«Ийса сүйген шәкирт» (Юҳанна 21:7 NIV) ҳаўарий Юҳаннаның өзи ушын таңлаған атамасы еди; ол барлық баян етиўши жазбаларында анонимликти таңлаған. Юҳанна өмириниң ақырында жазған ҳәм өзине ҳеш қандай орын излемеген, өте кишипейил адамға айланған көринеди.
ШАҢАРАҚ АДАМЫ
Төмендеги төрт факт Юҳаннаның өмиринде шаңарақтың әҳмийетлилигин көрсетеди: Бириншиден, ол ҳәм оның ағасы Яқуб ажыралмас еди; олар Яқубтың өмиринде ҳеш қашан бөлек аталмаған, ҳәм әдетте әкеси Зебедей менен бирге айтылады. Екиншиден, аға-инилер әкеси менен шаңарақлық балықшылық бизнесинде ислеген (Мәтта 4:21-22; Марк 1:19-20). Үшиншиден, олардың анасы он еки ҳаўарийдиң өмиринде қатнасқан жалғыз ана (Мәтта 27:55-56). Төртиншиден, Яқуб ҳәм Юҳанна Ийсаға анасы менен келген – бәлким оның қызықтырыўы менен – Оның келешек патшалығында артықмашылықлы орын излеп (Мәтта 20:20-21).
Балықшылық оларды Петр ҳәм Андрей аға-инилери менен бирге алып келген болыўы мүмкин, олар балықшылық шериклери ҳәм жақын дос болған (Марк 1:29; 13:3). Зебедей уллары ҳәм Петр, үш мәрте, басқалар менен бөлисилмеген арнаўлы ўақыяларға гүўа болған: олар Ийса Яирдың қызын тирилткенде (Марк 5:37; Лука 8:51), Оның өзгериўинде (Мәтта 17:1-2; Марк 9:2; Лука 9:28-29) ҳәм Оның Гетсемания азабында (Мәтта 26:36-37; Марк 14:32-33) болған.
ЖАЛЫНЛЫ САДЫҚ
Марк Ийса он еки шәкиртти белгилегенде, Ол Зебедей аға-инилерине «Боанергес… Гүркиреген уллар» лақабын бергенин атап өтеди (Марк 3:17). Ол оларда Лука 9:51-56 да пайда болған жалынлы сыпатты анық көрген. Ийсаның Самария аўылына келиўин таярлаў ушын жиберилген хабаршылар қабыл етилмеди. Яқуб ҳәм Юҳанна: «Ийе, биз аспаннан от түсирип, оларды жоқ етиўимизди қәлейсең бе?» деди. Ийса бул руўхты ҳәм қатнасықты сөкти: Оның миссиясы өмирлерди қутқарыў еди, оларды алмаў емес.
Лука 9:49-50 де, Юҳанна Ийсаға олар Ийсаның атынан жинлерди қуўып шығарып атырған бир адамды тапқанларын айтты. «Биз оны тоқтатыўға тырыстық,» деди ол, «себеби ол бизден емес». Ийса сектантлық руўхты сөкти: «Оны тоқтатпаңлар, себеби ким сизге қарсы болмаса, ол сиз ушын». Юҳанна белгисиз жин қуўыўшыны сынақ яки қәўип сыпатында көрди. Бирақ Ийса қызғаншақ болмаған. Ол айрықша, ең жоқары ҳәм жеңеди. Ол қәўипсиз, ҳәм биздиң жумысымыз Оны сүйиў, Оған бас ийиў ҳәм Оның атын ҳеш қашан масқара етпеў.
ИЙСАНЫ БИЛИЎДЕ ӨСИЎ
Солай етип, биз сүйиспеншилик ҳаўарийи Юҳаннаның биз сыяқлы инсан ҳәм кемшиликли екенлигин көремиз. Оның өзин «Ийса сүйген шәкирт» деп билиўи, оның Қутқарыўшысының жүрегин билиў ҳәм Онда ҳәм Оның сүйиспеншилигинде тереңирек өсиў имканиятларын қалай баҳалаўды билгенин көрсетеди. Биздиң ҳәммемиздиң Қутқарыўшымызды жеке билиў ушын өмир бойы ўақтымыз бар. Биз ҳәрдайым «Ийемиз ҳәм Қутқарыўшымыз Ийса Мәсихтиң меҳрибанлығы ҳәм билиминде өсип баратырмыз ба» (2 Петр 3:18)?
Юҳанна өзин «Ийса сүйген шәкирт» деп өзине берилгенлик пенен биле алмаған. Ол сүйиспеншилик объекти екенлигин билген, бирақ оны сол сүйиспеншилик сезими менен толтырған нәрсе Ийсаға, Дерекке итибар қаратыў болған. Ҳәм биз ушын да солай болыўы керек. Биздиң табийий ийкемлигимиз – бүгин «пазыйлет» деп мақталған – өзине шексиз итибар қаратыў, ҳәрдайым нәрселердиң «маған» ҳәм мениң қанаатланыўыма қалай тәсир ететуғынына сергек болыў. Егер Юҳанна сол рецептке әмел еткенде, ол «депрессияға түскен шәкирт» деп танылар еди.
Юҳанна Ийсаның қасында, яки «Оның көкирегинде» жатқан, өзине пайда излегенлиги яки басқалардан артық көрилгенлиги ушын емес. Ийса Юҳанна ушын басқалар ушын болғанынан артық қолжетпес болмаған. Юҳанна тек ғана өз имканиятын таныған. Сол он еки адамның ҳәр бири сол орынды ийелеўи мүмкин еди. Юҳаннаның жүреги, Қутқарыўшысының жүрегинен шыққан сүйиспеншиликке жуўап берип, оны Ийсаға жақынластырған.
Юҳаннаның сүйиспеншилик пенен тығыз байланысқан шаңарақ тәжирийбеси, оның Қутқарыўшысының сүйиспеншилигинен ләззетлениў қәбилетин белгилеген көринеди. Соңынан ол табийий сүйиспеншиликти жоқары илаҳий сүйиспеншиликке бағындырған, сонда тек инсаный сүйиспеншиликтеги өзине-өзи сүйиспеншилик сыяқлы өзине-өзи қызығыўшылықтың тийкарғы елементи оны шаңарағын таслап, бул жоқары сүйиспеншилик бирлигинде жүриўден тоқтатпаған.
Бәлким Юҳанна, басқаларға қарағанда, Ийса олардың ҳәммесине үйреткен ҳақыйқатты тез арада түсинип, қабыл еткен: «Егер кимде-ким Маған келип, әкесин ҳәм анасын, зайыбын ҳәм балаларын, аға-инилерин ҳәм апа-қарындасларын – ҳәтте өз өмирин де жек көрмесе, ол Мениң шәкиртим бола алмайды» (Лука 14:26). Ол «Ийса сүйген шәкирт» болғанына қуўанған, себеби ол киши сүйиспеншиликтен бас тартып, Ийсадағы ең жоқары сүйиспеншиликке өзин бағышлаған, одан бизди ҳеш нәрсе ажырата алмайды (Римлилерге 8:35-39). Ол жоқары сапалы жердеги сүйиспеншилик майданшасынан кемшиликсиз мәңгилик сүйиспеншилик орбитасына ушырылған еди.
ИЙСА ДА ШАҢАРАҚ АДАМЫ
Марк 3-бабындағы бир ўақыя Ийсаның Өзи шаңарақты қалай қәдирлегенлигин көрсетеди. Оның шаңарағы Оның тығыз кестеси ҳаққында – ҳәтте аўқатланыўға да ўақыты болмаған – ҳәм халық ҳаққында еситти, ҳәм олар Оны атақ-даңқлы өмирин натуўры басқарыў деп ойлаған нәрседен қутқарыў ушын барды (Марк 3:20-21). Олар Ол үйретип атырған жерге жетти, бирақ халық арасынан өте алмады. Олар Оған «анаңыз ҳәм аға-инилериңиз сыртта сизди излеп атыр» деген хабар жиберди. Ийса: «Мениң анам ҳәм аға-инилерим ким?» деп жуўап бергенде қандай таң қалдырарлық болды. Соңынан, Оның әтирапында отырғанларды көрсетип, Ол былай деди: «Мине, Мениң анам ҳәм аға-инилерим! Ким Қудайдың еркин орынласа, ол Мениң ағам, апам ҳәм анам» (Марк 3:31-35). Лука Ийсаның жуўабын былай жазады: «Мениң анам ҳәм аға-инилерим – Қудайдың сөзин еситип, оны әмелге асыратуғынлар» (Марк 8:21).
Юҳанна Ийсаның жердеги аға-инилери Оны онша ҳүрметлемегенин, ҳәм ҳақыйқатында Оған мысқыл ҳәм ашыўлы келеке менен қатнасқанын атап өтти (Юҳанна 7:1-8). Ол аспандағы Атасының сүйиспеншилигине, жылылығына ҳәм меҳрибан сөзлерине жуўап бергенлерден қаншалық сергиген болар еди. Ийса дүньяға Атасының сөзлерине ҳәм еркине бойсыныў ушын келген еди (Еврейлерге 10:5-7). Адамлардағы сол бирдей қатнасық оларды Оны менен бирлестирди ҳәм Оны менен бирдей етти, ҳәм оларды Оның шаңарағына айландырды. Атаның сүйиспеншилиги ҳәм Юҳаннаның жүрегин тутқан аға-инилик жақынлық ҳәммемизге усынылады. Келиң, Юҳанна сыяқлы болайық: Келиң, оны таңлайық ҳәм онда өсейик.
Бәлким Юҳаннаның Ийсаның сүйиспеншилигине болған терең жеке жуўабын, сондай-ақ оның күшли шаңарақ сезимин мойынлаў сыпатында, кресттен Қутқарыўшы оған Өзиниң (бәлким) жесир қалған анасын қорғаўды тапсырды (Юҳанна 19:25-27). Туңғыш бала сыпатында, Ийса оған ғамхорлық етиў ҳүрметин ҳәм миннетин мийрас еткен еди; енди, оны киши аға-инилериниң бириниң – бәлким еле исенбеген – ғамхорлығына қалдырыўдың орнына, Ол оны дәлилленген сүйиспеншилик ҳәм миннетленген «асырап алынған улға» тапсырды. Бул меҳрибан жүрек шәкирт бул қымбатлы, таң қалдырарлық ҳаялға қандай ғамхорлық еткен болыўы керек! Бул Яқуб ҳәм Юҳаннаның патшалықта арнаўлы орын ҳаққындағы шексиз өтинишин мойынлаў ҳәм оған жуўап бериў жолы да болған болыўы мүмкин бе?
ИСЕНИМНИҢ ТУРАҚЛЫЛЫҒЫ
Тирилиш таңында, Петр ҳәм Юҳанна бирге еди, Мәриям Магдалина Ийсаның денеси қабирден жоқ болғанын қуўанышлы хабар еткенде. Екеўи де қабирге жүгирип барды, бирақ Юҳанна биринши жетти. Петрдың батырлығы үлкенрек еди ҳәм қабирге биринши кирип, Ийса қалдырған көринисти көрди. Бирақ ақырында киргенде, «көрди ҳәм исенди» (Юҳанна 20:1-8) Юҳанна болды. Сол күни исеним аз еди.
Кейинирек, бир неше ҳаўарий Петр менен балық аўлаўға барды ҳәм тағы да түнди ҳеш нәрсе тутпай өткерди. Таң атыўында, жағадағы бир бөгде адам оларға даўыс салды. Юҳанна Ийсаны биринши таныды, бирақ оған асығыў ушын өзин теңизге таслаған импульсив Петр болды (Юҳанна 21:1-7). Ийса Петр менен сөйлесип, оны ерисиўге үндеўи керек болғанда, Петр Юҳанна ҳаққында көбирек қайғырды, ол Ийса Петрды үндеп атырған нәрсени ислеў ушын Қутқарыўшыға әпиўайы ҳәм садық түрде ерисип атырған еди. Ийса: «Юҳанна ҳаққында қайғырма. Тек оның ислеп атырған нәрсесин исле!» деген болыўы мүмкин (Юҳанна 21:15-22).
Юҳаннаның Ийсаға турақлы түрде ерисиўи Петрдың асығыслығын теңлестириўге ҳәм жумсартыўға хызмет еткен болыўы мүмкин, ҳәм екеўи Ҳаўарийлердиң ислериниң ерте бабларында бир команда болған – Ҳаўарийлердиң ислери 3-бабында олар емлеген ақсақ адам жағдайындағыдай, ҳәм олар Ҳаўарийлердиң ислери 4-бабында бирге қуўғынланған.
Юҳанна Ийсаны Қудайдың Улы сыпатында анық көрсететуғын үгит-нәсиятшы, бирақ сондай-ақ Оның өзиниң Оны менен болған қатнасығы арқалы Оның қолжетпеслигин де көрсетеди. Солай етип, биз де Ең Жоқары Қудайдың Улы менен ең жақын қатнасықты бастан кешириўимиз мүмкин, Ол инсан болып, Қудыретли Қудайдың ашыўы астына бас ийип, биздиң мәңгилик жазамызды Өзиниң денесинде сиңириў ушын келген!
Бул Юҳанна, сүйиспеншилик ҳаўарийиниң Инжили, оның Инжилдиң қысқа, бирақ терең аңлатпаларын биз жақсы билемиз: «Қудай дүньяны сондай сүйди, Ол Өзиниң жалғыз Улын берди, сонда Оған исенген ҳәр бир адам жоқ болмасын, ал мәңгилик өмирге ийе болсын» (Юҳанна 3:16); «Мен сизлерди сүйгенимдей, бир-бириңизди сүйиң» (Юҳанна 15:12); «Биз сүйемиз, себеби Ол биринши бизди сүйди» (1 Юҳанна 4:19).
Юҳаннаның Қутқарыўшысы менен болған жақын қатнасығы ҳәм сүйиспеншилиги оны Патмосқа сүргин етиўге алып келди, бул оның Ийса Мәсихтиң даңқының ең жоқары аянын қабыл етиў бахтына ийе болыўына себеп болды:
«Мен, Юҳанна, сизлердиң ағаңыз ҳәм Ийсадағы азап ҳәм патшалық ҳәм шыдамлылықтағы жолдасыңыз, Қудайдың сөзи ҳәм Ийсаның гүўалығы ушын Патмос аралында едим. Ийениң күни руўхта едим, ҳәм артымнан керней сыяқлы қатты даўыс еситтим, ол былай деди: көрген нәрсеңди рулонға жазып… шіркеўлерге жибер» (Аян 1:9).
