Igdaliah hám Rekabitlerdiń Yeremiya 35-bólimindegi sabaqları

Eski Ósiyatta ushırasıwlar

Eski Ósiyatta tórt adam Qudaydıń adamları dep tán alınǵan, biraq olardıń atları atalmaydı:

Eliyge balalarınıń jamanlıǵı ushın ayıplaǵan adam (1 Samuel 2:27), Yeroboamǵa ayıplaǵan Yahuda adamı (1 Patshalar 13:1), Ahabqa siriyalıqlardı jeńetuǵının aytqan adam, sebebi olar Qudaydı masqaralaǵan (1 Patshalar 20:28), hám Patsha Amaziahqa Edom menen urısıw ushın Izrailden jalǵız áskerlerdi jallawdı buyırǵan adam (2 Shejireler 25:7).

Shunemge kelgen miyman Elishaǵa qaytıp, biz onıń Muqaddes Jazıwda qayta-qayta «Qudaydıń adamı» dep atalǵanın kóremiz. Onıń aldınǵı Eliya da «Qudaydıń adamı» dep anıqlanǵan edi (1 Patshalar 17:18,24; 2 Patshalar 1:9). Elisha óz xızmetin jaqsı basladı, Eliya menen waqıt ótkerdi (1 Patshalar 19:19-21). Keyin, Shunemge saparları dawamında Elisha bir neshe ret «Qudaydıń adamı» dep ataldı (2 Patshalar 4:9,16,21-22). Keyinirek, bul «Qudaydıń adamına» nan hám biyday sawǵası alıp kelindi (42-ayat). Patshanıń qıyınshılıǵın esitip, ullı Naamanı óziniń qarapayım úyine shaqırǵan «Qudaydıń adamı Elisha» edi (5:8).

Eski Ósiyatta Qudaydıń adamları dep anıq kórsetilgen segiz basqa adam bar:

Musa (Yekinshi Nızam 33:1; Yosua 14:6),

Isa Masihtiń tuwılıwınan aldınǵı kórinisi (Hákimler 13:6),
payǵambar Samuel (1 Samuel 9:6),
Shemaya (1 Patshalar 12:22-23),
payǵambar Eliya (1 Patshalar 17:18),
payǵambar Elisha (2 Patshalar 4:9),
Patsha Dawıt (2 Shejireler 8:14), hám
Igdaliah (Yeremiya 35:4).
Bul adamlardıń hár biri ózleriniń ilahiy shaqırıqların orınlawda Rabbıǵa tolıq sadıq boldı, sonlıqtan olar Qudaydıń adamları dep ataldı. Igdaliah ta sonday edi, ol Ierusalim qulaǵannan keyin Navuxodonosor barlıq esik qorıwshıların hám joqarı dárejeli ibadatxana xızmetkerlerin óltirgende ólgen bolıwı múmkin (Yeremiya 52:24-27).

Yeremiya 35-bólimindegi sabaq

Yeremiya 35-bóliminde Rabbı Igdaliah hám sadıq Rekabitlerdiń gúwalıǵın birlestirip, Óz kelisim xalqına áhmiyetli xabar jetkizdi, bul sabaq bizge de paydalı boladı. Yosiyanıń ulı Yehoiakim patsha edi, bul Yeremiyanıń bul bólimdegi xabarın eramızǵa shekemgi 609 hám 605-jıllar aralıǵına tuwrı keledi. Yeremiya Rekabitlerge barıp, olardan ózi menen ibadatxananıń bir qaptal bólmesine barıwdı sorawǵa buyırıldı (Yeremiya 35:2). Bul bólmeler saqlaw ushın, jıynalıslar ótkeriw ushın hám ruxaniyler ushın turar jay retinde paydalanılǵan (1 Patshalar 6:5; 2 Shejireler 31:11; Nehemiya 13:7-9). Ibrahim sıyaqlı, kóshpeli Rekabitler shatırlarda jasaǵan. Olar Kenitlerdiń áwladları edi (1 Shejireler 2:54-55) hám ádette Negev shólistanında jasaǵan (1 Samuel 15:6), biraq olar eramızǵa shekemgi 598-jılı Navuxodonosor aymaqqa qáwip salǵannan keyin Ierusalimge kóship ótiwge májbúr boldı.

Ulıwma klan basshıları Yeremiya menen ibadatxanaǵa (Yeremiya 35:3) hám Igdaliah ulı Hanannıń balalarınıń bólmesine kirdi. Bul bólme áhmiyetli orın edi (4-ayat). Ol ibadatxana xızmetkerleriniń bólmesiniń qasında hám úsh ibadatxana esik qorıwshısınıń biri bolǵan Maaseiyanıń bólmesiniń ústinde jaylasqan edi. Yahudiyler bul bólmeni búgingi kúnde Aq Úydegi Oval Ofis yamasa Bukingem sarayındaǵı Mámleketlik Kvartiralar menen baylanıstırıwı múmkin bolǵan húrmet penen kóretuǵın edi. Kóshpeli shobanlardıń jaqsı kiyingen hám joqarı dárejeli puqaralıq xızmetkerleri aldında turıwı anıq kórinetuǵın edi, biraq bul Yeremiyanıń súwretlemesiniń bir bólegi bolıwı kerek edi.

Yeremiya Rekabitlerdiń aldına sharap qumıraların hám keselerin qoyıp, olardan ishiwdi buyırdı, biraq olar bas tarttı (5-6-ayatlar). Neshige? Sebebi olardıń áwladları Jonadab, Rekabtıń ulı, ásirler aldın olardı sharap ishpewge, úy salmawǵa, egislik yamasa júzimlik ekpewge úyretken edi (6-10-ayatlar). Muqaddes Jazıw Jonadabtıń, Yehuǵa Izrailden Baalǵa tabınıwdı joq etiwge járdem bergen adamnıń (2 Patshalar 10:15-27), taqıwalı adam ekenligin kórsetedi.

Rekabitler Yahuda balaları menen birge sanalǵan: «Bular Hemattıń, Rekab úyiniń ákesiniń Kenitleri edi» (1 Shejireler 2:55). Olar Rekabtıń batır ulı Yehonadab arqalı ayrıqsha abırayǵa iye boldı. Yehonadab Ahabtıń jaman úyin joq etken Patsha Yehu menen ushırasıwǵa shıqqan edi. Patsha Samariyaǵa qaray atlanıp baratırǵanda, «ol [Yehonadab] penen sálemlesip, oǵan: ‘Meniń júregim seniń júregińe qaray tuwrı ma?’ dedi. Yehonadab: ‘Tuwrı,’ dep juwap berdi. Yehu: ‘Eger tuwrı bolsa, maǵan qolıńdı ber,’ dedi. Ol oǵan qolın berdi, hám ol onı ózi menen arabaǵa aldı. Sonnan keyin ol: ‘Men menen kel, hám Rabbı ushın meniń ıqlasımdı kór,’ dedi» (2 Patshalar 10:15-16). Harry Ironside Patsha Yehu hám Yehonadab arasındaǵı dialog bizge nelerdi ashıp beretuǵının túsindiredi:

Nátiyje anıq: Yehu Yehonadabtı Yahvege tabınıwǵa berilgen hám butparastlıqtı jek kóretuǵın adam retinde jaqsı bilgen. Onıń ákesi Rekabtıń taqıwalıǵı onıń ulına berilgen atında kórsetilgen, onıń mánisi «Yahve erkin berdi» degen mánisti ańlatadı. Qızǵın, biraq qáddi patsha menen birge, Yehonadab Samariya ibadatxanasında Baalǵa tabınıwshılar menen Yahve xızmetkerleriniń aralasıp ketpegenligin tekseriwdi buyırǵan, Yehu buyrıǵı menen olardı qırǵın etiwden aldın. Ol Yeremiya 35-bólimine shekem qayta atalmaydı.

Rekab Yehonadabtı Rabbıdan qorqıwǵa hám húrmet etiwge úyretken edi, hám bul miyras olardıń klanında áwladtan-áwladqa ótip kelgen edi. Sonlıqtan, eger Yeremiya Rekabitlerdiń sharap ishpestenin bilgen bolsa, olardıń aldına sharap qoyıwdaǵı maqseti ne edi? Bul Yahuda xalqınan ayrıqsha, Rekabitler Quday tárepinen belgilegen húrmetke iye bolǵanı ushın Rabbıǵa jaqqanın kórsetiw edi (Yeremiya 35:13-14). Quday Óz húrmeti menen durıs qatnasta bolǵanlardı húrmetleydi, Oǵan Óziniń túrli jerdegi húrmet strukturaları arqalı boysınıwdı úyretedi. Rekabitler ózleriniń áwladları Jonadabtıń kórsetpelerine boysınǵan edi, sonlıqtan Quday olardı bereketlewge wáde berdi. Itibar beriń, Yeremiya Jonadabtıń sharap ishiw hám úylerde jasawdı qadaǵan etiwiniń durıs ekenligin tastıyıqlamaǵan. Kerisinshe, ol Jonadabtıń áwladların onıń buyrıǵına boysınǵanı ushın maqtaǵan.

Quday Rekabitlerdiń ómirge bolǵan sayaxatshı minez-qulqın da maqulladı. Rekabitler Quday tárepinen ayıplanǵan dúnyaǵa investitsiya salmadı yamasa ornalaspadı. Kerisinshe, olar onıń ústinen ótip baratırǵanday jasaytuǵın edi. Bul Qudaydıń xalqı ushın úlgi bolıwı kerek. Rekabitler haqıyqıy evreyler edi, yaǵnıy «ótip baratırǵan» xalıq, hám Quday olardı maqulladı. Olardıń gúwalıǵına tiykarlanıp, olar «Qudaydıń klanı» dep atalıwı múmkin. Olardıń sadıqlıq gúwalıǵı Yahuda xalqınıń sadıqsızlıǵına kúshli qarama-qarsılıq boldı hám bul bólimde olardıń atalıwınıń sebebi bolıwı múmkin. Qızıqlı tárepi, barlıq ibadatxana bólmelerinen Yeremiya Rekabitlerdi Hanannıń balalarınıń bólmesine alıp kirdi. Qudaydıń adamı Igdaliah hám sadıq Rekabitlerdiń áwladları Qudaydıń úyinde Óziniń qarsı shıqqan xalqına birlesken xabar jetkiziw ushın ilahiy túrde bir araya keltirildi.

Turaqlı gúwalıq

Sonda Igdaliah Qudaydıń adamı bolıwına ne sebep boldı? Birinshiden, ol ibadatxanada Rabbıǵa sadıqlıq penen xızmet etken. Ekinshiden, ol taqıwalı miyras qaldırdı: Igdaliahniń áwladları Rabbı ushın islep atırǵan edi – olar da, ózleriniń babaları sıyaqlı, ibadatxanada islegen (Yeremiya 35:4). Igdaliahniń úlgisi Eli hám Samueldiń óz balaları jaman bolǵanına keskin qarama-qarsı turadı – Eliy balaları Quday tárepinen óltirilgen hám Samueldiń balaları Izrailliler tárepinen qabıl etilmegen. Igdaliah Qudaydıń adamı retinde tanılǵan, hám onıń áwladlarınıń minez-qulqı bul faktı tastıyıqladı.

Rekabitlerdiń Quday úyiniń eń áhmiyetli bólmeleriniń birinde bolıwı Yahuda xalqınıń boysınbawshılıǵına kórsetpe bolıp xızmet etti. Rekabitlerge qarama-qarsı, Yahudiyler Qudaydıń payǵambarların tıńlamadı; olar ózleriniń jaman jollarınan qaytpadı yamasa butparastlıqlarınan táwbe etpedi (Yeremiya 35:15-17). Sırtqı jaqtan qarasaq, Yahudiyler jaqsı kórinetuǵın edi, biraq olar júrekten qarsı shıǵıwshılar edi hám nátiyjede Qudaydıń jazasına ılayıq edi. Rekabitler bolsa ózleriniń áwladları Jonadabtıń barlıq buyrıqlarına boysınǵan edi. Olar sonday etkenligi ushın, Quday olardı húrmetlep, bereketledi. Olarǵa mına wáde berildi: «Rekabtıń ulı Jonadab Meniń aldımda máńgi turatuǵın adamnan ayırılmaydı» (Yeremiya 35:19). Bul tek Rekabitlerdiń Vavilon basqınshılıǵınan aman qalıwın ańlatpastan, Rekabtıń áwladları arasında Rabbıǵa xızmet etetuǵın hám Onıń menen birge bolatuǵın adamlar bolatuǵının da ańlattı.

Igdaliah hám Rekabitler ulıwma gúwalıqqa iye edi: Olar balaların Qudaydan qorqıwǵa, húrmet etiwge hám Rabbıǵa pútkil júrekten eriwge tárbiyaladı. Biz de, Qudaydıń er adamları hám hayalları retinde, balalarımızǵa sonday taqıwalı miyras qaldırıwǵa umtılǵaymız!

JUWMAQLAWSHI ESLETPE