«Ádil adam óz imanı menen jasaydı!» Habakkuk 2:4 NIV
Kútiw
Habakkuk b.e.sh. 600-jılları Yaxudaǵa (qubla Izrail, paytaxtı Ierusalim) payǵambar bolǵan. Onıń dáwirinde jaǵdaylar júdá jaman edi. Kambaǵallardı ezgenlik hám basqa sociallıq ádilsizlikler bar edi. Nızamlar yamasa itibarǵa alınbaǵan yamasa «kirli azshılıq» paydasına burmalanǵan hám manipulyaciya etilgen. Kóshelerde zorlıq-zombılıq, hám korrupciya keń tarqalǵan edi. Hár túrli tınıshsızlıqlar bar edi. Moral qádiriyatlar belgisiz edi. Tek ǵana azshılıq Qudayǵa bolǵan isenimdi saqlap qalǵan edi. Habakkuktıń kóz aldında jámiyettiń buzılıwı júz berip atırǵan edi (1:1-4). Bul sezgir payǵambardıń júregi «Qansha waqıtqa shekem, Ya Rabbım, járdem sorap shaqırıwım kerek?» dep shıńǵırǵanı tańqalarlıq emes (Habakkuk 1:2 NIV). Quday bunday ashıq gúnáǵa qalay jazalanbay qalıwına jol qoyadı?
Álbette, búgingi Máshihshi Habakkuk penen ózin teńlestire aladı. Bizdiń jámiyetlerimiz hám elimizdegı házirgi jaǵdaylardı Habakkuk 1:2-4-ten jaqsıraq qanday súwretley alamız? «Qansha waqıtqa shekem, Ya Rabbım, járdem sorap shaqırıwım kerek, biraq Sen tıńlamaysan? Yamasa Saǵan ‘zorlıq!’ dep shıńǵıram, biraq Sen qutqarmaysan? Nege meni ádilsizlikke qaratıp qoyasıń? Nege Sen qátelikke shıdaysan? Aldımda joq etiw hám zorlıq-zombılıq bar; kelispewshilik bar, hám kelispewshilikler kóp. Sonlıqtan nızam paralizlenip qalǵan, hám ádillik hesh qashan jeńis qazanbaydı. Jamanlar ádillerdi qorshap alǵan, sonlıqtan ádillik buzılǵan.»
Gúresiw
Sezgir Máshihshiniń jánjeli Habakkuk penen birge soraydı: «Nege meni ádilsizlikke qaratıp qoyasıń?» (1:3). Quday Habakkuktıń sorawına juwap berdi, biraq bul juwap payǵambar ushın shın mániste aqıldı shıǵarıp jiberetuǵın edi: «Men bir nárse isleyin... siz oǵan isenbeysiz» degen Rabbıdıń juwabı 1:5-11-de. Oǵan jaman, zorlıqshı hám qorqınıshlı Xaldeyler (kóterilip kiyatırǵan Vavilon imperiyası) Yaxudanı basıp alatuǵını aytıldı. Quday shınında da jerde keń tarqalǵan gúnáǵa húkim etiw ushın putparast milletti kóteredi. Bul jerdegi uqsaslıq aytıp ótpey bolmaytuǵın dárejede jaqın. Quday óziniń bir waqıtları xarakteristikası bolǵan isenimnen tez pát penen uzaqlasıp atırǵan mámleketti jazalaw maqsetinde qudaysızlıqtıń kóteriliwine ruqsat beredi me? Habakkuk xabardı túsinip jetken, biraq onı tolıq túsinbegen. Ol Qudaydıń bul tártipke salıw usılın tańlaǵanın túsinip jetken, ol juwap bergende: «Ya Rabbım, Sen olardı (Xaldeylerdi) húkim etiw ushın belgilegenseń... Sen olardı jazalaw ushın tayınlaǵansań» (1:12). Biraq Habakkuk Qudaydıń bunday nárse isley alatuǵının túsinbegen! «Nege onda Sen satqınlarǵa shıdaysan? Nege Sen jamanlar ádillerdi jutıp atırǵanda únsizseń?» (1:13). Qalay ǵana muqaddes Quday Yaxudadaǵıdan da jamanıraq millettiń gúlleniwine hám basıp alıwına ruqsat beredi? Ya, Yaxuda óz jazasına múnásip edi, biraq nege Xaldeylerdi de jazalamaydı? Olar ádewir jamanıraq edi. Bul pikir tanıstıra ma?
Habakkuk bul sorawlar menen gúresken birinshi adam emes edi. Mısalı, Asaf atlı bir adam bunnan aldın bul másele menen shın mániste gúresken edi (Zabur 73). Habakkuk jamanlıq máseleleri menen gúresken sońǵı isenim iyesi de emes edi. Qandayda bir waqıtta hár bir ósiwshi Máshihshi bul másele menen gúresiwge májbúr boladı.
Kóriw
Habakkuktıń juwapsız sorawı haqqında oylanǵanda iyelegen poziciyası ájayıp edi. Bul 2-bap 1-4-ayatlarda aytılǵan nárse. Ol: «Men óz qaraqshı ornimda turaman hám ózimdi qorǵanǵa jaylastıraman; Ol maǵan ne aytatuǵının hám bul shaǵımǵa qanday juwap beriwim kerek ekenin kóriw ushın qarayman» dedi. Sonnan keyin Rabbı juwap berdi: «Wahıydı jazıp al hám onı taxtalarda anıq etip jaz, sonnan keyin xabarshı onı menen júgire aladı. Sebebi wahıy belgilengen waqıttı kútedi; ol aqır haqqında sóyleydi hám jalǵan bolmaydı. Ol keshikse de, onı kútiń; ol álbette keledi hám keshikpeydi. Kóriń, ol maqtanıp turıptı; onıń qálewleri tuwrı emes – biraq ádil adam óz imanı menen jasaydı.»
Habakkuk Rabbıdıń juwabın sabır menen kútiwge hám dıqqat penen baqlawǵa qarar etti. Ol qısıńqı hám kewli qalıp, Qudaydan juwap talap etpedi. Ol «Quday meniń máselelerime itibar bermeydi» demedi. Joq, ol kútti hám baqladı. Eger biz de sonday isley alsaq edi!
Qaraqshı postı yamasa baqlaw minarası baqlawshıǵa átiraptaǵı barlıq nárselerdi kóriwge hám ne bolıp atırǵanın jaqsıraq túsinwge, sonday-aq óz poziciyasın qorǵawǵa múmkinshilik beretuǵın orın edi. Bul bizge Qudaydıń biz túsinbeytuǵın jaǵdaylarǵa juwap kútip atırǵanda qanday múnásibette bolıwımızdı qáleytuǵının súwretleydi. Júdá uzaqtı kóre almaytuǵın tegislikte qalmań. Qudaydıń tómende ne bolıp atırǵanın kóriwi bir qansha ańsatıraq bolǵan minaraǵa kóteriń. Asaf muqaddes jerge kirgende ǵana Rabbıdan juwaptı túsinip jetken (Zabur 73:16-17). Juwapsız sorawlardı Rabbıǵa tapsırıp, Onıń juwabın kútiw hám baqlaw múmkin. Hám biz Onı kútip atırǵanda, juwapsız sorawlarımız bar dep isenimimizden waz keshpeylik. Baqlaw minarası sonday-aq Quday sizge bergen haqıyqatlıqtı qorǵaytuǵın qaraqshı postı.
Quday Habakkukqa, hár dayım kútip hám baqlap turǵan Máshihshige juwap bergenindey juwap berdi. Ol: «Ol shınında da maǵan juwap berdi me, yamasa bul tek meniń fantaziyam edi me?» demedi. Quday juwaplar ushın kriptogrammalar jiberbeydi! Quday Habakkukqa bergen juwap sonshalıq anıq edi, onı jazıp alıp basqalarǵa jetkiziw múmkin edi. Shınında da, Quday juwaptı waqıt joǵaltpay tarqatıwdı qálegen edi (2:2).
Júriw
Mine, Quday Habakkukqa jamanlıqtıń shıǵarıp jiberetuǵın máseleleri haqqında bergen juwap. Jamanlıq shınında da bar; ol fantaziya emes. Biraq ol sheklengen waqıtqa ǵana bar boladı – hám bul waqıt Quday tárepinen belgilengen. Tariyx tasadıypa emes, bálki bir maqsetke qaray háreket etip atır, hám Qudaydıń maqsetin buzıwǵa hesh qanday jol joq. Ol álbette Onıń kestesi boyınsha júz beredi (2:3). Bul jerdegi 3-ayat Evreylerge 10:37-de keltirilgende «ol» «Ol» bolıp ózgeredi. Tarixtıń maqseti bir adamǵa – Rabbımız Isa Máshihke qaratılǵan. Barlıq jamanlıq Ol tárepinen jeńiledi hám Ol barlıqtıń Rabbısı boladı.
Máshihshi bul arada ne islew kerek? Ol «óz imanı menen jasawı» kerek (2:4). Biz muqaddes Qudaydıń jamanlıqtıń bar bolıwına qalay shıday alatuǵının hám nege hár dayım nadurıs adam eń jaqsı kelisimge iye bolatuǵının túsinbewimiz múmkin, biraq ádil adam óz imanı menen júredi.
Xaldeylerge qarata aytılǵan bes qáwipte (olardıń agressiyaǵa bolǵan qumarlıǵı, tamahorlıǵı, ekspluataciyası, uyatsızlıǵı, butparastlıǵı) universal princip bar (2:5-19). Quday bizge barlıq jamanlıqtıń Qudaydıń húkimi astında ekenligine kepillik beredi. Ózin-ózi joq etiw urıǵı Quday menen durıs qarım-qatnasta bolmaǵan adamnıń jánjelinde (2:4). Aqırǵı húkim álbette keledi, biraq bul arada Máshihshi óz imanı menen júriwi kerek (2 Korinflilerge 5:7).
Tabınıw
Habakkuktıń 3-bapında biz payǵambardıń Rabbıǵa tabınıp atırǵanın kóremiz. Bul bizdiń Quday menen bolǵan barlıq gúreslerimizdiń nátiyjesi bolıwı kerek, biraq biz kóbinese kútiwdi, baqlawdı hám júriwdi unatpaǵanımız ushın ashıwlanıp hám qaharǵa minemiz. Habakkuktıń tabınıwı shınında 2:20-ayatta baslanǵan: «Rabbı Óziniń muqaddes ibadatxanasında; pútkil jer Onıń aldında únsiz tursın.» Ol Qudaydıń ilahiy húkimranlıǵına hám húkimine únsiz boysınıwdı úyrendi – bul tabınıw edi. Ol Qudayǵa jalǵız joldıń miyrim-shápáát soraw ekenligin túsinip jetti (3:2) – bul tabınıw edi. Ol Qudaydıń dańqınan tańqaldı (3:3-4) – bul tabınıw edi. Ol tariyxtaǵı Qudaydıń ullı islerine oylandı (3:5-15) – bul tabınıw edi. Ol qaltıradı, sebebi ol tereń ruwxıy tájiriybeden ótken edi hám húkim menen keletuǵın tirishilik Qudaydıń haqıyqatlıǵın bilip alǵan edi (3:16) – bul tabınıw edi. Ol quwanadı, sebebi ol jamanlıqtıń nátiyjesi bolǵan qıyınshılıqlarǵa hám mashaqatlı waqıtlarǵa qaramastan, Rabbı ele de onıń kúshi hám qutqarıwı ekenligin bilgen edi (3:17-19) – bul tabınıw edi. «Biraq men Rabbıǵa quwanaman» (3:18). Bunday tabınıw tek Rabbı menen kútip, gúresip, baqlap hám júretuǵın adamnıń júreginen keledi.
Devid R. Rid tárepinen″ } ]
