Lott jas jigit edi, Yehova onıń ákesiniń inisi Abramdı Xaldeyalıq Úrden shaqırǵanda: “Mámleketıńdi, xalqıńdı hám ákeńniń úyin taslap, Men saǵan kórsetetuǵın jerge bar” (Jaratılıs 12:1). Shaqırıw menen birge Yehova Abramǵa ájayıp wádeler berdi.
Abram menen birge
Abram ketti, “qayerge baratuǵının bilmese de” (Evreylerge 11:8) – bul aqılsız bolǵan bolar edi, eger Qudaydıń Ózi sayaxat jollawshısı bolmasa. Ákesiz Lott (onıń ákesi Úrde qaytıs boldı) perzentsiz Abram menen birge ketti (Jaratılıs 12:4), endi onıń ornın basatuǵın ákesi. Olar Kanaanga kelgende, Rabbı Abramǵa bul jer ekenligin ayttı. Abram Rabbıǵa qurbanlıq orın quradı. Ol Beytelge bardı, basqa qurbanlıq orın quradı, keyin Negevge qaytadan ketti (12:6-9).
Kanaanga ashlıq kelgende, Abram Mısırǵa ketti. Biz onı sudlay almaymız, biraq onıń Quday shaqırǵan jerden asıp ketkenligin baqlay alamız; hám hesh qanday qurbanlıq orın esletilmeydi, bul ibadattıń endi tómenirek áhmiyetke iye ekenligin kórsetedi. Quday bizdi qoyǵan jerdegi ashlıq, óz kúshim menen tiri qalıwdan jaqsıraq. Qıyınshılıqlar Qudaydı qápeske túsirmeydi, Onıń basqarıwın yamasa támiyinlewın buzbaydı. Hátte Abram, Qudaydıń eń jaqsı isenim úlgilerinen biri, iseniminde qáteliklerge jol qoydı. Bul birinshisi edi. Ekinshisi tez arada keldi, ol óziniń terisin saqlap qalıw ushın hayalınıń onıń menen baylanısın biykar etip, onı masqaralı jaǵdayǵa qoydı!
Keshirimli Rabbı Abramdı óz-ózine salǵan qıyınshılıqtan shıǵardı, biraq nátiyjesiz emes. Abram ózi qalıwı kerek bolǵan jerge, hám óziniń qurbanlıq orınǵa qayttı, hám Lott ele de onıń menen birge ketti (13:1-5), bolǵan hár bir nársege gúwa bolıp, keleshekte paydalanıw ushın esine jazıp qoydı. Abramnıń Saraydı biykar etkenligi nátiyjesinde Mısırda topladıqları úlken baylıq (12:15-16) tez arada olarǵa ajırasıwǵa májbúr etken kelispewshilikti keltirdi, Lottı óz aldına hám tayınlıqsız qaldırdı.
Lott Abramnıń qáteliklerinen sabaq aldı, biraq onıń qayta tikleniwinen emes. Abram Qudaydıń shaqırıwına juwap berdi hám Lott onıń menen birge ketti; Abram Qudayǵa ibadat etti, hám Lott hátte qatnasqan bolıwı múmkin – biraq Abramnıń qurbanlıq orınında, ózinikinde emes. Lott Abramdı Mısırǵa erdi, onıń menen birge bayıdı, onıń menen birge Beytelge qayttı hám onıń Quday menen jaqınlıqqa qayta tikleniwın kórdi. Biraq, qayǵılısı, Lottıń ómirinde hesh qanday qayta tikleniw kórinetuǵın emes, hám hesh qanday qurbanlıq orın esletilmeydi.
Óz aldına
Olar ajırasıwǵa májbúr bolǵanda, miyrimli ákesiniń inisi Abram Lottqa birinshi tańlawǵa múmkinshilik berdi, ózine qalǵanın aldı (13:5-9). Lott Abramdı ergen jerde, Qudaydıń erkinen tıs, úyrenilgen kriteriyalarǵa tiykarlanıp tańladı. Ol “kóterilip, Iordan tegisliginiń pútkilley suwǵarılǵanın kórdi ... Mısır jerindey”, hám ol “ózine pútkil tegislikti tańladı” – bul tańlaw onı “Sodomǵa jaqın” jerge alıp keldi, ol jerde adamlar “jaman hám úlken gúna islep atırǵan edi” (13:10-13). Tez arada Lott Sodomda boldı.
Sol waqıtta, Quday Abramǵa tórt tárepke kórinetuǵın barlıq jerdi, ózine hám onıń áwladlarına máńgilikke berdi (13:14-17). Quday hárdayım Ózi menen birge júretuǵınlarǵa eń jaqsısın beredi.
Kóp ótpey Lott qıyınshılıqqa ushıradı. Tórt patsha Sodomǵa hám onıń awqamlaslarına hújim etti, hám Lotttı qosqanda hámmeni tutqınǵa aldı. Abram óziniń 318 qulın qurallandırdı, hám Qudaydıń kúshi menen, basqınshı patshalardı jeńdi hám barlıq tutqınlardı qaytarıp aldı (Jaratılıs 14). Lott sabaq aldı ma? Joq, ol Sodomǵa qayttı.
Quday óziniń rejeları hám iskerlikleriniń bayanlawın dawam ettiredi, bularda Ibrahim úlken rol oynaydı, al Lott, Qudaydıń erki hám rejeları aǵımınan shıǵıp ketken, waqıtsha gúrrińnen joǵalıp ketti, tek Ibrahim onıń ómirinde taǵı áhmiyetli rol oynaǵanda qaytadan payda boldı.
Bir kúni Ibrahim úsh miymandı qarsı aldı (Jaratılıs 8). Ekewi perishteler edi, olar Sodomǵa ketti. Úshinshisi Rabbı edi, ol Ibrahim menen sol buzılǵan jerdi joq etiw rejeların bólisti. Sodomnıń moral buzılıwına qarsı narazılıq “shayqas” bolıp, aspanǵa jetip bardı, hám Rabbı jaqınnan qaraw ushın túsip keldi. Qudaydıń múnásip húkimdi orınlawǵa qáweterleniwiniń qanday ájayıp kórsetiliwi, basqa variant qalmaǵansha! Lott ushın qattı qáweterlengen Ibrahim, eger ol jerde eń az on salih adam tabılsa, qalanı saqlap qalıw ushın aralastı. Quday óziniń “dosınıń” (Yaqub 2:23) talabı menen, hátte on “salih” adam ushın da húkimdi biykar etiwge tayın edi, biraq eń az san joq edi.
Úsh miymannıń, Rabbıdı qosqanda, Ibrahimǵa – óz Qudayı menen awızbirshilikte jasaytuǵın boysunuwshı ibadatshıǵa – Ibrahimnıń óz dárejesinde, “adamlar” sıyaqlı (18:2), onıń menen qolaylı túrde jaqınlasqanı qızıqlı.
Sodomda
Biraq ekewi Sodomǵa “perishteler” sıyaqlı keldi (19:1) – ol jerdiń moral buzılıwınan uzaq hám bólek – Lottı qala qaqpasında otırǵan jerden taptı, bul jerde húkimet hám sud jıynalatuǵın edi, bul onı óz qalasında bolıp atırǵan isler ushın juwapkershilik pozitsiyasına qoydı.
Ibrahimǵa kelgenlerinen keskin parq etip, aspannan kelgen bul perishteler buzılǵan Lottıń miymanxanasın qabıl etiwge asıqpadı, onıń menen awızbirshilikte bolıwǵa qolaylı emes edi, hám onıń úyinde miyman bolǵannan kóre jámiyetlik maydanda tún ótkiziwdi abzal kórdi. Rabbım, meniń úyimde hárdayım qáwipsiz hám qolaylı sezin!
Lott talap etti (19:1-3); keyingi waqıyalardan kórip turǵanımızday, jaqsı adamlar kóshede qáwipsiz bolmas edi, hám Lott bunı bildi. Perishteler qabıl etti. Sodomdaǵı buzılıwdıń tolıqlıǵına iseniw qıyın: “Qalanıń hár bir bóleginen barlıq adamlar ... jaslar da, qartlar da” Lottıń miymanların sırtqa shıǵarıwdı talap etti, olar olardı gomoseksual zorlaw ushın (19:4-5).
Tańqalarlıǵı, Lott olardı “dostlar” dep atadı hám olardı sudlawdan saqlanıp – búgingi kúnde bul siyasiy jaqtan durıs emes sıyaqlı – olardı “bul jaman ishti islemewge” shaqırdı. Taǵı da tańqalarlıǵı, ol olardıń ornına óziniń qızların “olar menen qálegenlerińizdi islewge” usındı (19:7-8). Tolıq buzılǵan Sodom menen qorshalǵan Lott óziniń moral, Qudaydan qorqatuǵın aqılın tolıq joǵalttı.
Sodom jigitleriniń eki jas qızǵa qızıǵıwshılıq bildirmegenligi olardıń buzılıw dárejesin kórsetedi. Ashıwlanǵan olar keyin onı sırtqı adam sıyaqlı, ózin sudya etip qoyǵan adam sıyaqlı hújim etti.
Perishteler Lottı jaqınlasıp kiyatırǵan húkimnen tez qashıwǵa tayarlaw ushın qutqarmasa, bul qayerde tawsılıwı múmkin edi, kim biledi. Sodomnıń eki jas jigiti (Olar Lottıń esigi sırtındaǵılar arasında edi me?) Lott pervertler toparına qurban etiwge jaqın bolǵan eki qızǵa úylenmekshi edi. Ol olardı eskertti, biraq olar “onıń házillesip atırǵanın oyladı” (19:10-14). Ol húrmetsiz házil ushın belgili edi me? Ol ózin jaqsı bilgen jas jigitler arasında hesh qanday isenimlilikke iye emes edi. Sonlıqtan olar basqalar menen birge joǵaldı.
Sodomnan sırtqa
Lottı Sodomnan shıǵarıw, óz missiyasın orınlawǵa hám qaladan shıǵıp ketiwge asıqqan bul perishteler ushın ádewir qıyın jumıs boldı. Qudaydıń úlken meyrimine qaramastan (Lott nege Oǵan isenbeydi?) hám perishtelerdiń “tawlarǵa qashıń, yamasa joq bolıp ketesiz” (19:17) degen talabına qaramastan, Lott ózinde jaqsıraq ideya bar dep oyladı hám ele de ózi tańlawdı qáledi: “Joq, Rabbılarım, iltimas! ... Qarań, bul jerde bir qala bar ... Men oǵan qashıp keteyin ... Sonnan keyin meniń ómirim saqlanıp qaladı” (19:16-20). Talap qabıl etildi. Tez bolıń; perishteler Lott hám onıń shańaraǵı qáwipsiz bolǵansha óz missiyasın orınlay almas edi (19:21-22).
Keyin Rabbı kúydirgi kúkirt jawdırıp, pútkil aymaqtı joq etti, bul jer búgingi kúnde de qurǵaq shól bolıp qalǵan. Lottıń hayalı, ómir boyı Sodomda jasawshı, perishtelerdiń “Artqa qaramayın!” degen eskertpesine qaramastan, qayǵılı túrde qaradı hám “duz ustınına” aylandı – Qudaydıń húkiminiń qattılıǵınıń hám Oǵan menen oynaǵanıń qáwipiniń máńgilik esletpesi (19:17,26; Luka 17:32).
Lottıń ómirine kelgen barlıq jaqsılıq onıń ákesiniń inisi Ibrahimnıń Quday menen bekkem doslıǵı sebepli boldı: “Sonlıqtan Quday tegislik qala-awılların joq etkeninde, Ol Ibrahimdı esledi, hám Ol Lottı Lott jasaǵan qala-awıllardı joq etken apatshılıqtan shıǵardı” (19:29).
Biraq Lott tek sońǵı moral buzılıwǵa ketti. Zoarda ózin qáwipsiz sezbey, ol qızların úńgirde jasawǵa alıp ketti. Olar dúnya tawsılǵanday hám olar jalǵız tiri qalǵanday sezindi. Olar jerdi qaytadan xalıq penen toltırıwǵa asıǵıslıq sezindi, hám ákesi jalǵız bar adam dep oyladı.
Bul kórinis Bibliyadaǵı eń jiyirkenishli kórinislerden biri. Olar ákesin ishimlikke mast etti hám eki qız da onnan ul tuwdı, olardıń áwladları Izraildiń turaqlı dushpanları hám olardıń arasında butparastlıq derekleri boldı (Jaratılıs 19:30-38; Zábúr 83:1-8; 2 Shejire 20; Nehemiya 13:23; 2 Patshalar 23:13).
Jaratılıs Lottda taqıwalıqtıń hesh qanday belgisin bermeytuǵın sıyaqlı, biraq Qudayǵa shúkir “Rabbı Ózinikilerin biledi” (2 Timotiy 2:19), hám Pyotr anıq, Lottı “salih adam” dep ataydı. Biraq salih adam Lott tańlaǵan dúnyada qalay jasaydı? Ol “nızamsız adamlarǵa jiyirkenishli ómirleri menen qıyınshılıq kórdi (sebebi sol salih adam, olar arasında kún sayın jasap, óziniń salih janında kórgen hám esitken nızamsız islerinen azap shekti)” (2 Pyotr 2:7-8).
Geybirler dúnyadaǵı eń baqıtsız adam isenbeytuǵın adam emes, al Qudaydıń erkinen hám sanalı awızbirshiliginen tıs jasaytuǵın isenimlisiz dep aytadı. Bul jaǵdayda, Lott birinshi mısal. Biraq jalǵız emes. Búgingi dúnya da mánisiz, jeńilgen hám mıńlaǵan máshiyliklardi tınıshlandırdı.
Biz ne úyrenemiz
Lottan ne úyrenemiz? Men isenemen, biz máshiylikler sıyaqlı – buzılǵan dúnyada Qudaydıń xalqı – óz kúndelik ómirimizde Isa Máshihtiń pútkilley ergenleri bolmasaq, tabıslı bola almaymız. Ibrahim Qudayǵa erdi. Ol tayıp jıǵıldı, biraq óziniń qurbanlıq orınına qayttı. Lott Qudayǵa shın mániste ermedi; ol Qudaydıń ergenine erdi. Lottıń óz qurbanlıq orını joq edi. Sonlıqtan, Ibrahim tayıp jıǵılsa da, ol qayta tiklendi. Lott onıń menen birge tayıp jıǵılǵanda, ol qayta tiklenbedi. Ibrahim óziniń qurbanlıq orınına qayttı. Lottıń qaytıwǵa qurbanlıq orını joq edi. Lottıń jolı jamanlıqtan jamanlıqqa qaray tómenge qaray dawam etti. Ibrahim tek óziniń ruwxıy teń salmaqlılıǵın qayta tiklep qoymastan, hátte Lottı bir neshe ret qutqara aldı.
Biz bilimiz, bizdiń Qutqarımız bizdi buzılǵan dúnyada, 21-ásir Sodomında qaldırdı. Biz oǵan qalay tásir etemiz? Ibrahim dúnyadan bólek Quday menen birge júrdi, hám oń tásirge iye boldı. Lott Sodomda jasawdı tańladı, Quday menen birge júrmedi, hám nátiyjede gúwa sıyaqlı hesh nársege aylanıp ketti. Onıń Sodomda tuwılǵan qızları onıń buzılǵan ádep-ikramlılıǵı menen tolıq juqtırılǵan edi. Sodom onıń qala basshısı sıyaqlı qatnasıwı menen járdem almadı. Onıń Qudaydıń agenti sıyaqlı hesh qanday isenimliligi joq edi, hátte óziniń kúyewleri menen de. Hám Sodomdaǵı moral jaǵday onıń jasawı dáwirinde tek jamanlastı, Qudaydıń sabırı tawsılǵansha. “Átirapıńızdaǵı dúnya sizdi óziniń qálipine sıǵıp qoymasın” (Rimliklerge 12:2 Fillips). “Paganlar arasında sonday jaqsı ómir súriń, olar sizdi jaman isler islep atırǵan dep ayıplasa da, olar sizdiń jaqsı islerińizdi kórip, Ol bizge kelgen kúni Qudaydı dańqlasın” (1 Pyotr 2:12).
