Shıǵıw Kitabında Shańaraq Ómiri Haqqında Sabaqlar
Shıǵıw kitabında biz kóp bay sabaqlardı ushıratamız. Mısalı, biz qullıq jaǵdayımız hám Shaytan kúshinen azat etiliwimiz haqqında tálim tabamız. Biz Qudaydıń Óz qutqarılǵan xalqınıń arasında, Ózi jasay alatuǵın orınǵa iye bolıwǵa bolǵan qálewin kóremiz. Rabbiy Isa haqqında sabaqlar bar – Qudaydıń júregi ushın hámme nárse degen adam – jıynalıs shatırı hám onıń ishinde hám átirapındaǵı ásbaplar menen baylanıslı túrli súwretlerde kórsetilgen. Biz sonday-aq maqtaw hám ibadat qosıqlarınan hám qutqarılǵanlardıń xızmetinen kóp nárse úyrene alamız. Álbette, Shıǵıw kitabında biz ushın kóp tálim beretuǵın basqa da kóp máseleler bar. Olardıń arasında shańaraq ómiri haqqında qımbatlı punktler bar, olardıń geybirlerin bul maqalada qarap shıǵıwdı qáleymiz.
Kómekshi Hayallar
Birinshi bapta biz Qudaydan qorqatuǵın hám sonlıqtan Faraonnıń Quday xalqı arasında er bala tuwılǵanlardı óltiriw haqqındaǵı buyrıǵına qasınnan boysınbaǵan kómekshi hayallardı tabamız (16-ayat). Házirgi kúnde de bizge imanda batırlıq kerek. Biz dúnyanıń talaplarına boysınbawımız kerek, ol bizdiń balalarımızdı bizden alıp taslawǵa umtıladı. Qudayımızǵa isenim menen, biz Onıń bizge bergen balaların durıs tárbiyalawımız kerek. Ol bul dúnyanıń shahzadasınan ádewir joqarı turadı (Efesliler 2:1-10-ǵa qarań).
Amram Hám Yoxebed
Shıǵıw 2:1 Jazıwdıń bizge az ǵana aytatuǵın adamınıń iman isin ashıp beredi. Amram Levili edi hám ol sol qáwimnen Yoxebedti (6:20) hayallıqqa aldı. Ol Qudayǵa xızmet etiwge bolǵan birdey iman hám qálekti bólesetuǵın, hám Qudaydan qorqatuǵın shańaraqtı basqarıw ushın júrek hám janı menen bir bolatuǵın neke sherigin qáledi. Shıǵıwdıń qalǵan bólimi Rabbiy bul birdey boyındırıq astında bolıw qádemin qalay baylıq penen alǵısladı (2 Korinfliler 6:14-15-ke qarań).
Amram hám Yoxebedtiń eń úlken eki balası, Miriam hám Harun, salıstırmalı tınısh dáwirde tuwıldı. Biraq, Musa tuwılǵan kúnler Quday xalqına, ásirese olardıń balalarına qarsı dushpanlıq penen tolı edi. Bul bizdiń dáwirimiz hám jámiyetimizge uqsas. Balalar Qudaydan sawǵalar (Zabur 127:3), biraq olar kóbinese abort etiledi yamasa ózlerine qaldırıladı, óytkeni dúnya olardıń ata-analarınıń pikirlewlerin buzıwǵa eristi, hátte Xristianmız dep dáwalaytuǵınlar arasında da.
Miriam, Harun hám Musa ushın jaǵday basqasha edi. Olardıń ata-analarınıń baslı orında Qudaydan qorqatuǵın shańaraq ómiri edi. Biz bunı áke hám ana birge ata-ana retinde óz juwapkershiliklerin kótergeninde kóremiz. Hákimler 7:20: «Musa ... ákesiniń úyinde tárbiyalandı» (NKJV) deydi. Shıǵıw 2:9 onıń anasınıń onı emizgeni haqqında aytadı, hám biz onıń qamıs qayıq jasap, onı smola hám qara may menen ıqlas penen qorǵaǵanın, balasınıń dárya jaǵasındaǵı qamıs arasına qáwipsiz saqlaw ushın esimizde tutamız (3-ayat). Keyinirek, Evreyler 11:23 bizge ata-analardıń birge Musanı ózleri jasaytuǵın jerdi basqarǵan adamnıń tásirinen qorǵaw ushın háreket etkenin kórsetedi.
Musanı qayıqta tapqannan keyin, Faraonnıń qızı Yoxebedge balanı ózi ushın emizgeni ushın oǵan haq tóleytuǵının ayttı (Shıǵıw 2:5-9). Biraq bul ana óz balasını ózi tárbiyalaw múmkinshiliginen úlkenirek qanday haq ala aladı! Ol Faraonnıń qızınan bas tartpadı, Musanı júk dep oylap, onı bir waqıttan keyin onnan alıp taslaydı yamasa onı tárbiyalaw ózi ushın waqıtın shekleydi dep oylamadı. Joq. Yoxebed óz balasınıń «sulıw» ekenligin, yaǵnıy ol Quday ushın qımbatlı ekenligin kórdi (Evreyler 11:23). Musanıń anası Faraonnıń qızı usınǵan haq ushın qayǵırmadı. Kerisinshe, ol Qudaydıń óz balasın Onıń ushın tárbiyalasa, onı sıylaytuǵının bildi.
Musa
On jıllar ótkennen keyin, Musa qartayǵanda, ol buzılǵan Faraonnıń aldında xalıqtıń, Evreylerdiń, Qudayǵa xızmet etiw ushın ketiwine ruqsat beriliwin talap etti. Dáslep, Faraon er adamlarǵa ketiwge ruqsat beriwge tayın edi, keyin tek ǵana qurbanlıq etiw yamasa jasaw ushın hesh qanday malı joq adamlarǵa. Biraq Musa bul usınıslardıń hesh birine kelispedi. Musa túsindirdi: «Biz jaslarımız hám qartlarımız benen baramız; ulımız hám qızlarımız benen, qoylarımız hám malımız benen baramız, óytkeni biz Rabbiyge toy ótkiziwimiz kerek» (Shıǵıw 10:9).
Faraonnıń juwabı masqaralaw edi. Ol olardıń kishkene balaları menen ketiwine ruqsat bermedi (10-ayat). Biraq Musa bekkem turdı, hám Quday onıń imanına alǵıs berdi. Kishi bala waqtında, Musa ata-anasınan óziniń olar ushın qanday qımbatlı ekenligin úyrendi. Ol bunı jaqsı bildi hám 80 jasında da onıń anıq kózqarasın saqladı. Jaslar hám qartlar birge bolıwı kerek, hám Quday xalqı birge xızmet etiwge, shólde Rabbiyge toy ótkiziwge, jer xalqınan ajıralıp turıwǵa tiyis edi.
Evreylerdiń Úylerinde
Faraonnıń qaysarlıǵı Mısırǵa birin-birin apatlardı alıp keldi. Dáslepki apatlar Goshendegi Izrailliklerge de tásir etti, biraq keyinirek Quday ayırmashılıq qıldı. Bir apatta – toǵızınshıda – Mısırǵa seziletuǵın qalıń qarańǵılıq túshti. Úsh kún boyı Mısırlılar óz orınlarınan turıwǵa batınbadı (22-23-ayatlar).
Bul sırtqı qarańǵılıqqa, máńgilik jazada taslanǵanlar tárepinen basdan keshirilgen máńgilik qarańǵılıqtıń dáslepki dámi edi. Ayub 10:22 bunı «qarańǵılıqtıń ózindey qarańǵı jer, ólim sayası sıyaqlı, hesh qanday tártipsiz, hátte jaqtılıq ta qarańǵılıq sıyaqlı» dep aytadı. Qanday qorqınıshlı! Biraq, adamlar bunı tańlaydı, óytkeni olar Qudaydıń muqaddes bar bolıwınıń jaqtılıǵınan góre qarańǵılıqtı jaqsı kóredi, ol olardı ashıp beredi. Ne ushın? «Óytkeni olardıń isleri jaman» (Yoxanna 3:19), hám olar olardan waz keshiwdi qáleymeydi.
Apat kúnlerinde Izraillikler ushın qanday edi? Shıǵıw 10:23 bizge: «Biraq barlıq Izrail balalarınıń turar jaylarında jaqtılıq bar edi» yamasa «olar jasaytuǵın jerde» (ESV) deydi. Bul pútkil Goshen jerinde jaqtılıq bar edi dep aytılmaydı, bálkim tek Quday xalqınıń úylerinde jaqtılıq bar edi. Bul hár bir úyde shamlar janıp turǵan degeni emes. Kerisinshe, bul Qudaydan kelgen keremet edi, Ol sol jaqtılıqtı támiyinledi (Yoxanna 3:21-ge qarań).
Biz balalarımızdıń bul dúnyanı basqarıp turǵan qarańǵılıqtıń qanshelli tereń ekenligin biliwin toqtata almaymız, biraq biz Qudaydıń jaqtılıǵınıń úylerimizde jarqırawın támiyinlew arqalı olardı qorǵay alamız. Jaqtılıq qarańǵılıqtı quwıp shıǵaradı, hám ol jılılıq taratadı. Balalarımızǵa dál usı kerek. Olar Qudaydıń jaqtılıǵınıń qarańǵılıqtı qalay quwıp shıǵarǵanın bayqawı kerek, ol Quday Sózine az yamasa hesh qanday itibar berilmeytuǵın jerlerde bolǵannan keyin olardıń átirapında ilinip turadı.
Paskha
Shıǵıw 12-de biz jańa sabaqtı ushıratamız: Paskha qozısı. 1 Korinfliler 5:7 bul qozınıń Masihti, bizdiń Paskhamızdı, «dúnya jaratılǵannan berli soydırılǵan Qozı» (Wahiy 13:8 NKJV) haqqında sóyleytuǵının kórsetedi.
Izrailliklerdiń hámmesi bir qozı alıwı kerek edi, «bir shańaraq ushın bir qozı» (Shıǵıw 12:3). Tórt kún boyı sol qozı úyde boldı. Ol áke tárepinen tańlandı, óytkeni ol «nuqsansız» edi (5-ayat), hám bul kámilsizlik balalar qozını tórt kún boyı tamashalay alǵan waqıtta anıǵıraq boldı. Biraq qozını soyıw kerek bolǵan waqıt keldi. Bul álbette júdá tásirli boldı, ásirese balalar ushın, olar bunday súykimli kishkene qozıǵa ańsatlıq penen baylanısıp qalıwı múmkin edi!
Sol sıyaqlı, bizge shańaraqlarımız ushın Qozı kerek. Biz Masihti óz Qutqarǵıshımız retinde bilemiz, biraq Qudaydıń Qozısı bizdiń ómirimizde hám shańaraqlarımızda qanday rol oynaydı? Qozı bizdiń keńeytilgen shańaraq yamasa doslar menen baylanısımızda qanday orınǵa iye? Biz Ol haqqında sóyleymiz hám qosıq aytamız ba? Biz Oǵan shúkirshilik hám maqtaw aytamız ba? Yamasa, Luka 24-tegi Emmaus jolındaǵı ekew sıyaqlı, azıraq áhmiyetli máseleler haqqında sóyleymiz be? Men bul qaqpanıń ishine júdá kóp ret túsip qalǵanımdı moyınlawım kerek.
Rabbiy Isa Muqaddes Qudaydıń kompromissiz húkimi menen ne basdan keshiriwi kerek bolǵanın biz qalay umıta alamız? Qozı otta qızdırıldı (Shıǵıw 12:9), óytkeni onı suwda qaynatıw da Rabbiy Isanıń biz ushın Paskhamız retinde Qudaydıń qáhári astında azap shekkenin súwretlew ushın jetkilikli ıssı emes edi.
Paskha qozısı ashshı ósimlikler menen jelinip edi. Bul Masihtiń Quday tárepinen taslanǵanlıǵında sheksiz ashshı azap shegiwi kerek bolǵanın ańlatadı – Áke emes (Matta 27:46-ǵa qarań). Biz bunıń sebebi biz ekenligimizdi eslegenimizde biz ushın ashshı boladı.
Biz ata-analar bul nárseler haqqında oylaǵanımızda, Qozınıń shańaraq ómirimizdiń orayına aylanıwına bolǵan qálekti sezbeymiz be, Rabbiy biz ushın qálewli túrde basdan keshirgen nárse ushın shúkirshilik etip? Bul bizdi Oǵan ibadat etiwge alıp keledi. Bul dál balalarımızǵa búgingi kúnde kerek, óytkeni kóp nárse ózin-ózi orayǵa qoyǵan. Hátte kóbinese Xristian «maqtawı» hám «ibadatı» dep atalǵan nárse de óz sezimlerimiz hám emotsiyalarımızdı bildiriwden basqa hesh nárse emes. Qozını úylerimizde saqlaw arqalı, balalarımız haqıyqıy Xristian ibadatınıń ne ushın Masihte – Onıń shaxsında, Onıń isinde hám onıń Qudaydıń júregi ushın qımbatlılıǵında oraylasqanın túsiniwdi úyrenedi. Masihte oraylasqan balalarımız Mısır tásirinen, Qozını bilmeytuǵın bul dúnyadan qutqarılǵan boladı.
Eslewde
Bibliyanıń bul kitabında Qudaydan qorqatuǵın shańaraq ómiri haqqında kóbirek nárse tabıladı, biraq Shıǵıw 12:26-27-den sońǵı sabaqtı qarap shıǵayıq. Ol jerde biz oqıymız: «Balalarıńız sizge: ‘Bul xızmettiń mánisi ne?’ dep aytqanda, sizler: ‘Bul Rabbiy Paskha qurbanlıǵı, Ol Mısırda Izrail balalarınıń úylerinen ótti, Ol Mısırlılardı urǵanda hám bizdiń shańaraqlarımızdı qutqardı’ dep aytıńlar.»
Shańaraqta ashıq baylanıs haqqında bul jerde qanday ájayıp sabaq úyrenemiz! Bul álbette úyreniw procesi. Eger biz bunı erte jastan baslap kúndelikli nárseler haqqında birge sóylesiw arqalı, isenim baylanısın qurıw hám bir-birimiz benen waqıt ótkiziw arqalı islemeytuǵın bolsaq, onda ruwhıy nárseler haqqında da ashıqlıq bolmaydı. Balalarımız bizge ruwhıy sorawlar menen kelmeydi; bálkim bul sorawlar olarda payda bolmaydı da.
Balalarımız ruwhıy aǵa-iniler hám apa-sińlilerge sorawlar menen barıwı múmkin, bul jaqsı. Biraq, Qudaydıń niyetinde shańaraqta jetkilikli ashıqlıq hám isenim bolıwı kerek, solay etip ulımız hám qızlarımız sezimler, tájiriybeler hám iman sorawları haqqında erkin sóylese aladı. Biz bunı úyreniwimiz kerek. Eger Masihtiń bizdiń sáwbetimizdiń tiykarǵı teması bolsa, neke hám shańaraq ushın bul haqıyqattan da alǵıs.
Quday Óz xalqınıń shańaraqların qutqardı, biz oqıǵanımızday. Shańaraqlar Onıń kúshli qolı menen Mısırdan azat etildi. Sol sıyaqlı, házir de, Qudaydıń qálewi iman arqalı «sizdi hám sizdiń shańaraǵıńızdı» qutqarıw (Hákimler 16:31).
Quday Óz xalqına bul anıq kórsetpelerdi bergeninde, Shıǵıw 12:27-niń aqırında nátiyje ne boldı? «Xalıq basların iyip, ibadat etti.» Olar Qudaydıń ózlerin Mısırdaǵı qullıqtan qımbatlı kishkene qozı arqalı qutqarǵan lutf isine tereń tásirlendi, hám olar Qudayǵa ibadat etti.
Eger biz Rabbiy islegen nárselerdiń bizge tásir etiwine ruqsat bersek, onda biz hámmemiz jeke adamlar, erli-zayıplılar hám shańaraqlar retinde ibadat etiw ushın tize búkpeymiz be? Sonnan keyin biz Qudayǵa Ózi beriwge tayın bolǵan Qozı ushın shúkirshilik etemiz, Ol arqalı Ózin dańqladı, hám Ol arqalı bizdi máńgilikke qutqardı. Biz birge bolamız, jaslar hám qartlar, Rabbiy kúni erteńgi waqıtlarda hám basqa waqıtlarda, Qudaydıń Ózi tınıshlana alatuǵın Birine baǵdarlanǵan shúkirshilik júrekler menen.
