Sońǵı sózler qızıqlı, ásirese olar ólip atırǵan jaqın adamnan kelgende. Biz olardıń hár bir sózine jarmasıwımız múmkin.
Bul jerden ketken Rabbimizdiń ataqlı qulları aytqan sońǵı sózlerge ruwxıy hám moralıq ólshemler biriktirilgen. Sonlıqtan, Evreyler kitabı bizge «sizlerge basshılıq etkenlerdi esleńler» dep esletedi, «sizlerge Qudaydıń sózin aytqanlar, olardıń isenimine erip, olardıń minez-qulqınıń nátiyjesin esapqa alıńlar» (Evreyler 13:7 NKJV). Isenim hám minez-qulq ajıralmas, bul haqqında elshi Pavel Timotiyge aytqanında kórsetken: «Sen meniń táliymatıma, turmıs tárizime, maqsetime, isenimime, sabırıma, muhabbatıma, shıdamlılıǵıma, quwǵınlarıma, azaplarıma itibar menen erdiń» (2 Timotiy 3:10-11).
Tómende Bibliyada tabılǵan Rabbimizdiń tórt qulınıń qımbatlı sońǵı sózleriniń qısqasha mazmunı berilgen. Olardıń qaysı dáwirde yamasa waqıtta jasaǵanına qaramastan, olar birdey nárselerdi aytqanı tańqalarlıq!
Musa
Sonnan keyin Musa barıp, bul sózlerdi pútkil Izrailge ayttı. Hám ol olarǵa: «Men búgin júz jigirma jasqa toldım; men endi sırtqa shıǵıp kire almayman. Sonıń menen birge, Rabbimiz maǵan: «Sen bul Iordannan ótpaysan» dedi. —Ekinshi Nızam 31:1-2
Biz Musanıń Izrailge aytqan sońǵı sózleriniń eń áhmiyetli jerlerin Ekinshi Nızam 31–34-te tabamız. Ol xalıqqa, ózi olar menen Iordannan óte almasa da, «Rabbimiz Qudayıń ózi seniń aldınnan ótedi... Kúshli hám batır bol, qorqpa hám úrkpe... Ol seni taslap ketpeydi hám seni tastaq qoymaydı» (Ekinshi Nızam 31:3,6) dedi. Musanıń Еhoshuaǵa qaraǵanda qızǵanıshı joq edi; ol Еhoshuanıń xalıqtı jerge baslap kirgizgenine razı edi.
Еhoshuaǵa tapsırma bergennen keyin, Musa ruwxaniylerge hám Izrail aqsaqallarınıń hámmesine sóyledi. Olar nızamdı pútkil Izrail aldında – er adamlar, hayallar hám kishkene balalar, sonıń menen birge bólishekler aldında oqıwları kerek edi; olar tıńlasın hám qorqsın Rabbimizden. Olar onı óz balalarına jetkeriwleri kerek edi olar onı bilmegen bolsa da, olar da onı esitip, Rabbimizden qorqıwları ushın (Ekinshi Nızam 31:13). Bul ata-analar ushın jaqsı másláhát!
Musa Qudaydıń ulılıǵı hám Onıń moralıq minez-qulqı haqqında ayttı. Sonnan keyin ol olarǵa Rabbimizdiń sadıqlıǵın esletip, xalıqtı «áyyemgi kúnlerdi esleńler» (Ekinshi Nızam 32:7) dep shaqırdı, sol waqıtta Quday «onı shól jerde hám qaqır jerde, úlken shólde taptı; Ol onı qorshap aldı, Ol oǵan táliymat berdi, Ol onı kóziniń qarashıǵınday saqladı. Qus óz uyasın qozǵatqanday, óz balalarınıń ústinde qalıqlap, qanatların jayǵanday, olardı kóterip, qanatlarında alıp júrgenindey, Rabbimiz ǵana onı baslap bardı» (Ekinshi Nızam 32:10-12).
Musa sonıń menen birge xalıqtıń sadıqsızlıǵı haqqında da boljaǵan. «Sebebi men bilemen, meniń ólimimnen keyin sizler pútkilley buzılasızlar hám men sizlerge buyırǵan joldan tayıp ketesizler» (Ekinshi Nızam 31:29). Biraq ol olarǵa sadıqlıq penen shaqırdı: «Búgin men sizlerge gúwalıq berip atırǵan barlıq sózlerge júreklerińizdi qoyıńlar, olardı balalarıńızǵa saqlawdı buyırıńlar – bul nızamnıń barlıq sózlerin. Sebebi bul sizler ushın paydasız nárse emes, sebebi bul sizlerdiń ómirińiz, hám bul sóz benen sizler Iordannan ótip iyeleytuǵın jerde kúnlerińizdi uzaytasızlar» (Ekinshi Nızam 32:46-47). Ekinshi Nızam xalıqtıń nızamǵa boysınıwına úlken itibar beredi, bul olar ushın bereketke alıp keledi.
Aqırında, Musa xalıqtı pataladı; óziniń sońǵı sózlerin mınaday juwmaqladı: «Baxtlısań, ey Izrail! Kim saǵan uqsas, Rabbimiz tárepinen qutqarılǵan xalıq» (Ekinshi Nızam 33:29).
Еhoshua
Endi solay boldı... Еhoshua qartayıp, jası úlken boldı. Hám Еhoshua pútkil Izraildi, olardıń aqsaqalların, olardıń basshıların, olardıń sudiyaların hám olardıń ofitserlerin shaqırıp, olarǵa: «...Mine, men búgin pútkil jerdiń jolınan barıp atırman. Hám sizler júreklerińizde hám barlıq janlarıńızda bilesizler, Rabbimiz Qudayıńız sizler haqqında aytqan barlıq jaqsı nárselerden bir de nárse áwmetsiz bolmadı. Hámmesi sizler ushın orınlandı; olardıń bir de sózi áwmetsiz bolmadı» dedi. —Еhoshua 23:1-2,14
Еhoshua olarǵa Qudaydıń sadıqlıǵın esletti. Olar «Musa Nızam kitabında jazılǵan barlıq nárselerdi saqlaw hám orınlaw ushın óte batır bolıwları kerek edi, olar onnan ońǵa yamasa shepke burılıp ketpesin» (Еhoshua 23:6). Kompromiss bizdiń házirgi kúnimizdiń – professiya etiwshi Shirkewdiń sońǵı kúnleriniń xarakteri. Biraq, sadıqlar elshiniń táliymatında turaqlı túrde dawam etedi. Ol olarǵa «Rabbimiz Qudayıńızǵa bekkem jarmasıńlar» (Еhoshua 23:8) dep úgit berdi. «Bekkem jarmasıńlar» bul sońǵı kúnler ushın sóz, sebebi Rabbimiz de Tiyatira, Sardis hám Filadelfiyadaǵı isenimli qaldıqlardı solay qızıqtırdı (Ashıw 2–3).
Izrail xalqı «Rabbimizdi súyiwleri» kerek edi (Еhoshua 23:11). Eger biz Onı súysek, biz «Onıń buyrıqların saqlaymız hám Onıń kózine jaǵımlı bolǵan nárselerdi isleyimiz» (1 Yuhanna 3:22). Biz júreklerimizdi tekseriwimiz kerek, ásirese Rabbimiz Efeske ne aytqanın eslegenimizde: «Biraq, men seniń birinshi muhabbatıńdı taslap ketkeniń ushın saǵan qarsı bul nárse bar» (Ashıw 2:4).
Bunnan tısqarı, olarǵa butparast xalıqlar menen aralasıwdan hám olar menen awqamlar dúziwden eskertildi. Rabbimiz olardı bunıń ushın jazalaydı. Biz de «isenimsizler menen teń bolmańlar» (2 Korinfliler 6:14) dep eskertilemiz. Kerisinshe, biz dúnyadan shaqırılıp alınǵanbız, aspanlıq hám muqaddes shaqırıwı bar xalıq (Evreyler 3:1; 1 Pyotr 1:15).
Еhoshua Izrailge olardıń qutqarılǵan xalıq ekenligin esletti: «Men ata-babalarıńızdı Mısır jerinen shıǵardım» (Еhoshua 24:6) hám «Men sizlerdi jerge kirgizdim» (Еhoshua 24:8). Qudaydıń bul xalıq penen bolǵan isleriniń jazbası Onıń biz benen bolǵan miyrimdilik islerin kórsetedi. Biz Másihdiń qımbatlı qanı menen qutqarılǵanbız hám «Másihde aspanlıq orınlarda hár bir ruwxıy bereket penen patalanǵanbız» (Efeslikler 1:3).
Ol olar ushın ne islegenin esapqa alıp, olar «Rabbimizden qorqıwları [hám] Oǵan shın júrekten hám haqıyqatlıq penen xızmet etiwleri» kerek edi (Еhoshua 24:14). Olar kimge xızmet etetuǵınların tańlawları kerek edi. Sonnan keyin ol: «Men hám meniń úyim, biz Rabbimizge xızmet etemiz» (Еhoshua 24:15) dedi. Еhoshuanıń sońǵı sózleri: «Arasıńızdaǵı jat qudaylardı alıp taslańlar hám júregińizdi Izrail Qudayı Rabbimizge burıńlar» (Еhoshua 24:23) boldı. Bizde alıp taslaytuǵın bir nárse bar ma?
Pavel
Hám shınında da, men endi bilemen, men Qudaydıń patshalıǵın waǵızlap júrgen barlıǵıńız meniń júzimdi endi kórmeysizler. —Elshilerdiń isleri 20:25
Sebebi men endi ishimlik sadıǵı sıyaqlı tógilip atırman, hám meniń ketetuǵın waqıtım jaqınlasıp qaldı.» —2 Timotiy 4:6
Miletus qalasınan Pavel Efes shirkewiniń aqsaqalların shaqırdı. Rabbimizdiń bul urılǵan hám jaraqatlanǵan qulı óz ómirin Onıń xalqına xızmet etiwge arnaǵan edi. Endi Paveldıń ómiri juwmaqlanıp atır edi, biraq ol óziniń súyikli aǵa-inilerine bir neshe qosıq sóz aytpay ketpeydi. Ol óziniń turmıs tárizi haqqında ayttı: «Sizler bilesizler, men Aziyaǵa kelgen birinshi kúnnen baslap, men sizlerdiń arańızda qanday jasap kelgenimdi» (Elshilerdiń isleri 20:18). Elshi Rabbimizge barlıq kishipeyillik penen, kóp kóz jasları hám qıyın sınaqlar menen xızmet etken edi; ol olarǵa «paydalı bolǵan hesh nárseni jasırǵan joq, biraq onı sizlerge járiyaladı hám sizlerge ashıqtan-ashıq hám úyden-úyge úyretti» (Elshilerdiń isleri 20:20) dep esletti. Ol óz ómirin ózi ushın qımbat dep esaplamadı, ol aytqanday, «men óz jarısımdı quwanısh penen juwmaqlawım ushın, hám Rabbimiz Isa Másihten alǵan xızmetimdi, Qudaydıń miyrimdilik Injilin gúwalıq beriw ushın» (Elshilerdiń isleri 20:24).
Pavel olarǵa «barlıq adamlardıń qanınan taza ekenligin» ayttı. Sebebi men sizlerge Qudaydıń pútkil másláhátin járiyalawdan qashqan joqpan. Sonlıqtan ózińizge itibar berińler hám barlıq úyirge, Muqaddes Ruwx sizlerdi olarǵa basshı etip qoyǵan, Qudaydıń shirkewin baǵıw ushın, Onıń óz qanı menen satıp alǵan» (Elshilerdiń isleri 20:26-28). Sonnan keyin ol eskertti: «Qaharman qasqırlar kirip keledi» arańızda, qoydı ayamaǵan. Sonıń menen birge ózińizdiń arańızdan adamlar payda bolıp, shataq nárselerdi sóylep, shákirtlerdi ózlerine erteklewge tırısadı. Sonlıqtan sergek bolıń, hám este saqlań ush jıl dawamında men hesh kimdi kún-tún kóz jasları menen eskertiwden toqtamadım» (Elshiler 20:29-31). Ol olardı «Qudayǵa hám Onıń miyriminiń sózine tapsırdı, bul sizlerdi bekkemley aladı hám barlıq muqaddes etilgenler arasında miyras beredi» (Elshiler 20:32). Ol olardı «hálsizlerge járdem beriwge» (Elshiler 20:35) shaqırdı. Keyin Rabbiniń bul kishipeyil qulı «tizlenip, olardıń bári menen birge dua etti» (Elshiler 20:36).
Timotiy ózin nápsiz ıdıslardan tazalawı kerek edi hám «jaslıq nápsilerinen qashıń; biraq ádillikti, isenimdi, súyispenshilikti, tınıshlıqtı pák júrek penen Rabbige shaqıratuǵınlar menen birge izleń» (2 Timotiy 2:22). Sonnan keyin Pawıl былай dep jazdı: «Biraq bunı biliń, aqırǵı kúnerde qáwipli waqıtlar keledi: Sebebi adamlar ózlerin súyetuǵın, puldı súyetuǵın... Qudaydı súyiwden góre, kewil kóteriwdi súyetuǵın boladı, taqıwalıqtıń bir túrine iye bolıp, biraq onıń kúshin biykar etedi. Hám bunday adamlardan uzaq bolıń! ... Biraq siz dawam etiń siz úyrengen hám isengen nárselerde, olardı kimnen úyrengenizińizdi bilip» (2 Timotiy 3:1-5,14).
Óziniń sońǵı sózlerinde, elshi Timotiydi «sózdi násiyatlawǵa! ... bárinen sergek bolıwǵa» (2 Timotiy 4:2,5) shaqırdı. Pawıldıń ólimi jaqınlap kiyatırǵan edi, hám ol bunı bilgen: «Men házirdiń ózinde ishimlik sadagası sıyaqlı quyılıp atırman, hám meniń ketetuǵın waqıtım jaqın. Men jaqsı gúresti gúrestim, jarıstı tamamladım, isenimdi saqladım» (2 Timotiy 4:6-8). Onıń sońǵı sózleri bizler ushın úlken ruwxlandırıw!
Piter
«Ha, men bul shatırda turǵanımsha, sizlerdi esletiw arqalı oyatıw durıs dep oylayman, sebebi Rabbimiz Isa Másih maǵan kórsetkenindey, men tez arada shatırımdı taslawım kerek.» —2 Piter 1:13-14
Simon Piterdiń sońǵı sózleri onıń ekinshi xatında tabıladı. Ol evrey xristianlarǵa Quday olardı «dáńq hám pazıylet arqalı shaqırǵan Onıń biliwi arqalı ómir hám taqıwalıqqa tiyisli barlıq nárselerdi bergenin... nápsilik arqalı dúnyadaǵı buzılıwdan qutılǵanın» (2 Piter 1:3-4) ayttı. Olar ıntalıbolıwı kerek edi, hám ózleriniń isenimine pazıyletti qosıwı kerek edi, «pazıyletke bilim, bilimge ózin-ózi basqarıw, ózin-ózi basqarıwǵa shıdamlılıq, shıdamlılıqqa taqıwalıq, taqıwalıqqa tuwısqanlıq miyrim, hám tuwısqanlıq miyrimge súyispenshilik» (2 Piter 1:5-7). Eger bul nárseler olarda tabılsa, olar «nátiyjesiz yamasa jemissiz bolmaydı» (2 Piter 1:8). Biz qalay ólsheymiz? Olar bunnan da ıntalı bolıwı kerek edi, ózleriniń shaqırıwın hám saylanıwın anıq etiw ushın (2 Piter 1:10). Bul nárselerdi orınlaw olardıń súrinip qalıwına jol bermeydi. Sonnan keyin Piter былай dedi: «Bunnan tısqarı, men ólgenimnen keyin de bul nárselerdi sizlerge hárdayım esletip turıwıńızdı támiyinlewge itibar beremen» (2 Piter 1:15).
Piter adamlarǵa payǵambarlıqqa itibar beriwleri jaqsı bolatuǵının ayttı, sebebi ol «qarańǵı jerde [bul dúnyada] nur sıyaqlı jarqıraydı, kún shıqqansha hám tań juldızı júreklerińizde kóterilgenshe» (2 Piter 1:19). Ol Rabbiniń qaytıp keliwiniń jarqın nurı olardıń júreklerin toldırıwın qálegen edi. 2 Piter 3-te elshi olardıń arasında jalǵan oqıtıwshılar tabılatuǵının eskertti, tımsalǵa onıń súyikli inisi Pawıl jazǵanday (2 Piter 3:15-16). Piter sonıń menen birge былай dedi: «Aqırǵı kúnerde masqaralawshılar keledi, ózleriniń nápsilerine qaray júrip, ‘Onıń keliwiniń wádeleri qayerde?’ dep aytadı» (2 Piter 3:3-4). Waqıt uzaq kórinse de, «biraq, súyikliler, bul bir nárseni umıtpań, Rabbiniń aldında bir kún mıń jıl sıyaqlı, hám mıń jıl bir kún sıyaqlı. Rabbi Óz wádesi boyınsha hálsiz emes, geybirler hálsizlik dep esaplaǵanday, biraq bizlerge qaray sabırlı, hesh kimniń joq bolıwın qálemeydi, biraq barlıǵı táwbege keliwi kerek» (2 Piter 3:8-9).
Onıń keshigiwi ele qutqarılmaǵanlar ushın miyrim. Rabbi olardıń júreklerine júk salıwın qáleyik! Rabbiniń keliwin kútip atırǵanımızda, Piter úlken saltanat penen былай dep ayttı: «Sizler qanday adamlar bolıwıńız kerek muqaddes minez-qulıqta hám taqıwalıqta, Qudaydıń kúni keliwin kútip hám tezletip» (2 Piter 3:11-12). Hámme nárse sol dáńqli «Qudaydıń kúni»ne qaray háreket etip atır, sol waqıtta Rabbi Isanıń yarastırıw jumısınıń tolıq nátiyjesi kórsetiledi: «ádillik jasaytuǵın jańa aspanlar hám jańa jer» (2 Piter 3:13). Piter dawam etip былай dedi: «Sonlıqtan, súyikliler, bul nárselerdi kútip, ıntalı bolıń Onıń tárepinen tınıshlıqta, kirisiz hám ayipsiz tabılıwǵa; hám Rabbimizdiń sabırlılıǵı qutqarıw dep esaplań» (2 Piter 3:14-15). Aqırında, Rabbiniń bul sadıq qulı óziniń súyikli tuwısqanların былай dep shaqırdı: «Saq bolıń, sizler... ózlerińizdiń bekkemligińizden qulap qalmawıńız ushın... biraq Rabbimiz hám Qutqarımız Isa Másihniń miyrimi hám biliwinde ósiń. Oǵan dáńq házir hám máńgi bolsın. Awmiyn» (2 Piter 3:17-18). Piterdiń sońǵı sózleriniń múnásip juwmaǵı.
Rabbiniń bul ataqlı qulları áyyemgi waqıtlarda ótip ketken, biraq olardıń sońǵı sózleri Qudaydıń Sózinde bizler ushın saqlanǵan. Biz olardı esitip, ámel eteyik!
Ey Isa, Sen wáde ettiń Saǵan ergenlerdiń bárińe Sen dańqta bolǵan jerde, meniń qulıń da boladı; Ya, Isa, men wáde berdim, Saǵan aqırına deyin xızmet etiwge; Maǵan eriw ushın miyrim ber, meniń Ustazım hám dosım.
Ya, meniń jaqınımda ekenińdi seziwime ruqsat ber; dúnya hárdayım jaqın; Men kózdi qamashtıratuǵın kórinislerdi kóremen, qızıqtırıwshı dawıslardı esitemen; Dushpanlarım hárdayım jaqınımda, meniń átirapımda hám ishinde; Biraq, Isa, Sen jaqınlas, hám meniń janımdı gúnadan qorǵa.
Ya, Seniń sóylegenińdi esitiwime ruqsat ber, anıq hám tınısh dawıslarda, Qáweterler dawıllarınan joqarı, óz erkiniń shıbırlarınan joqarı. Ya, meni isendiriw ushın sóyle, tezletiw, yamasa basqarıw ushın; Ya, sóyle, hám meni tıńlawǵa májbúr et, Sen meniń janımdı qorǵawshı. —John Ernest Bode (1816–1874)
