Ózgeshe tuwılıw
Yahyanıń xızmeti áyyemgi Ósiyette aldınnan aytılǵan ǵana emes, onıń tuwılıwı da birqansha keremet edi. Joq, ol qız anadan tuwılmaǵan – Elizabet Zaxariyaǵa kóp jıllar boyı turmısqa shıqqan edi – biraq onıń tuwılıwı basqa áhmiyetli tuwılıwlardıń (Isxaq, Samson, Samuel) úlgisin dawam ettirdi, balası joq nekede Xudaydıń arnawlı maqsetleri ushın arnawlı kelisimi menen kesh keldi.
Gabriel Zaxariyaǵa ol ibadatxanada xızmet etip atırǵanda keldi hám oǵan ulı bolatuǵının xabarlap tań qaldırdı. Zaxariyanıń isenimi shayqaldı, ol jańalıqtı soradı hám Yahyanıń tuwılǵan kúni kelgenshe tilinen ayırıldı. Boljaw orınlanǵanda, Zaxariyanıń birinshi sózleri Yahyanıń ómiriniń jumısı hám wáde etilgen Mesihtiń keliwi haqqındaǵı payǵambarlıq sóz edi (Luka 1:5-22, 67-79).
Tórt Injildiń barlıǵı Yahya shomıwdı usınıwshı haqqında aytqanı menen, úshewi onnan baslanadı: onıń kiyatırǵan Mesihtiń xabarshısı sıpatındaǵı xızmeti (Mark 1:1-8), onıń shańaraǵı hám keremet tuwılıwı (Luka 1:5-24), hám onıń «shólde qıshqırıp atırǵan ... ‘Mine, Xudaydıń Qozısı’» (Yuhanna 1:19-34 NIV) sıpatındaǵı gúwalıǵı.
Kishi peyǵambar
Yahyanıń ózgeshe adam ekenin aytıw azlıq etedi; ol túye júni shapan kiyip, shólde shegirtke hám jabayı bal jep jasaǵan (Matta 3:1-6). Ol, aqır-aqıbet, payǵambar edi, hám payǵambarlar óz dáwirlesleri tárepinen «ǵárip» dep esaplanǵan turmıs tárizi menen ózgeshe mádeniyatqa qarsı shıǵatuǵın tulǵalar bolǵan. Bul olardıń ruwxıy jaqtan túsik jámiyetlik ábzalına qatań eskertiwshi dawıslar sıpatındaǵı róline sáykes keldi. Yahya shomıwdı usınıwshı Iliya túri edi (Yuhanna 1:21), biraq ol áyyemgi Ósiyet payǵambarınıń qayta tuwılıwı emes edi. Gabriel Zaxariyaǵa Yahyanıń «Iliyanıń ruwxı hám kúshi menen» (Luka 1:16) keletuǵının ayttı, yaǵnıy, Xudaydıń ruwxı hám kúshi menen. Bir ruwx, bir kúsh, jańa xabarshı.
Yahyanıń óziniń Iliya emesligin biykar etkeni (Yuhanna 1:21) túsiniksiz, sebebi Isa Yahyanı eki ret «keletuǵın Iliya» dep atadı (Matta 11:14; 17:10-13). Biraq bul Yahyanıń kishi peyil minezine sáykes keldi, ol óziniń jeke áhmiyetin tómenletiwge umtıldı; ol Iliya, eń estelikli payǵambarlardan biri ekenin dawalasa, qanday gúldirme payda etetuǵının túsinip turdı. Yahyanıń kishipeyilligi Yuhanna 3:25-30 sıyaqlı bólimlerde jarqıradı, onda onıń shákirtleri hám basqalar Yahya hám Isa ekewi de shákirtlerdi shomıldırıp atırǵanlıǵınan potencial básekini kórdi. Yahya báseki ideyasın biykar etip, «Ol (Isa) úlkenirek bolıwı kerek; men kishirek bolıwım kerek» (Yuhanna 3:22,30) dedi.
Biraq Yahya Yesayanıń payǵambarlıǵı oǵan bergen rólin qabıl etti. Yesayanıń sózlerin qollanıp, ol Yahudiy basshıları jibergenlerge ayttı:
Men shólde qıshqırıp atırǵan dawıspanman, ‘Rabbimiz ushın jolıńızdı tegisleń’ (Yuhanna 1:23; Yesaya 40:3). Ol tek ǵana haqıyqıy ataqlı adamdı, wáde etilgen Mesihti járiyalaw maqsetinde bolǵan dawıs edi. Ol sonıń menen birge óziniń járiyalap atırǵan adamına eń kishi xızmet etiwge de layıq emesligin bildirdi: «onıń sandalınıń baǵıshların sheshiwge de layıq emespen» (Yuhanna 1:27; Luka 3:16).
Qarsılasıwshı stil
Onıń kishipeyilligi menen salıstırǵanda, Yahyanıń qarsılasıwshı stili oǵan hesh qanday ataqlılıq jarıslarında jeńis ákelmes edi. Biraq Yahya ataqlılıq haqqında emes edi; onıń shaqırıǵı hám xabarı onıń ómiri edi. Ol óziniń shomıldırıwına kelgen Fariseyler hám Saddukeylerdi «jılanlar áwladı» (Matta 3:7) dep atadı. Jılanlar dep atalıwı qatań haqáret edi, bul haqáret Yahyanıń keyingi shaqırıǵı menen kúsheytildi: «Kim sizlerdi kiyatırǵan qáhardan qashıwǵa eskertti?» jılanlar dala órtinen aldın óz uyalarınan qashadı (Matta 3:7; Luka 3:7).
Biraq shın júrekli adamlar Yahyaǵa aǵılıp keldi, Yahyanıń xabarındaǵı Xudaydıń haqıyqatına juwap berdi. Onıń kishipeyil jolları onı maqulladı, tımsal Isa óziniń ápiwayılıǵı, kishipeyilligi hám qolaylıǵı menen shın júrekli izlewshilerdi tarttı. Biz Isanı úlgilegenimizde ǵana jaqsı gúwalar hám xabarshılar bola almaymız.
Yuhanna Evangelist Yahya shomıwdı usınıwshı haqqında xabar berdi
Nur haqqında gúwalıq beriw ushın keldi, solay etip Ol arqalı barlıq adamlar isenimge kelsin (Yuhanna 1:7). Yahya kelgen Xudaydıń xalqınıń jaǵdayı haqqında qanday qayǵılı túsindirme: Olardıń ruwxıy qarańǵılıǵı sonshalıq tereń edi, olarǵa Nurdı kórsetiw ushın «gúwa» kerek boldı! Tábiǵıy dúnyada qarańǵılıqta jarqırap turǵan nurǵa birewdiń dıqqatın awdarıwı kerek ekenin kóz aldına keltiriw múmkin emes.
Maqsetli missiya
Yahya óziniń shaqırıǵın orınlap, «dúnyanıń gúnasın alıp taslaytuǵın Xudaydıń Qozısı!» dep járiyalaǵan kúni qanday shıńlı kún boldı! Keyingi kún onnan da shıńlı boldı, ol taǵı da «Xudaydıń Qozısın» kórsetti hám onıń eki shákirti Isanıń artınan eriw ushın onı taslap ketti (Yuhanna 1:29,35-37). Bul jerde báseki yamasa qızǵanısh ruwxı ushın taǵı bir múmkinshilik boldı: onıń óz shákirtleri Isanıń artınan eriw ushın onı taslap ketti. Yahya qarsı bolmadı, biraq Nurdı gúwalıq beriw missiyasın orınladı, solay etip «Ol arqalı barlıq adamlar isenimge kelsin» (Yuhanna 1:7). Ol dedi:
Kelin kúyewge tiyisli. Kúyewge qatnasatuǵın dos ... kúyewdiń dawısın esitkende quwanıshqa tolı boladı. Bul quwanısh meniki, hám ol házir tolıq (Yuhanna 3:29).
Yahyanıń dıqqatı hám kúshleri óz missiyasına turaqlı túrde baǵdarlanǵan edi, bul onı shataqlarǵa aldırıwǵa jol bermedi. Onıń «eń jaqsı dos» sıpatındaǵı «quwanıshı» óz Rabbisiniń, «kúyewdiń» joqarılatılıwına gúwalıq etiw – hám barlıq dıqqattı Oǵan awdarıw edi. Onıń ózine xızmet etetuǵın jeke kún tártibine waqtı joq edi. Biz ushın qanday úlgili!
Yahya óziniń tuwısqanı Isa Mesihtiń ózi ekenin, Ol oǵan shomıldırıw ushın kelgenshe túsinbegen sıyaqlı. Sol waqıtqa shekem Yahya óz shaqırıǵına sadıq qaldı hám waǵız etiwdi hám shomıldırıwdı dawam ettirdi, sabır menen kútti hám Isanıń haqıyqıy kimligin tek ǵana Onı shomıldırǵanda hám Muqaddes Ruwxtıń Onıń ústine túsip atırǵanın kórgeninde ǵana bildi – oǵan berilgen belgini.
Ol óz sorawshılarına dedi: «Men suw menen shomıldaraman, biraq sizlerdiń aranızda sizler bilmeytuǵın birew tur. Ol menen keyin keletuǵın adam, onıń sandalınıń baǵıshların sheshiwge de men layıq emespen.» Keyingi kúni ol járiyaladı: «Mine, dúnyanıń gúnasın alıp taslaytuǵın Xudaydıń Qozısı! Men ‘Menen keyin keletuǵın adam meni ozıp ketti, sebebi Ol mennen aldın edi’ degenimde, bul adamdı aytqan edim. Men ózim Onı bilmegen edim, biraq men suw menen shomıldırıw ushın kelgenimniń sebebi, Ol Izrailge ashılsın edi ... Men Ruwxtıń kókten kepter sıyaqlı túsip, Onıń ústinde qalǵanın kórdim. Men Onı bilmes edim, tek ǵana meni suw menen shomıldırıw ushın jibergen adam maǵan: ‘Sen Ruwxtıń túsip, ústinde qalǵanın kórgen Adam, Muqaddes Ruwx penen shomıldıratuǵın Ol’ dedi. Men kórdim hám bul Xudaydıń Ulı ekenine gúwalıq beremen» (Yuhanna 1:26-34).
Isanıń tuwısqanı
Yahya Isanı tuwısqanı sıpatında bilgen bolıwı múmkin. Olardıń anaları ájaǵalı-ini edi hám anıq jaqın edi, sonlıqtan balalar ósiw dáwirinde bir-birin bilgen bolıwı múmkin. Biraq Isa Nazarette ósti, al Yahya, ibadatxanada xızmet etken ruxanıydıń ulı, Yahudiyada ósti, sonlıqtan ekewi jaqın emes edi. Joqarıdaǵı ayatlar Yahyanıń Isanıń Mesihtiń ózi ekenin sol shomıldırıw waqıtına shekem bilmegenin anıq aytadı. Biraq ol Ruwx arqalı Isanıń haqıyqıy kimligi haqqında bir nárse sezgen sıyaqlı, ol: «Men Siz tárepinen shomıldırılıwım kerek, al Siz maǵan kele turıpsız ba?» (Matta 3:14) degeninde. Ol Isanıń áwliye adam ekenin hám oǵan táwbe etiwdiń kerek emesligin jaqsı bilgen. Ol sonıń menen birge Isanıń ruwxıy joqarı dárejesin de tán aldı: «Men Siz tárepinen shomıldırılıwım kerek.»
Isa: «Házir solay bolsın; barlıq ádillikti orınlaw ushın bizge bunı etiw durıs» dep juwap bergeninde, Yahya razı boldı hám Onı shomıldırdı, sonnan keyin aspanlar ashıldı hám Ruwx kepter sıyaqlı túsip Isanıń ústine qondı, hám Xuday kókten bunıń Óziniń súyikli Ulı ekenin járiyaladı (Matta 3:13-17).
Yahyanıń Isanıń Mesihtiń ózi ekenligi haqqında aldınnan bir belgisi bolǵan yamasa bolmaǵanına qaramastan, ol Xudaydıń Ulıń tán alıw ushın oǵan berilgen belginiń tolıq bolıwın kútti. Bul biz ushın jaqsı sabaq. Biz Xudaydıń basshılıǵın sezgen bolıwımız múmkin, biraq biz Xudaydıń tastıyıqlawın hám Onıń Sózinen tastıyıqlawdı kútiwimiz kerek. Biz anıq ashıwlanıwdan góre, tez-tez impuls boyınsha háreket etemiz. Yahya óziniń birinshi shaqırıǵına – suw menen shomıldırıwǵa (Yuhanna 1:33) sadıq qaldı – geypara ol sol shomıldırıw arqalı Mesihtiń ashılatuǵının bilmegen bolıwı múmkin. Ol ózine berilgen belgi ushın sergek qaldı hám ol kelgende onı tez túsinip aldı.
Sheyit ólimi
Yahyanıń karyerası Herodtıń qáharına ushıraǵanda tawsıldı, ol Herodtı óz aǵasınıń hayalı menen bolǵan moralǵa qarsı qatnası ushın sınǵa alǵan edi. Yahudiylerdiń patshası sıpatında, Herod moral hám Musa nızamına kóbirek ámel etiwge tiyis edi! Biraq ol Yahyanı túrmege qamadı, solay etip onıń jámiyetlik xızmetin toqtattı.
Herodtıń ózi qızıqlı izertlew obyekti. Ol
Yahyanı óltiriwdi qáledi, biraq ol xalıqtan qorqtı, sebebi olar onı payǵambar dep esapladı (Matta 14:5). Ol sonıń menen birge Yahyadan qorqtı hám onı qorǵadı (Herodiasdıń onı óltiriw qálewinen), onı ádilli hám áwliye adam ekenin bilip. Herod Yahyanı esitkende, ol qattı shataqtı; biraq ol onı tıńlawdı jaqsı kórer edi (Mark 6:20). Herod qálegen adamın óltiriwge kúshke iye edi, biraq ol shataq hám isenimsiz adam edi, xalıqtıń reakciyasınan qorqıw, ózi nızamsız súygen hayaldıń qáharı hám onıń Yahyanıń basın talap etiwinen, hám eger ol biybiydiń qálegenin beriwge bergen sózinen qaytsa, óz teńlesleriniń sınawınan úzliksiz azap shekti (Matta 14:6-12; Mark 6:21-29). Biraq onıń Yahyaǵa bolǵan qálegen húrmeti Yahyanıń moral kúshine gúwalıq berdi.
Túrmede otırǵan waqıtta Yahya gúmanlana basladı. Ol Isanı Mesihtiń ózi dep járiyalawda sadıq hám batır bolǵan edi. Biraq tariyxta tiykarǵı rol oynap, keyin túrmede umıtılıw onıń isenimin qattı tómenletti. Yahya óziniń eki shákirtin Isaǵa jiberip, «Siz keletuǵın adam Siz be, yamasa basqa birewdi kútiwimiz kerek pe?» dep soradı.
Isa xabarshılarǵa dedi,
Artqa qaytıń hám Yahyaǵa ne esitkenińizdi hám kórgenińizdi xabarlań: Soqırlar kóredi, aqsaqlar júredi, kesellengenler emlenedi, kerler esitedi, ólgenler tiriledi, hám kámbaǵallarǵa jaqsı xabar waǵızlanadı. Men sebepli jıǵılmaytuǵın adam baxtlı (Matta 11:2-6; Luka 7:18-23) – barlıǵı messianlıq belgiler. Yahya adam edi, hám biz basqa adamlarǵa kóp sabaqlar beredi.
Xabarshılar ketisimen, Isa Yahyanı maqtaǵan, onıń «payǵambardan da artıq» ekenin hám «hayallardan tuwılǵanlar arasında Yahya shomıwdı usınıwshıdan úlkenirek hesh kim kóterilmedi» (Matta 11:7-15) degen. Aqır-aqıbet, Isanıń bizdiń rólimizge bergen bahası hám Onıń maqullawı áhmiyetli. Yahyada bul nárseler bar edi, hám bul jetkilikli edi.
Kóp ótpey, Yahya qáweterli, moralǵa qarsı Herod tárepinen sheyit etildi, ol ózin manipulyaciya etken nızamsız «hayalın» tınıshlandırıw ushın (Matta 14:1-12; Mark 6:14-29; Luka 9:7-9). Biraq olar ózleriniń jamanlıǵı ushın máńgilik jazanı aldı, al Yahya óz missiyasına hám óz Rabbisine sadıqlıǵı ushın máńgilik sıylıǵın aldı.
Missiya orınlandı
Yuhanna 10:40-42 Yahyanıń nátiyjeli xızmetine tiyisli tásirli esletpe:
Isa Iordan arqalı Yahyanıń dáslepki kúnderde shomıldırǵan jerine qayttı. Bul jerde Ol qaldı hám kóp adamlar Oǵan keldi. Olar dedi: «Yahya hesh qanday keremet belgi kórsetpegen bolsa da, Yahyanıń bul Adam haqqında aytqan barlıq nárseleri haqıyqat edi.» Hám sol jerde kóp adamlar Isaǵa isendi.
Yahyanıń «dawıs» sıpatındaǵı gúwalıǵı, kiyatırǵan Mesihtiń sonshalıq anıq súwretin sızıw edi, Ol jeke ózi payda bolǵanda tez tán alındı. Házir, Yahyanıń ruwxıy túsikligi hám óliminen kóp waqıt ótken soń da, adamlar ele de Isaǵa keledi, sebebi olar Onı Yahyanıń waǵız etken barlıq nárseleriniń anıq kórinisi sıpatında kóredi! Yahya sadıq hám nátiyjeli gúwa boldı. Biz de solay bolayıq.
