Yunus: Óz erkine qarsı payǵambar
Yunus payǵambardıń atı «kepter» degen mánisti ańlatadı, bul Muqaddes Kitapta tınıshlıq xabarın yamasa xabarshısın bildiredi. Bir waqıtları Xuday bul payǵambardı Izrail ishinde bir wazıypaǵa jibergen edi (2 Patshalar 14:25). Bul Masihke shekem shama menen 800 jıl burın bolǵan hám Onıń xalqı ushın bereketke alıp kelgen edi.
Biz qashan bolǵanın anıq bilmeymiz, biraq basqa bir waqıtta Xuday Yunustı Nineviyaǵa, shıǵısta dúnyanıń úlken bólimlerin basıp alǵan basqa milletke jiberdi. Rabbı oǵan: «Tur, Nineviyaǵa, sol úlken qalaǵa bar hám oǵan qarsı dawıs sal; sebebi olardıń jamanlıǵı Menıń aldıma keldi» dedi (Yunus 1:2 NKJV). Bul úlken qalada júdá kóp xalıq jasaytuǵın edi, olardıń ishinde shama menen 120 000 kishkene bala bar edi. Xuday barlıq nineviyalıqlarǵa hám olardıń sharwalarına ǵamxorlıq etti (Yunus 4:11), geypara olardıń basshıları Oǵan hám Onıń xalqına qarsı bolǵanına qaramastan.
Biraq, Yunus Xudaydıń olarǵa járiyalawı kerek bolǵan xabarı haqqında eki ret oyladı, yaǵnıy 40 kún ishinde húkim keletuǵın edi (Yunus 3:4). Biz Yunus payǵambardıń barıwǵa tayın boladı dep oylar edik, biraq ol bas tarttı, sebebi ol bul xabardıń nineviyalıqlardı táwbe etiwge alıp keledi dep isengen edi. Sol waqıtta Yunus olardıń joq bolǵanın kórgeni jaqsıraq edi! Yunustıń óz maqseti bar edi. Xudaydıń payǵambarı Rabbıdıń sózlewshisi bolǵısı kelmedi, sebebi ol Izrailge qáwip salǵan milletke qarsı sezimlerge iye edi. Haqıyqatında da, shama menen 150 jıl ótkennen keyin, Assiriyalılar Izrailge bastırıp kirip, kóp adamdı tutqınǵa aldı, biraq sol waqıtta da Xuday olardıń Qudıstı alıwına ruqsat bermedi.1 Yunustıń óz xalqına bolǵan milliy sezimleri hám Assiriyalılarǵa bolǵan jek kóriwshiligi onıń Xudaydıń Nineviyaǵa alıp keliwdi buyırǵan wazıypasınan bas tartıwına sebep boldı (Yunus 1:2). Payǵambar bunı keyinirek túsindirdi (Yunus 4:2).
Yunus payǵambardıń kishkene kitabı, kóbinese sol atlı payǵambar tárepinen jazılǵan, 12 kishi payǵambar arasında. Áyyemgi waqıtta jazılǵan bul Xudaydıń ilhamlanǵan jazba Sóziniń bir bólegi bolıp tabıladı hám búgingi kúnde de áhmiyetli hám paydalı (2 Timotiy 3:16-17). Mısalı, biz bul kitapta Xudaydıń ádilligi hám muqaddes standartları máselelerin, Onıń jaratılıslarınıń isenimsizligi hám ásirese Izrailniń qátelikleri menen salıstırǵanda kóremiz. Bul jazba Xudaydıń insaniyat ushın, sonday-aq evreyler ushın da bolǵan xabarın súwretleydi. Ókinishke oray, Xudaydıń xabarshısı bas kóterdi, Izrail xalqı da sonday etti, dáslep On urıw hám keyinirek Eki urıw. Sońǵıları búgingi kúnde evreyler dep ataladı, olar Ózi olarǵa kórsetilgende haqıyqıy Masihdi biykarladı (Yohanna 1:11). Sonıń menen birge, Xuday Óz jerdegi xalqın qaytadan qollanadı, tımsal Yunus penen etkenindey.
Búgingi kúnde biz haqqımızda ne aytıwǵa boladı? Biz qátelikler islegen bolsaq ta yamasa islep atırǵan bolsaq ta, Xudaydıń qátelikler islep atırǵan adamlardı qollanıp atırǵanın túsineyik, eger olar ózleriniń gúnáların moyınlasa hám táwbe etse, ózlerin kishipeyillik penen tutsa hám Xudayǵa isense. Mine, Xuday qollana alatuǵın hám qollanatuǵın adamlar – bálkim siz de sonday adamlardan biri shıǵarsız?
Jer júzindegi xızmetinde Rabbı Isa – Masih – Yunus payǵambardıń gúrrińin Ózine qolladı. Ol Yunustı, balıqtıń ishindegi «úsh kún hám úsh tún» (Matta 12:40) bolǵan waqıtın, Óziniń azapları menen salıstırdı, sol waqıtta Ol qábirde sol muddet boyı boladı.
Biz «úsh kún hám úsh tún» degenniń evrey waqıt ańlatpası ekenin túsiniwimiz kerek. Bul matematikalıq túrde, Rabbı qábirde anıq úsh ret 24 saat bolǵanday túsindirilmesligi kerek. Evrey túsiniginde, kúniń hár qanday bólegi pútkil kún esaplanadı. Isa juma kúni keshki waqıtta, quyash batıwdan aldın qábirge qoyıldı hám ol jerde pútkil shembi kúni qaldı, hám ekshembiniń erteńinde tirildi. Bul dáwir «úsh kún hám úsh tún» dep esaplandı.
Xuday bizdi shaqırǵanda biz tayınbız ba?
Bul hár bir múmin ushın áhmiyetli másele. Xuday shaqırǵanda biz barıwǵa tayınbız ba, yamasa biz óz qálewlerimizge yamasa ideyalarımızǵa erisemiz be? Izrail xalqı kóp ret qátelikler isledi, tımsal Yunus óz erkine hám ózin ayawına berilgenindey. Al biz haqqımızda ne aytıwǵa boladı? Bizdiń usıǵan uqsas qáteliklerimizge qaramastan, Xuday Óz miyrimdiligimenen bunday tájiriybelerdi qollanadı. Mine, Yunus pútkil dúnya ushın bereketke qalay aylandı.
Bunnan tısqarı, Xuday kóbinese qaldıqtı qollanadı, tımsal Ol Daniel hám onıń dosları menen Babelde etkenindey (Daniel 1–6). Yunus Xuday tárepinen tayarlanǵan, Xudaydıń xalqı hám barlıq milletler ushın bereket bolıwı ushın qollanılatuǵın dindar qaldıqtıń súwreti. Biraq, eń dáslep, Yunus ishinde Xudaydıń haqıyqıy jumısı kerek edi, sebebi ol Xudaydan qashıp júrgen edi. Payǵambar kemede «qattı uyqlap atırǵan» edi2, Xuday onıń barıwın qálegen jerge qarsı baǵıtta sayaxat etip atırǵan edi (Yunus 1:5).
Kapitan onı oyatqanda, Yunus dawıldıń Rabbıdan qashıp júrgenligi sebepli ekenin túsindi, ol kemeye minip atırǵanda bunı járiyalaǵan edi. Endi dawıl waqtında ol bunı taǵı moyınladı. Sonıń menen birge, dawılǵa kim ayıplı ekenin anıqlaw ushın taslar taslandı, hám tas Yunusqa tústi (Yunus 1:7). Payǵambar aldın Rabbıdıń aldınan qashıp júrgenin járiyalaǵan edi (Yunus 1:3). Ekinshi ret ol bul Xudaydıń aspan hám teńiz hám qurǵaq jerdiń Jaratıwshısı ekenin qostı (Yunus 1:9).
Yunustıń dawıldıń ózi sebepli ekenligi haqqındaǵı gúwalıǵı teńizshiler arasında úlken qorqınısh payda etti. Payǵambar ózin teńizge taslaw kerek dedi, biraq teńizshiler bunı hár qanday bahada da boldırmawǵa háreket etti. Biraq, dawıl barǵan sayın kúsheyip bardı (Yunus 1:11-13), hám teńizshiler Rabbıǵa jalbarıp, olardıń biygúná qan ushın juwapker etpesligin soradı. Soń, olar Yunustı kóterip, teńizge tasladı, bunnan keyin teńiz dárhal «óz qaharın toqtattı» (Yunus 1:15). Teńizshiler Xudaydan qattı qorqıp, qurbanlıqlar shaldı hám antlar etti (Yunus 1:16). Yunus ózin teńizge taslawǵa bergeni ushın kemedegi adamlar ushın bereketke aylandı. Úlken tınıshlıq ornadı hám ol teńizshilerdi de tınıshlandırdı.
Rabbı Yunustı úlken balıqtıń jutıp alıwı arqalı saqlap qaldı, bul balıqtı Xuday durıs waqıtta támiyinledi. Yunus balıqtıń ishindegi úsh kún hám úsh tún qaldı (Yunus 1:17). Ol jerde Xuday Óz qulı ishinde hám onıń menen birge Óz jumısın isledi.
Qıyınshılıqta Yunus Rabbıǵa jalbarıp dawıs saldı (Yunus 2:1-2) hám Rabbı Isa payǵambardıń Óz xalqı hám bizdiń sońǵı qutqarıwımız ushın basınan ótkergen azapların esletetuǵın sózlerdi qolladı. Xuday Yunusqa Óziniń onı esitkenligi haqqında ruwxında isenim berdi (Yunus 2:7), hám balıqtıń ishindegi waqıtta da payǵambar Óz Xudayına qurbanlıq hám antlar beriwge wáde etti. Yunus óz duwasın «Qutqarıw Rabbıdan» dep juwmaqladı (Yunus 2:9). Sol waqıtta, «Rabbı balıqqa sóyledi, hám ol Yunustı qurǵaq jerge qustı» (Yunus 2:10). Yunus sol waqıtta Xudaydıń oǵan bergen wazıypasına barıwǵa razı boldı.
Qaysı waqıtta siz Ustazdıń qollanıwına jaramlı qurallı bolıwǵa tayınsız?
Yunustıń jańa wazıypası hám missiyası
«Rabbıdıń sózi Yunusqa ekinshi ret kelip: ‘Tur, Nineviyaǵa, sol úlken qalaǵa bar hám oǵan Men saǵan aytatuǵın xabardı waǵızla’ dedi» (Yunus 3:1-2). Endi Yunus Rabbı onı jibergen jerge bardı hám Nineviyanıń jaqın arada joq bolıwın járiyaladı.
Yunustıń bólistirgen Xudaydıń xabarınıń tásiri úlken boldı. Ol bunı járiyaladıqtan keyin, olar barlıǵı Xudayǵa isendi, oraza tutıwǵa shaqırdı hám shın júrekten táwbe etti. Xudayǵa bul burılıw Nineviyanıń maqtanıshlı patshası hám onıń asılzadaların da qamtıdı, olar ózlerin Xudaydıń qolına tapsırıp: «Kim aytadı, bálkim Xuday burılıp, rahm eter?» dedi (Yunus 3:9).
Yunustıń járiyalagan xabarı pútkil xalıqqa, shama menen bir million adamǵa úlken tásir etti! Qudiretli xabar, siz qalay oylaysız? Hám ol barlıǵı táwbe etkenligi sebepli júdá tez tarqaldı. Soń Xuday bul jaman qalaǵa hám onıń xalqına rahm etti, sebebi olar Oǵan burılǵan edi. Ajayıp miyrim!
Xudaydıń búgingi hám jaqın keleshek ushın xabarı bar
Biz Xudaydıń miyriminiń jaqsı xabarı dúnya júzilik járiyalanıp atırǵan dáwirde jasap atırmız. Kóp mámleketlerde sanawǵa bolmaytuǵın adamlar sol xabar menen jetip barǵanı yamasa jetip atırǵanı qanday bereket. Rabbıǵa shúkir! Biraq, qutqarılǵan adamlar sanı salıstırmalı túrde kishkene bolıp qaladı. Kerisinshe, Yunus payǵambardıń gúrrińinde dúnya xalqınıń úlken bólegi ushın Xudayǵa ajayıp burılıw júz berdi, hám bul júdá qısqa waqıt ishinde boldı.
Rabbı Isa payǵambar aspannan qaytıp kelip, bizdi Ózine alıp ketetuǵının wáde etti (Yohanna 14:3). Ol sol waqıtta kelgende, miyrim dáwiriniń barlıq múminlerin alıp ketedi. Siz de qosılasız ba? Alıp ketiliw waqıtında, Acts 2 de shirkew baslanǵanǵa shekem jasaǵan múminler qábirlerinen shaqırıladı hám bir pástte ózgeredi, miyrim kúni dawamında Xudaydıń qutqarıw usınısın qabıl etkenler menen birge alıp ketiledi (1 Korinfliler 15:51-52; 1 Tesalonikalılar 4:16-17; 2 Tesalonikalılar 2:1-3). Biraq, Qabildiń kúnlerinen baslap (Jaratılıs 4–5) ólgen barlıq isenbeytuǵınlar ólim áleminde qaladı, olar úlken aq taxt húkimi ushın tiriltilgenge shekem. Soń – ruwx, jan hám dene menen – olar ot kólge taslanadı (Ashıw 20:6-15). Qanday qorqınıshlı!
Alıp ketiliwden keyin qısqa waqıt ótkennen soń, Xuday «patshalıq injilin» (Matta 24:14) jiberdi hám dúnya júzinde úlken kóplegen adamlar Yunus payǵambardıń kúnlerindegidey qısqa waqıt ishinde qutqarıladı. Mine, bir mısal: «Soń aq kiyim kiygen aqsaqallardan biri maǵan juwap berip: ‘Bular kimler hám olar qaydan keldi?’ dedi. Men oǵan: ‘Janap, siz bilesiz,’ dedim. Ol maǵan: ‘Bular úlken qıyınshılıqtan shıqqanlar, hám olar óz kiyimlerin Qoziqannıń qanında juwıp, aq etkenler. Sonlıqtan olar Xudaydıń taxtı aldında, hám Onıń ibadatxanasında kún-tún Oǵan xızmet etedi. Hám taxtta otırǵan Ol olardıń arasında jasaydı. Olar endi ashıqpaydı hám shóllemeydi; quyash olardı urmaydı, hám hesh qanday ıssılıq ta; sebebi taxttıń ortasındaǵı Qoziqan olardı baǵadı hám olardı tirishilik suwlarınıń bulaqlarına alıp baradı. Hám Xuday olardıń kózlerindegi hár bir jasın súrtedi’» (Ashıw 7:13-17).
Úlken qıyınshılıq nátiyjesinde, Xuday pútkil dúnyaǵa tásir etetuǵın úlken ónimge iye boladı! Yunus payǵambardıń dáwirinde, ol bir neshe kún ishinde úlken kóplegen adamlarǵa jetip bardı. Ashıw kitabı Xudaydıń hám Onıń xabarınıń kúshin kórsetedi, bul kóp sanlı adamlardıń táwbe etiwine hám iseniwine sebep boladı. Xuday tárepinen dúnya júzine jiberiletuǵın 144 000 xabarshınıń nátiyjelerin kóz aldınıza keltiriń! Bul jaqın arada bolatuǵın alıp ketiliwden keyin júz beredi (1 Tesalonikalılar 4:16-17). Soń, táwbe etiwge jańa shaqırıq shıǵadı hám kóp adamlar keletuǵın Patshanıń jaqsı xabarın isenedi, bunnan keyin Onıń húkimranlıǵı jer júzinde jámiyetlik dańq penen ornatıladı. Bul bereketli húkimranlıq 1 000 jıl dawam etedi (Ashıw 20:4), bunnan keyin úlken aq taxttıń sońǵı húkimi boladı (Ashıw 20:11-15). Qanday salmaqlı!
Xuday búgingi kúnde shaqırıp atırǵan shama menen 4 000 jıl aldın, Xuday múminlerdiń ákesi Ibrahimdı shaqırıp: «Óz elińnen, óz shańaraǵıńnan hám ákeńniń úyinen shıǵıp, Men saǵan kórsetetuǵın jerge bar. Men seni úlken millet etemen; Men saǵan bereket beremen hám seniń atıńdı úlken etemen; hám sen bereket bolasıń. Men seni bereketleytuǵınlardı bereketleyemen, hám seni qárǵaytuǵınlardı qárǵayaman; hám sen arqalı jer júzindegi barlıq shańaraqlar bereketlenedi» (Jaratılıs 12:1-3). Xudaydıń shaqırıwı hám wádeleri Izrail ushın áhmiyetli bolıp qaladı hám biz ushın kóp sabaqlar bar, tımsal Yunus payǵambardıń tájiriybeleri sıyaqlı. Hátte onıń tabıslı missiyasınan keyin de, Yunus óz oylarına erisiw ornına Xuday menen tolıq uyqas bolıwı ushın áhmiyetli sabaqlar alıwı kerek edi (Yunus 4 ke qarań).
Yunus payǵambarǵa dawıl hám balıqtıń ishindegi tájiriybeler kerek boldı, ol Xudaydıń buyrıǵın orınlawǵa hám nineviyalıqlarǵa waǵızlawǵa tayın bolıwı ushın. Keyinirek, Xudaydıń húkiminiń Nineviyaǵa túsip atırǵanın kútip atırǵanda, Yunus óziniń ózin joqarı tutıwın, aldın ala pikirlerin hám óz erkini húkim etiwge kerek boldı. Soń Xuday onı búgingi kúnde biz ushın bul esabattı jazıw ushın qolladı!
Siz haqqınızda ne aytıwǵa boladı? Sizdiń Xudaydıń qurallı bolıwıńız ushın ne kerek? Xudaydıń hár bir múmin ushın rejesi bar, biz Pawlınıń ózgeriwi, shaqırıwı hám missiyasınan úyrenemiz (Galatiyalılar 1:15–2:21 di oqıń). Elshi Xudaydıń qurallı bolıwı ushın miyrim aldı, ol kóp adamlar ushın iseniw hám Xudaydıń qulları bolıw ushın úlgi bolıwı ushın (1 Timotiy 1:12-16). Tarsuslı Sawldı shaqırǵan Rabbı Isa Masih (Acts 26:12-16) «keshe, búgin hám máńgi» Birdey (Evreyler 13:8), hám Ol sizdi de tayarlay aladı! Bunıń bolıwı ushın, men sizge Yunus payǵambardıń pútkil kitabın qayta-qayta oqıwdı usınıs etemen, Rabbıdan sizge kerekli sabaqlardı úyreniwge járdem beriwdi sorap.
ESLETPE
- Payǵambarlıq studentleri bilgenindey, arqa patshasınıń keleshektegi hújimi, Assiriyalılar burın islegenindey júz beredi. Qudısta ele qurılıwı kerek bolǵan úshinshi ibadatxanada bolatuǵın butparastlıq sebepli, Xuday joq etiwshi hújim hám bastırıp kiriwge ruqsat beredi (2 Tesalonikalılar 2:3-12; Daniel 9:27; Ashıw 13:14). Aqır-aqıbetinde, bastırıp kiriwshi joq boladı (Daniel 11:40-45; Daniel 12:12). Bul stsenariy Ezekiel 38–39 da súwretlengen hújimnen ózgeshe, bunnan keyin tórtinshi ibadatxana mıń jıllıq húkimranlıq dáwirinde bay bereketler ushın qurıladı (Ishaya 56:7; Ezekiel 40-48).
- «Qattı uyqlap atırǵan» dep awdarılatuǵın termin Evrey Bibliyasında jeti ret ushırasadı. Birinshi ret, general Sisera menen (Hákimler 4:21), Yunus penen eki ret (Yunus 1:5-6) hám Izrail dushpanları haqqında bir ret (Zabur 76:6-7). Sol termin ónim jıynaw máwsiminde jumıs islew ornına uyqlap atırǵan adam ushın qollanıladı (Nasiyatlar 10:5), hám ol Danieldiń tájiriybeleri menen baylanıslı eki ret taǵı ushırasadı (Daniel 8:18, Daniel 10:9).
Yunus payǵambar bizge óz sózleri menen emes, al óziniń tańqalarlıq gúrrińi menen kóbirek úyretedi. Burın ol Izrail shegarasınıń qayta tikleniwin payǵambarlıq etken edi: óz jerlesleri ushın jaqsı xabar (2 Patshalar 14:25). Yunus payǵambarda biz onıń ádewir az qabıl etiletuǵın wazıypa menen júklengenligin kóremiz: Nineviyanıń, úlken butparast metropolistiń jazalanıwın járiyalaw, ol Xudaydıń kóz aldında júdá ayıplı edi. Yunus qashıp ketti «Rabbıdıń aldınan» (Yunus 1:3 KJV). Bul óz erkiniń jolları edi; Xudaydıń qulı óz xabarın yamasa jumıs ornın tańlay almaydı! Sol waqıtta, qanday aqılsız minez-qulıq! Adam Odan qalay qashıp qutıla aladı? Biz Yunus payǵambardıń jolı barǵan sayın tómenlep barǵanın kóremiz. Payǵambarlıq túrde, bul gúrriń bizge Izrail xalqınıń óz wazıypasına isenimsiz bolǵanın, Xudaydıń jazalanıwınıń obyekti bolǵanın hám milletler teńizine taslanǵanın kórsetedi [bir waqıtqa hám] basqa milletlerdiń qutqarıwı ushın (Rimlikler 11:5). —Jean Koechlin, Kún sayın 5-tom (beyimlestirilgen)
