Filemon hám paydalı tuwısqan «Hámme bir bolsın, Áke, Sen Mendesen, Men Sende bolǵanımday, olar da Bizde bir bolsın, dúnya Seniń Meni jibergenińe isensin» —Yuhanna 17:21 KJV
Filemon kitabı máshihiylerdiń basqa isenimlesler menen qarım-qatnasta ózin qanday tutıwı kerekligin kórsetedi. Men kóbinese isenimleslerdiń bir-biri menen qarım-qatnasta qıyınshılıqlarǵa ushıraǵanın kóremen. Bul bir baplı kitaptıń táliymatları bizge Rabbimizdiń barlıq adamları menen óz-ara tásirleskende tınıshlıq hám isenimge iye bolıwdı kórsetedi. Bul, ásirese, biz qıyınshılıqlarǵa ushıraǵanlar menen isleskende durıs. Bul haqıyqatlıqlardı úyrenip hám ámelge asırǵannan keyin, biz kóbinese bizdiń sherikligimizge kesent etetuǵın túrli jeke ózgesheliklerinen joqarı kóterile alamız. Injilde biz júrekleri Qutqarıwshımızdıń muhabbatı menen tolǵan adamlar Onıń xalqına eń kóp gámxorlıq etkenler ekenligin tabamız.
Filemonnan sabaqlardı oylaǵanımızda, Rabbimiz Musaǵa úyretken birinshi sabaqtı eslewi kerek. Qudaydıń dosı Musa Mısırdı taslap, shóldiń arqa tárepine yamasa uzaq tárepine alıp barıldı. Ol jerde Rabbimiz oǵan Ózi haqqında úyrete basladı. Sol bos hám tınıshsız jerde, dıqqattı bóliwden ajıratılǵan jerde, Quday Óz dosına (Shıǵıw 33:11) janıp turǵan putanı (3:2) kórsetti. Musa putanıń nege janıp ketpegenin túsiniw ushın shetke burıldı. Biz Qudaydıń Óz xalqı arasında ájayıp ekenligin túsindire almaymız, hám bizdiń Onıń muqaddesligi menen janıp ketpegenimiz ájayıp. Bul Musanıń Qudaydıń qolı menen úyretilgen birinshi sabaǵı edi, hám bul onıń ómiriniń qalǵan bólegin sıpatlaytuǵın edi. Men Injildegi ullı sabaqlardan biri, máshihiy sıpatında men Qudaydıń saylap alǵan xalqı ushın duwa etiwim hám olardıń júklerin kóteriwim kerek dep esaplayman. Bizdiń wazıypamız hárdayım Qudayımızdıń Óz xalqı arasındaǵı ájayıplıǵın qádirlew bolıwı kerek.
Jańa Testamenttaǵı eń belgili isenimles bolǵan elshi Pawl, Qutqarıwshısı menen kúnlik hám turaqlı qarım-qatnasta edi. Bul adam Rabbimiz oǵan kóriniwden aldın jek kóriw hám óshpenlikke tolǵan edi. Hákimler 8:1-3 te biz onıń Qudaydıń saylap alǵan az sanlı adamlarına qanday múnásibette bolǵanın kóremiz. Rabbimiz Sawldı Damashqqa baratuǵın jolda qutqarǵanda, Oǵan: «Sawl, Sawl, nege Meni quwdaqlap atırsań?» (9:4 ESV) dedi. Musa menen bolǵanı sıyaqlı, elshi Pawlǵa úyretilgen birinshi sabaq Qudaydıń minezin Onıń saylap alǵan xalqı menen baylanıstırdı.
Muqaddes Ruh, Filemon kitabı arqalı, sol waqıtta Rim imperiyasında ámelge asırılǵan qullıqtı hám júreklerdi awırtatuǵın jaǵdaylardı bizdiń júreklerimizge hám ar-namıslarımızǵa sóylew ushın qollanadı. Kitap bizge Qudayımızǵa jaqın bolıwdı hám kúnlik ómirimizde Onıń bar ekenligin seziwdi tolıq kórsetedi. Ol elshi Pawldıń basqa máshihiylerdiń ózi sıyaqlı baxtlı bolıwın qálewshi Quday bergen tilegin ashıp beretuǵın túrde háreket etkenin kórsetedi. Rabbimiz Pawlda basqa isenimleslerge bolǵan bul gámxorlıqtı isledi, bul menimshe, onıń Máshih penen jaqın qarım-qatnasınıń deregi. Rabbimiz hár birimizge isenimleslerimizdiń baxtlı bolıwın – olardıń rawajlanıwın hám Qudaydıń miyriminde ósiwin kóriw ushın turaqlı tilek bersin.
Filemon kitabındaǵı sabaqlardı qarastırǵanımızda, Rabbimiz bizge barlıq nárselerden waz keshiw ushın Máshihke tiykarlanǵan tilek bersin insan bizdiń isenimleslerimizge qoyatuǵın talaplar. Nátiyjeler 6-da ashıp berilgen nárselerdi esimizde tutayıq:
«Rabbimiz jek kóretuǵın altı nárse bar, jeti nárse Oǵan jiyrenishli» (Nátiyjeler 6:16).
Bul dizimdegı jetinshi element:
«tuwısqanlar arasında kelispewshilik tuwdıratuǵın adam» (Nátiyjeler 6:19).
Filemon 1-3: Ashılıw sózleri
Muqaddes Jazbaǵa kelsek, Pawl Timotiyge ayttı
«bul nárseler haqqında oyla; ózińdi olardıń barlıǵına baǵıshla; seniń paydań hámmege kórinsin» (1 Timotiy 4:15 KJV).
Sonlıqtan, Filemonnıń ashılıw sózleri haqqında oylaw jaqsı. Elshi qáddesiz, zalım Rim imperiyasınıń tutqını edi, hám bul Pawldıń barlıq xatlarında ol ashqan ózin tutqın dep aytıp. Tutqın bolıw quldan da tómen bolǵan birden-bir orın bolıwı múmkin. Pawl Rimniń tutqını edi, evrey basshılarınıń qolınan, hám múmkin bolǵan krestke qadaqlawǵa ushırawı múmkin edi.
Eń qıyın jaǵdaylarǵa ushıraǵanımızda, jaǵdaydan joqarı kóteriliwdiń ámeliy jolı Filipiyalılar 1:28 de kórsetilgen. Ayatta: «Qarsılaslar tárepinen hesh nárse menen qorqıtılmań, bul olar ushın joq etiliwdiń, al sizlerdiń qutqarıwıńızdıń dálili, hám bul Qudaydan» (JND) delingen. Rabbimiz Pawlǵa aldında turǵan nárselerge qarap turıw ushın kerekli miyrim berdi, hám tutqınlıq oǵan Jańa Testamenttıń birneshe kitapların, sonday-aq Filemonǵa xatjazıw múmkinshiligin berdi.
Bul xat bir shańaraqqa jollanǵan: áke Filemonǵa, hayalı Appiyaǵa hám olardıń balası Arxippusqa, sonday-aq olardıń úyinde jıynalǵan shirkewge – sol jerdegi isenimleslerge. Elshi sálemlesiwde Timotiy haqqında ayttı, Pawldıń isenimindegi balası (Filemon 1; 1 Timotiy 1:2), sonlıqtan biz Pawldıń onı qalay jaqsı kórgenin hám ózin bul jas jigitke ruwxıy jaqtan járdem beretuǵın úlken máshihiy sıpatında kórgenin oylawǵa májbúr bolamız. Bul xattıń shańaraqqa jollanǵanın kórip, biz Rabbimizdiń xalqın Qudaydıń shańaraǵı sıpatında oylawdı esimizde tutamız. Bul Muqaddes Ruhqa bizdiń júreklerimizge tiyiwge hám Óz adamlarına bolǵan súyispenshiliklerimizdi oyatıwǵa múmkinshilik beredi. 3-ayattaǵı sálemlesiwde «miyrim» sózi joq, sebebi bul xat jıynalısqa da jollanǵan, ol tártipti saqlawǵa hám kerek bolǵanda gúna menen islesiwge juwapker.
Filemon 4-7: Meyirban sálemlesiw
4-7-ayatlarda Pawl máshihiyliktiń ámeliy jaqtan qanday bolıwı kerekligin ashıp beretuǵın túrde sóyledi. Ol basqa isenimleslerdi óz Qudayına duwada «hárdayım» eske aldı. Elshi Filemonnıń basqalarǵa bolǵan muhabbatına hám isenimine dıqqattı qaratıp, Filemon isenimlesler arasında háreket etkeninde Quday olardıń arasında islep atırǵan barlıq jaqsılıqlardıń nátiyjeli biliwi bolıwın duwa etti. Keyin ol Filemonnıń muhabbatın biliwden alǵan quwanıshı hám tınıshlıǵı haqqında jazdı. Bunday ruwxıy dárejedegi máshihiylik barlıq isenimlesler ushın ashıq. Rabbimiz bizdiń júreklerimizdi Ózin hám Óz xalqın súyiw ushın bayıtsın.
Pawldıń barlıq xatlarındaǵı kirisiw sózleri haqqında oylaw ruwxlandırıwshı hám informativ izertlew. Rimliklerden Filemonǵa shekem biz elshiniń ómirinde Qudaydıń tereń jumısın gúzetip, onıń minnetdarshılıǵın kóre alamız, Musa janıp turǵan yamasa janıp ketpegen putaǵa bolǵan minnetdarshılıǵı sıyaqlı. 2 Korinflikler 11-de elshi Rabbimizdiń xalqı haqqında ayttı,
«Men sizlerge Qudaydıń qızǵanıshı menen qızǵanam» (2 Korinflikler 11:2 KJV).
Keyinirek sol bapta ol Máshih qulı sıpatında kórgen kóp qıyınshılıqlardı tolıq kórsetti.
Filemon 8-13: Qolaylıq yamasa muhabbat ushın
Onesimus – onıń atı «paydalı» degen mánisti bildiredi – Rabbimizdiń jumısında paydalı adam edi. Rim imperiyasındaǵı qullardıń kóbi Rim áskerleri tárepinen basıp alınǵan jerlerden tutqın etip alınǵan adamlar edi. Mısalı, 2 Patshalar 5-tegi kishi evrey qızdı esleńshi, ol Izrailge hújimnen keyin Siriyaǵa alıp ketilgen edi? Ol Naamanıń hayalına onıń Máshihke bolǵan ayıplawdı qabıl etiw arqalı emleniwi múmkinligin ayttı. Ol Elishanı kóriwge barıwı kerek edi, ol oǵan Izraildagi Iordan dáryasında juwınıwdı ayttı.
Qul Onesimus jaǵdayında, bul múmkin ol bilimdi adam yamasa sheber ónerment bolǵan. Qanday bolmasın, ol bizge paydalı adam sıpatında usınıladı. Bul bizge adamlardıń kóbinese óz mámleketi basıp alınǵanda hám olar shet elge alıp ketilgende ómiriniń barlıq nárselerinen waz keshiwge májbúr bolǵanın esletedi. Onnan alınǵan nárselerdiń yadları hám keyin tómen qul sıpatında xızmet etiwge májbúr bolıw Onesimus ushın qıyın bolǵan bolıwı kerek.
Filemon kitabında biz elshi Pawldıń Onesimusqa Filemonǵa qaytıwın hám qul sıpatında ómirin dawam ettiriwin soradı. Menimshe, Onesimus elshiniń ótinishin orınlaw ushın Rabbimizdiń erkin qabıl etiwge hám basqalardıń huqıqların óz qálewlerinen joqarı qádirlewge májbúr bolǵan bolıwı kerek. Ol Muqaddes Ruh tárepinen sol ruwxıy jaǵdayǵa alıp kelingennen keyin, ol haqıyqattan da paydalı adam boldı.
Rim tutqını Pawldıń Onesimusdı ózi menen saqlaw ushın sebeplerı bar edi. Ol Filemonǵa bunday kelisimniń jaqsı hám paydalı nárse ekenligin durıs aytıwı múmkin edi. Eger Filemon elshi Pawldan Onesimusdıń ózgeriwi haqqında xat alıp, onıń Rabbimizdiń jumısına járdem beriw ushın elshi menen qalıp atırǵanın xabarlasa, ol ne islegen bolar edi? Filemonǵa bunday buyrıq berilgennen keyin qarsı shıǵıw qıyın bolǵan bolar edi. Bul insannıń pikirlewi, biraq bul Qudaydıń Óz xalqı arasındaǵı jolı emes. Injildiń ullı táliymatlarınıń biri – biz bir-birimizdi súyiwimiz kerek. Yuhanna 13:34 te aytılǵan,
«Men sizlerge jańa buyrıq beremen, bir-birińizdi súyiń: Men sizlerdi súygenim sıyaqlı, sizler de bir-birińizdi súyiń» (Yuhanna 13:34 ESV).
Pawl sol prinsip boyınsha háreket etti.
Filemon 14-19: Seniń oyıńsız
Bizneste bir sóz bar: «Eger tez barǵıń kelse, jalǵız bar, eger uzaq barǵıń kelse, basqalar menen birge bar.» Menim tájiriybem tez barıwdıń stress keltiretuǵının, al basqa isenimleslerdi qosıwdıń adamnıń júregin duwada saqlaw ushın qural sıpatında xızmet etetuǵının kórsetedi. Filemon kitabınıń bul bóliminde biz ózimizdi sınap, isenimleslerimizdegı Máshih jumısın qanshelli qádirleytuǵınımızdı sorawımız kerek. Elshi Pawldıń Jańa Testamenttaǵı xatların qanday gámxorlıq hám húrmet penen ashqanın oylań. Pawl isenimleslerdi qalay kóriwdi hám Quday olardıń bergen sawǵaların hám olardaǵı Máshih jumısın kóriwdi bilgen.
Keyin, Pawl Onesimusdıń jıynaǵan yamasa toplagan qanday da bir qarzın tólewdi usındı. Elshi bunday qarzı tóley alatuǵın edi, biraq qul tóley almaytuǵın edi. Biz Matta 18:23 ten baslanǵan waqıyalardı eslewi múmkin. Ol jerde biz patsha hám onıń qulları haqqında oqıymız. Bir qul ómir boyı tóley almaytuǵınnan da kóp qarzı bar edi, bul gúnákardıń jaǵdayı. Meyirban patsha bul adamnıń barlıq qarzın keshirdi. Bul miyrim menen qutqarılǵan gúnákardıń jaǵdayına uqsas, sebebi Rabbimiz biz tóley almaytuǵın qarzımızdı keshirdi! Biraq, bul qul keyin basqa quldı túrmege saldı, oǵan birneshe kúnlik miynet haqına teń bolǵan summanı qarzı bar edi. Bul táliymat bizge kóp nárselerdi aytıwı kerek: Biz basqalarǵa qarsı jaman sezimlerdi saqlaymız ba hám óshpenlik saqlaymız ba
«Máshih kim ushın óldi» (Rimlikler 14:15).
Filemon 20-25: Aldaǵı kúnler, miyrim menen háreket etiw
Filemon menen Onesimusdıń Rabbimizde tuwısqanlar sıpatında islewleri qanshelli qıyın bolatuǵının anıq kóre alamız, sebebi biri ekinshisine iyelik etedi. Filemon bul tuwısqanǵa bolǵan óz huqıqlarınan waz keshiwi kerek edi. Biz onıń úlgisine erip, basqalardı basqarıwǵa bolǵan háreketlerimizden waz keshiwimiz kerek, hám Rabbimizdiń qulları sıpatında olardıń baxtlı bolıwın qálewimiz kerek.
Moralıq tásir kóp nárselerdi aytıwı kerek. Men qanshelli kóp óz erkime qaray háreket etip, basqa isenimleslerge qatnıslı óz huqıqlarımdı saqlaw tileginde ózimdi qozǵayman? Basqalar ne aytatuǵının yamasa qalay háreket etetuǵının basqarıwǵa mútáj bolǵanımda, men óz ómirime hám bizdiń qarım-qatnasımızǵa stress keltiremen. Eger basqa jaqtan menim niyetlerim bul isenimleslerdi bunday basqarıwdan azat etiw, olardı súyiw hám olardıń baxtın qálew bolsa, men óz oylarıma duwalı ruwxtı hám Qudaylıq tártipti keltiremen. Basqalardıń baxtlı bolıwın hám olardıń Máshih islerinde rawajlanıwına járdem beriwdi qálewim menen, men sınaw waqıtın, biraq ósiw waqıtın da basdan keshiriwim múmkin. Men 2 Salonikalıqlar 3:13 ti esimde tutıwım kerek:
«Biraq sizler, tuwısqanlar, jaqsılıq islewden sharshamań» (2 Salonikalıqlar 3:13 KJV).
Pawl Filemonǵa ayttı,
«Seniń boysınıwıńa isenip, men sagan jazaman, seniń men aytqannan da kóp isleytuǵınıńdı bilemen» (Filemon 21 ESV).
Qart Pawl menen Filemon arasındaǵı qarım-qatnas meni Filemonnıń durıs háreket etiw jolı bul máshihiy tuwısqandı óziniń insan qullıǵınan azat etiw bolıwı kerek degen juwmaqqa alıp keledi.
Filemonǵa xat ... hesh qanday arnawlı ashılıwdı óz ishine almaydı, biraq ol Pawl hám onıń sherikleriniń xatlardaǵı úgit-násiyatlardı qollanıwın kórsetedi:
«Qudaydıń saylap alǵanları sıpatında, muqaddes hám súyikli, meyirbanlıqtı, jaqsılıqtı, kishipeyillikti, jumsaqlıqtı, sabırlılıqtı kiyiń» (Kolosiyalıqlar 3:12 NKJV).
—Jean Koechlin, Kún
