MALAKI: Sońǵı Sóz – Ulıwma Kórinis
Sońǵı sózler hámishe áhmiyetli. Ulı yamasa qızına kolledjge ketpes burın, áskerlerge urısqa kirispes burın, yamasa ólip atırǵan ata-anadan aytılǵan sońǵı sózler jıllar boyı eslenip qalıwı múmkin. Kóplegen adamlarǵa tiyisli sońǵı sózler Qudaydıń Sózinde jazılǵan hám olar júdá áhmiyetli. Bul mısallardı qarap kóriń: Jaratılıs 49-daǵı Yaquptıń ulına bergen duwası (10-ayatta Máshihke silteme berilgen uzaqqa sozılǵan duwaǵa dıqqat etiń); Musanıń ómiriniń sońǵı aylarında Izrailliklerge bergen sońǵı sózleri, Olardıń qaytalanıwı kitabında jazılǵan; hám Rabbiyimiz hám Qutqarımız Isa Máshihtiń óz shákirtlerine Yoxan 13-16-daǵı júdá áhmiyetli sońǵı sózleri. Eski Ósiyettiń sońǵı sózleri, Malaki kitabında bar hám óz dáwiriniń adamları ushın júdá áhmiyetli bolǵan, házir de qollanıladı.
Jaǵday
Jazıwshılardıń (yamasa kitaplardıń) jaǵdayın yamasa kontekstin túsiniw áhmiyetli, sebebi ol Qudaydıń Sózine tiyislik, túsinik hám qollanıw beredi. Malakiniń ózgeshe jaǵdayına baylanıslı tómendegi bántler kitaptı tereńirek úyreniwde paydalı bolıwı múmkin:
Malakiniń payǵambarlıǵı Súrginlikten keyin, Evreyler óz jerlerine qaytıp kelgen waqıtta boldı. Bul payǵambarlıqtıń shama menen dáwiri eramızǵa shekemgi 450-400 jıllardı qamtıdı.
Malakide súwretlengen jaǵdaylar, ibadatxananıń qayta qurılıwınan keyingi dáwirge, Ezra hám Nehemiya dáwirine, birinshi súrginlikten qaytıp kelgenlerden shama menen 100 jıl ótkennen keyingi dáwirge tiyisli bolıwı múmkin. Solay etip, ibadatxananıń qayta qurılıwı tamamlanǵan hám qurbanlıqlar usınılıp atırǵan edi.
Xabar
Malakiniń ulıwma xabarınıń úlken súwretin túsiniw, onıń tolıq izertlewin jaqsıraq túsiniwge járdem beriwi múmkin:
Bir ásir burın Evreylerdiń Ierusalimge qaytıwın belgilegen ıqlas endi joq edi; olar ruwxıy jaqtan túsip qalǵan edi. Qurǵaqshılıq sebepli eginler júdá jaman edi. Olar gúllengen dáwirdi kútkende, ol kelmedi. Qudayǵa bul áhmiyetli me edi?
Bul sonıń menen birge ruwxıy páseńlew dáwiri edi, Evrey dini tek ǵana rásmiyátke aylanǵan edi.
Payǵambar Malaki xalıqtıń diniy suwıqlıǵın hám jámiyetlik boslıǵınan qorqıp ketken edi. Ol reformator sıpatında sóyledi – xalıqtı ókinishke shaqırdı.
Malaki Quday menen xalıq arasındaǵı kelisim qatnasıǵın atap ótti. Ol xalıqtı kelisim boyınsha óz minnetlemelerin orınlawǵa shaqırdı. Ol olardı Qudaydı urladı dep ayıpladı!
Kitap tiykarınan Quday menen xalıq arasındaǵı dialog túrinde – Qudaydıń Izrail tárepinen aytılǵan túrli gúmanlı pikirlerge qarsı shıǵıwı.
Xabarshı
Malaki haqqında onıń kitabınan basqa hesh nárse belgili emes. Onıń atı «meniń perishtem» yamasa «meniń xabarshım» degen mánisti bildiredi. «Xabarshı» sózi bul qısqa kitapta úsh ret ushırasadı hám Rabbiydiń ruxaniylerine (Malaki 2:7), Yoxan Shomıldırıwshıǵa (Malaki 3:1a) hám Rabbiy Isa Máshihke (Malaki 3:1b) silteme beredi. Rabbiy Malakini Qudaydıń arnawlı xabarlarına dıqqattı qaratıw ushın paydalandı.
Malaki bir dáwirdiń aqırın bildiredi. Keyingi 400 jıl «únsiz jıllar» dep ataladı, bul dáwirde hesh bir payǵambar sóylemedi yamasa jazbadı. Malaki Eski Ósiyet penen Jańa Ósiyet arasındaǵı kópir.
Ádebiy usılı ózgeshe: Malaki ayıplawlar qoydı, xalıqtıń qarsılıqların kóterdi, keyin sol qarsılıqlardı tolıq túrde biykar etti. Ol soraw-juwap usılın qollandı. Kitapta kem degende 23 soraw berilgen.
Qollanıw
Bul kitaptan alınǵan áhmiyetli principler, biz Qudaydan uzaqlasıwǵa qızıqqanımızda, hár qanday dáwirdegi adamlar ańsatlıq penen isley alatuǵın nárse, bizge járdem bere aladı. Biyparıq hám qáwetersiz, olar Qudayǵa qarsı qattı boladı.
Birinshi hám eń áhmiyetlisi, biz gúná islegenimizde de Qudaydıń bizdi súyetinin túsiniwimiz kerek. Álbette Quday gúnánı jek kóredi, biraq Ol gúnákardı súyiwdi dawam etedi hám adamǵa Qutqarushı Isa Máshih arqalı gúná ushın emlew bergen.
Basqa bir áhmiyetli prinsip, Quday hámishe eń jaqsısın talap etedi, ómirdiń «kemshilikli» nárselerin emes. Evrey xalqı nápak haywanlardı usınǵanda, Rabbiy: «Men sizden razı emespen» (Malaki 1:10) dedi. Biz islegen hám aytqan barlıq nárselerde, biz Qudayǵa eń jaqsısın beriwimiz hám Onı razı etiw ushın qolımızdan kelgen barlıq nárseni islewimiz kerek.
Aqshamızdı qalay jumsawımız kóbinese bizdiń haqıyqıy prioritetlerimizdi kórsetedi. Quday Izrailge óz qarjıların nadurıs paydalanǵanı ushın qarsı shıǵadı. Olardıń onnan bir hám sadqa haqqında, Ol: «Sizler meni urlap atırsız!» (Malaki 3:8 NASB) dedi. Finanslıq máselelerimizde Qudaydı birinshi orınǵa qoyıw, Onıń bizdiń ómirimizde de birinshi orında ekenliginiń anıq dálilin beredi.
Juwmaq
Bul sońǵı narazılıq hám ayıplaw sózleri 400 jıldan artıq dawam etedi. Jańa Ósiyet Eski Ósiyet toqtaǵan jerden baslanadı. Ol tek Rabbiy Isa Máshihde tabılǵan bereketler haqqında sóyleydi. Mine sonıń ushın bizge Eski hám Jańa Ósiyetler de kerek – nege Injil bir tolıq kitap. Hám mine sonıń ushın biz adamdı úmitsizlikten qutqarıw ushın kelgen Birge isenim hám isenimimizdi qoyıwımız kerek. Isa: «Men jol, hám haqıyqat, hám ómirmen; hesh kim Ákege men arqalı kelmeydi» (Yoxan 14:6) dedi.
Biz Seniń atıńdı qay jerde jek kórgenbiz? Ol olardıń «Sizler meniń atımdı jek kóresiz» deydi. Bul ayıplawǵa juwap Malakiniń barlıq ózgesheligin ashıp beredi. «Qay jerde,» deydi olar, «biz Seniń atıńdı jek kórgenbiz?» (Malaki 1:2,6-7; 3:7-8,13 KJV). Olar tek Qudaydı umıtıw hám Onıń atın barlıq islegen islerinde masqaralaw jolın tutıp qoymay, al eń jamanı, olar ózleriniń haqıyqıy jaǵdayın bilmegen. Sonlıqtan, olarǵa qoyılǵan ayıplawlarǵa juwap retinde, olar, derlik tań qalıp, «Qay jerde» biz bunı yamasa basqanı islegenbiz? Bunıń keri hár dáwirde kóriwi múmkin. Páseńlew menen birge, ruwxıy sezimler barǵan sayın hálsizlenedi, biraq dindiń sırtqı formaların ıqlas penen hám qızǵınlıq penen saqlap qaladı.
Eger olardıń jaǵdayına dıqqat awdarılsa, jandar tań qalıp qoyadı. «Jaman payǵambar,» deydi olar; «ol nárselerge qarańǵı kózqaras penen qaraydı; jamanlıq penen shuǵıllanıw jaqsı emes. Biz Rabbiydiń xalqı emesbiz be? Ah! ol bizdi Rabbiy qalay kóretin bolsa, solay kóriwi kerek, sonnan keyin ol Shirkew Máshihke barlıq taza gozzallıǵı hám dańqı menen usınılatuǵın waqıtqa turaqlıraq qaraydı.» Biraq payǵambardıń jumısı xalıqtıń jaǵdayı menen shuǵıllanıw hám olardıń ar-namısların Qudaydıń aldında háreketke keltiriw; Pawıl menen birge shaqırıw: «Men sizler ushın Qudaydıń qızǵanıshı menen qızǵanam: sebebi men sizlerdi bir kúyewge, Máshihke taza qız sıpatında usınıwım ushın úylengenmen» (2 Korinflilerge 11:2 KJV). Edward Dennett tárepinen (beyimlestirilgen)
