-32).
Биз бул еки мысалда патшалықтың неге уқсайтуғынын көре аламыз ба? Бул Қудай ислейтуғын нәрсе, биз ҳәтте түсине алмаймыз – ол биз ухлап атырғанымызда болады. Ол соншалық кишкене басланады, биз оны әзер көремиз, бирақ ол уллы болып өседи. Ҳәм ол тоқтатылмай өседи. Ол басланып, сосын бир ўақытқа тоқтап, сосын бирден гүлге айланбайды. Бул турақлы, үзликсиз өсиў, бәри Қудай тәрепинен, биз ухлап атырғанымызда ҳәм Оның не ислеп атырғанын түсине алмай атырғанымызда.
Солай етип, Марк өзиниң Инжилиниң соңғы үш аятында, патшалық ҳаққында бизге айтқанларына қарап, не айтып атыр?
Ийса, тири, ислеп атырған ҳәм алдыннан баратырған
«Қорқпаң. Сиз хашқа шегеленген Ийсаны излеп атырсыз. Ол тирилди!» (Марк 16:6). Ҳаўа, Ийса хашқа шегеленди. Бирақ шәкиртлер әли қайғырып атырғанында, Ол өлимнен тирилди. Буғдай өсип шығып атырғанында ухлап атырған дийқан сыяқлы, шәкиртлер патшалық өсип атырғанында ухлап атырған еди. Ийса өлген емес – Ол тири ҳәм ислеп атыр. Шәкиртлер өмирлери менен не ислеўди ойлап отырғанында, Ийса әлреқашан жумысқа қайтқан еди. Ол әлреқашан олардан алдын еди, хашқа шегелениўден алдын Оның пүткил хызметинде болғаны сыяқлы.
«Ол сизлерден алдын Ғалилеяға баратыр» (Марк 16:7). Оның қайда болғанына ҳәм не ислеп атырғанына итибар бериң; Ол алдын Ғалилеяға барған еди. Биз Иерусалимдеги еки жүзлилер ҳаққындағы ҳикаятларды еситкен болыўымыз мүмкин, Ғалилеяның таза, қарапайым халқына қарама-қарсы. Бундай ҳикаятлар Ийса дәўириндеги яҳудийлерди биздиң жүзимизге күлдирген болар еди.
Неге? Себеби раввинлерде мухаддеслик шкаласы бар еди – ҳәм Ғалилея онда жоқ еди. Бул шкала (Мишна Келим) он дәрежеден ибарат еди, мынадан баслап: «Исраил жери басқа жерлерден мухаддес. Қоршалған қалалар әли де мухаддес. Иерусалим қабырғалары иши әли де мухаддес...» ҳәм солай он басқышқа шекем, ибадатхананың мухаддес жерине шекем. Сосын Ең Мухаддес жер келди, ол шкаладан тысқары еди. Бирақ бул тек ғана раввинлердиң шкаласы емес еди. Саддукейлерде де уқсас шкала бар еди, ол ибадатханаға бағытталған еди. Ҳәтте Қумран эссенлери (монах яҳудий оқымыслар), олар ибадатхана жаман руўханийлердиң қолында деп үйретсе де, бул Иерусалимге бағытталған мухаддеслик шкаласын мойынлады. Олар тек ғана жаман руўханийлерди өзлериниңкилер менен алмастырғысы келди!
Солай етип, ҳәмме Иерусалим жер жүзиндеги ең мухаддес жер екенин билген – ол Раббыға сыйыныўдың жүреги еди. Иерусалим Қудай Өзиниң ибадатханасын орнатқан жер еди, Ол қурбанлықты ҳәм сыйыныўды қабыл ететуғын жер, ҳәм Оның аты ҳүрметленетуғын жер. Халық дәстүри бойынша, ақыр заманда, Мәсих патшалықты бул ибадатхананың үстинен жәриялайды. Иерусалим басқа барлық төбелерден бийик көтериледи, ҳәм барлық миллетлер сол жерге сыйыныў ушын келеди. Иерусалим Рим генералы Помпей оны басып алғанға шекем Яҳудий мәмлекетиниң жүреги еди. Ҳәм ҳәтте Ийса дәўиринде де, Иерусалим дерлик толығы менен яҳудийлерден ибарат еди, оның көшелери ең билимли раввинлер ҳәм олардың шәкиртлери менен толған еди.
Ғалилея болса, мухаддес емес еди. Инжиллер бизге Ғалилеяның таза, идиллик аўыл жери екениндей тәсир қалдырады. Биз бул тәсирди аламыз, себеби Ийса Ғалилеяда ҳеш қашан қалаға бармаған. Ол тек ғана аўылларға барған, себеби Ғалилеядағы барлық қалалар мәжусий ҳәм пәган еди. Ғалилея яҳудийлериниң айырымлары жерди ижараға алыўшылар еди, олар жақсы жылларда аўыр ижара ҳақы төлеген, ҳәм жаман жылларда аш қалған. Бирақ көпшилиги кедей дийқан жумысшылары еди, қулы сыяқлы қаралған, бирақ қуллық усынатуғын қәўипсизликсиз. Суўретти алыў ушын, күнлик жумысшылар ҳәм жүзимзардағы қанхор ижарашылар ҳаққындағы мысалларды оқың (Матфей 20:1-16; Марк 12:1-12). Ғалилея яҳудийлериниң өте азы Ийса сыяқлы кәсипкерлер, яки балықшылар Яқуб ҳәм Юханна сыяқлы еркин излеўшилер еди. Өте азы Заңды толық билетуғын дәрежеде билимли еди, ал оны орынлаўға ўақыты яки ресурслары болмаған. Келисимге итибар берген ҳәр бир яҳудий ушын, Ғалилеялықлар ең төменги дәрежеде еди, социаллық жақтан олар кедей болғаны ушын, ҳәм диний жақтан олар Заңды орынлай алмағаны ушын. Бирақ Ийса ҳәм оның 12 шәкиртинен 11-и Ғалилеялық еди. Яҳуда Искариот жалғыз Яҳудиялық еди!
Ийса «Ғалилеядағы Назареттен» еди, яҳудий турмысының тийкарғы ағымынан тысқары, Иерусалимнен 110 км (70 миль) арқада (Матфей 21:11). Натанәил: «Назареттен жақсы нәрсе шығыўы мүмкин бе?» дегенде, бул тек ғана әзил емес еди (Юханна 1:46). Ол анық нәрсени айтып атырған еди. Бул жағдайда, қабирдеги хабар таң қалдырарлық еди: «Ол сизлерден алдын Ғалилеяға баратыр» (Марк 16:7). Мәсих Иерусалимге, мухаддеслик жерине арқасын бурып, Ишая «Мәжусийлер Ғалилеясы, үлкен қараңғылықта жүрген халық» деп атаған жерге барған еди (Ишая 9:1-2).
Бирақ ең әҳмийетлиси, Ийсаның Ғалилеяға баратырғаны ҳаққындағы бул сөз сынақ сыяқлы аспанда турды. Ол мухаддес жерлердиң қәўипсизлигин таслап, үмитсизлер ҳәм гүнакарлар жасаған жерге баратырған еди. Оның шәкиртлери ушын сол ўақытта, ҳәм биз ушын бүгинги күнде сораў мынадай: «Биз Оған еремиз бе яки жоқ па?»
Ийсаның ислеп атырғанын көриў
«Сол жерде Оны көресизлер, Ол сизлерге айтқанындай» (Марк 16:7). Көпшилигимиз миссионер болып хызмет еткен адамларды билемиз. Мени таң қалдыратуғын бир нәрсе, биз Ийсаның ең күтилмеген адамларда ҳәм жерлерде қалай анық ислеп атырғанын көре аламыз. Егер биз өзимиздиң «Қудайшыл» адамлар ҳәм жерлер деп аталатуғын ыңғайлы аймағымыздан шығып, Ийсаның Хош Хабарын Қудайсыз жерлерге ҳәм адамларға алып барыўға таяр болсақ, бул таң қалдырарлық – биз Ийсаның ислеп атырғанын көремиз!
Биз Оның ҳақыйқаттан да бизден алдын барғанын, ҳәм патшалықты биз ҳеш қашан күтпеген жерлерге кеңейтип атырғанын табамыз. Биз бул жумысты ислегенимизде, Ийсаның жаңа ғана бул жерден өткендей сезиледи, ҳәм биз Оның аяқ излерин әли жаңа, қәўипсиз, ыңғайлы Иерусалимниң тапталған излери емес, дерлик көре аламыз.
Ийса Өзиниң шәкиртлерин сүйеди
«Барып, Оның шәкиртлерине – ҳәм Петрге айтың» (Марк 16:7). Ийсаның хызмети даўамында, шәкиртлер кемшиликли болды. Ең жақсы жағдайда, олар тек ғана түсинбеди. Ең жаман жағдайда, олар қорқты. Марк Ийсаның қайта-қайта: «Еситетуғын қулағы бар адам еситсин!» деп айтқанын хабарлайды. Ҳәм Ол басқа да сөгислер берди. Шәкиртлер Ғалилея теңизиндеги қайықта еки мәрте қорқты! Бир мәрте түсиниўге болады, бирақ неге оларда екинши мәрте батырлық болмады? Ҳәм Ийса қамаққа алынғанда, олар қашты. Хашқа шегелениўден алдын, Ийсаның шәкиртлери Оны таслап кетти. Енди Ол тирилгеннен кейин, ҳеш нәрсе өзгермеди. Ҳаяллар, еркеклер сыяқлы, қорқыўдан паралич болып, ҳеш нәрсе ислемеди.
Петр бул үзиктен аты менен аталған. Есиңизде болсын, ол Ийсаны ҳеш қашан танымайман деп ўәде берген еди – сосын күн шықпастан алдын Оны үш мәрте танымады. Олардың ҳәммеси Ийсаны таслап кеткен еди, бирақ ҳеш ким Петрден артық гүнакар сезинбеген болар еди. Солай етип, оларға, әсиресе Петрге, олардың таслап кетилмегени анық айтылды. Олар әли де Оның сүйген дослары еди. Ҳаяллар оларға буны исендириўи керек еди.
Бул бүгин де болады. Ийсаның излеўшилери әли де Оны таслап кетеди. Олар әли де жетиспеўшилик сезеди. Олар әли де Ийсаның оларға болған сүйиўинен исендириўге мутаж. Бул биринши хабар Оның шәкиртлериниң бир топарына басқа топарына Оның сүйиўин исендириў буйрығын қамтыды. Биз басқа Инжиллерден Ийсаның кейин бул исендириўди жеке өзи қайталағанын билемиз; бирақ сол Инжиллер әли жазылмаған еди. Марк биздиң итибар бериўимизди қәлейтуғын нәрсе, биз, шәкиртлер сыяқлы, аға-қарындасларымыздан бири қыйыншылыққа ушырағанда, бир-биримизге буны дереў еслетиўимиз керек. Әлбетте Ийса, Руўх арқалы, буны ислейди. Бирақ биз де ислеўимиз керек.
Кемшилик ақырғы емес
«Солай етип олар тез шығып, қабирден қашты, себеби олар қалтырап, таң қалды. Ҳәм олар ҳеш кимге ҳеш нәрсе айтпады, себеби олар қорқты» (Марк 16:8).
Ҳаяллардың биринши реакциялары қорқыў ҳәм үнсизлик болды. Хашқа шегелениўден алдын Ийсаны таслап кеткен еркеклер сыяқлы, ҳаяллар да бул жерде Оны таслап кетти. Ҳәм олар тек ғана тирилген Мәсихти таслап кетпестен, олар сондай-ақ өзлериниң руўхландырыўға буйрылған шәкиртлерин де таслап кетти.
Биз сыяқлы! Биз Ийсаны қайта-қайта таслап кетемиз. Ҳәм Оны таслап кеткенимизде, биз бир-биримизди руўхландырыўды да таслап кетемиз. Олар сыяқлы, ҳәм биз сыяқлы қорқақ ҳәм үнсиз шәкиртлер менен, қандай үмит бар? Бирақ Марк Инжилиниң сол ўақыттағы оқыўшысы (ҳәм бүгинги оқыўшы), китап оның алдында болғаны ушын, бул кемшиликлер патшалықтың өсиўин тоқтатпайтуғынын билген болар еди. Мәсихшилердиң жетиспеўшилигине қарамастан, Мәсихтиң патшалығы сол ўақытта да, ҳәзир де өсип атыр. Аспан ғана қалай екенин биледи! Егисликтеги дәний сыяқлы. Ҳәм сол өсиўдиң бир бөлеги бизде – кемшиликлилерде.
Қудайдың патшалығы орнатылып, қурылып атыр; бирақ жумысты Ийса ислеп атыр. Шәкиртлер ең қарапайым ўазыйпаларды да бузады. Патшалық жумысы толығы менен Қудайдыкы. Биз ислей алатуғын ең көп нәрсе – ериў. Биз патшалық ушын ҳеш қашан ҳеш жерге бармаймыз, тек ғана Ийса бизден алдын сол жерде болған болса. Биз патшалық ушын ҳеш қашан ҳеш нәрсе ислей алмаймыз, тек ғана Ийса жумысты бизден алдын ислеген болса. Егисликтеги дәний сыяқлы, дийқан қалай екенин түсинбестен өседи, сол сыяқлы Қудай Өзиниң патшалығын өсиреди. Биз ислей алатуғын ең жақсы нәрсе – өнимде мийнет етиў, ҳәм Раббының не ислеп атырғанына қуўаныў (Юханна 4:35-38).
Бирақ биз көңлимизди түсирмеўимиз керек. Биз ҳәрекет етиўдиң мәниси жоқ деп ойламаўымыз керек. Керсинше, Марктынъ хабары, бул Инжилдиң ақырында, биздиң қорқыўымызды жеңиллетиўи керек. Ол биздиң Раббы ушын ислеген ҳәр бир ҳәрекетимиз Оған даңқ алып келетуғынына исендириўи керек. Ол әлбетте Оның атына мақтаў алып келеди, себеби Ол әлреқашан бизден алдын барған; Ол әлреқашан биз ислеген нәрселерде Өзиниң мақсетлерин орынлаў ушын ислеген. Биз не ислесек те, оны қуўаныш ҳәм исенгенлик пенен ислеўимиз керек, себеби Руўх басшылығында ислеген ҳәр бир нәрсемиз табыслы болады. Ол биз қәлегендей табыслы болмаўы мүмкин; бирақ ол Ийса қәлегендей табыслы болады, ҳәм бул биз ҳеш қашан ойлап таба алмайтуғын нәрседен әдеўир жақсы.
Оған ериў
Жүрегимизди көтерейлик! Ийса тири, ҳәм биз күтпеген ең ақырғы жерлерде, ҳәтте үмитсиз деп ойлаған жерлерде Өзиниң патшалығын орнатыў ушын бизден алдын барған. Оған сол жерге ериў ушын батырлық жыйнайық. Ҳүрметли диний адамлар қашатуғын жерлерге барайық – тек ғана географиялық жерлерге емес, сондай-ақ жеке, социаллық, интеллектуаллық ҳәм философиялық жерлерге де.
Жәмийетте әдалатсыз деп ойлаған ҳәр бир жерге ҳәм адамға барайық – өзимиздиң кишкене ақыл Ғалилеямызға. Барып, Оның сол жерде не ислеп атырғанын көрейик. Ҳүрметли адамлар сорамайтуғын сораўларды сораң, ҳәм Руўхтың не ислеп атырғанын көриң. Ҳәм басқа шәкиртлерди Ийсаға ериўге руўхландырың, әсиресе Раббысын таслап кеткендей сезинип, гүнакар сезингенлерди. Ҳәм тири Ийсаның не ислеп атырғанын көргенимизде, биз: «Бул Раббының иси, ҳәм ол биздиң көзимизде таң қалдырарлық!» деймиз (Марк 12:11).
