Iymanlı Hayal – Yokhebed

Исенимли ҳаял – Йохевед

Йохевед – Мухаддес Китапта аты тек еки мәрте тилге алынған ҳаял. Ол Леви туқымынан Амрамның ҳаялы еди. Олар Мириам, Харун ҳәм Мусаның ата-анасы еди. Санлар 26:59 (NKJV) мына мағлыўматты береди: «Амрамның ҳаялының аты Йохевед еди, ол Леви қызы еди, ол Мысырда Левиге туўылған еди; ҳәм Амрамға Харун ҳәм Мусаны ҳәм олардың апасы Мириамды туўды» (Шығыў 6:20 қараң). Бул аятта Мириам ең соңында тилге алынған, бирақ ол бәлким ең үлкени болған, себеби ол Мусаны нәресте ўақтында, қамыс сандықшада дәрьяда болғанда, баққан.

Йохевед Шығыў 2-ниң биринши бөлиминдеги орайлық кейипкер еди, оны биз бир аздан соң көрип шығамыз. Исенимли адам Мухаддес Китапта көп тилге алынбаўы мүмкин, бирақ айтылған нәрсе үлкен әҳмийетке ийе болыўы мүмкин, ҳәм биз Қутқарыўшымыз ҳәм Хожамыз ушын садықлық пенен жасаўға умтылғанымызда, өзимизди хошаметлеў ушын қымбатлы болыўы мүмкин.

Бул исенимли ҳаял ең қыйын жағдайларда жасады. Исраил халқы Мысырдың Гошен жеринде жасап атырған еди. Олар бир ўақытлары еркин халық болған, Мысырдың қутқарыўшысы Юсуф себепли елге шақырылған еди (Басланыў 47 оқың). Бирақ ҳәзир олар қул еди. Ҳәзирги Фираун өз елинде шама менен 400 жыл жасаған ҳәм мысырлылардан көп болған бул шет ел халқынан қорыққан еди. Олар гүлленип кеткен еди; исраиллылар өз шатырларын таслап, үйлер салған еди. Олардың мал-мүлки көп еди, ҳәм дәслепки жылларда олар Фираунның мал-мүлк басқарыўшылары болған еди.

Фираун үмитсиз адамға айланып баратырған еди ҳәм бул халықты қуллық арқалы басқарыўға тырысып атырған еди, оларды өзиниң үлкен қурылыс жойбарларында ҳақы төленбейтуғын жумысшылар еткен еди. Ол бәлким бул аўыр физикалық жумыс олардың санын азайтады ҳәм жоқ етеди деп үмитленген еди. Күтилмеген жағдайға қарамастан, исраиллылар сан жағынан көбейиўди даўам етти. Фираун көбирек үмитсизленип, геноцид формасын енгизди, ер балаларды туўылғанда өлтириўди талап етти. Шығыў 1 буны толық баянлайды ҳәм Қудайдың қалай араласқанын, Өз халқын Фирауннан қорыққаннан гөре Қудайды ҳүрметлеген садық акушерлер арқалы сақлағанын көрсетеди. Өмирдиң қымбатлығын қәдирлеп, биз Қудайдың көрсетпелерине ҳәм ҳүкимдарлар ҳәм ҳүкиметлердиң Қудайсыз нызамларына бойсыныўымыз керек. Бул жағдайда Йохевед садық адамлардың арасында еди.

Бул жағдай исраиллы ата-аналар ушын тири түс болыўы керек еди. Ол дәўирлерде сканерлеў болмаған, сонлықтан баланың жынысы нәресте туўылғанға шекем белгисиз еди. Егер қыз болса, онда нәресте қәўипсиз еди. Егер бала ул болса, онда өлим ҳүкими оның үстинде турған еди. Биз қанша бала өлгени ҳаққында айтылмаған, егер өлген болса, бирақ биз Муса ҳаққында ҳәм исенимниң әмелде оны қалай сақлағаны ҳаққында айтылған, себеби Қудай оны Өз халқының басшысы ҳәм қутқарыўшысы сыпатында қолланғысы келген.

Йохеведтиң исеними

Йохеведтиң әмелдеги исениминиң толық мағлыўматына кириспестен алдын, Келисимлер 11-ге қарайық. Бул бап исеним қаҳарманлары сыпатында қаралған айырымларды тизмелейди. 23-аятта былай делинген: «Исеним арқалы Муса туўылғанда, ата-анасы оны үш ай жасырды, себеби олар оның гөззал бала екенин көрди; ҳәм олар патшаның буйрығынан қорықпады». Бул аяттан әсиресе төрт нәрсени бөлип көрсетейик.

«Олар көрди». Биз еки ата-ананың да исенимге ийе болғанын көремиз. Мәсихши үйи ушын әҳмийетли ингредиент – еки ата-ананың да исенимли болыўы. Бул жас мәсихши ер ҳәм ҳаяллар ушын хабар: некелесиў ушын баслаўшы ноқат – адамның мәсихши болыўы ҳәм мәсихши исеними ҳаққында бирдей исенимлерге ийе болыўы. Бул мәсихши гүўалықтың некеде екеўинен де бирдей болыўы ушын зәрүр. Биз бул аяттан Амрам ҳәм Йохеведтиң усылай жасағанын ҳәм олардың бирдей ҳәрекет етиўге таяр болғанын билемиз.
«Олар оның гөззал бала екенин көрди». Жаңа Патша Джеймс версиясындағы «гөззал» сөзи басқа версияларда «әдеттеги бала емес», «әдеттен тысқары бала», «сирек гөззаллықтағы», «дурыс бала» ҳәм «жақсы бала» деп аўдарылған. Бул түрлишеликлерден биз ата-аналардың өте өзгеше баланы көргени ҳаққында күшли тәсир аламыз. Ҳәзир мен барлық ата-аналар өз балаларын өте өзгеше деп билетуғынын билемен, бирақ мен Қудай Өзиниң мухаддес жазбасында Мусаның бир аз көбирек өзгеше болғанын айтып атыр деп ойлайман. Неге? Себеби Қудай, келешекти билип, онда Өз халқын Мысырдан алып шығатуғын адамды көрди. Мен Қудайдың усы тәсирди Амрам ҳәм Йохеведтиң жүреклерине салғанына исенемен.
«Олар қорықпады». Бул сондай әпиўайы сөз, ҳәм ол Фираунның геноцид буйрығы контекстинде тилге алынған. Олар егер олардың сыры ашылса, бала өледи ҳәм бәлким олар жазаланады деп билген. Олардың исеними жаман патшаның Қудайсыз буйрығына қарсы шығыўға жетерли дәрежеде күшли исеним еди.
«Үш ай жасырылды». Бул әмелдеги исеним. Олар баладан көрген нәрсе ҳәм олардың қорықпағаны әмелге асырылыўы керек еди. Бала дәслепки үш ай жасырылды. Олар оны есик алдындағы ямаса бағдағы нәресте арбасына салмады! Жоқ, ол жасырылды, ҳәм бул әпиўайы ис емес, себеби бала дәслепки күнлерде аўқат, памперс алмастырыў, итибар ямаса қушақласыў ушын көп жылайды. Булар қалыптағы нәрселер, сонлықтан оны жасырып, қоңсыларды ямаса ҳүкиметти хабардар етпеў стрессли болар еди. Бул түнде даўыслар көбирек еситилип, тынышлықта үлкейгендей көрингенде еки есе көп болар еди. Бул стресстиң көби Йохеведке түсер еди, себеби биз Амрам Фираунның жойбарларының биринде қул сыпатында ислеп атырған деп болжаймыз.

Йохеведтиң Мусаға ғамхорлығы

Шығыў 2:1-10 оқың. «Ҳәм Леви үйиниң бир адамы барып, Леви қызын ҳаяллыққа алды. Сонлықтан ҳаял ҳәмилели болып, ул туўды. Ҳәм ол оның гөззал бала екенин көргенде, оны үш ай жасырды. Бирақ ол оны енди жасыра алмағанда, ол оның ушын қамыс сандықша алды оны асфальт ҳәм шайыр менен сылап, баланы оған салды ҳәм оны дәрьяның жағасындағы қамысларға қойды. Ҳәм оның апасы оған не болыўын билиў ушын узақтан турды. Соңынан Фираунның қызы дәрьяға шомылыў ушын түсти. Ҳәм оның хызметшилери дәрья жағасында жүрди; ҳәм ол қамыслар арасындағы сандықшаны көргенде, оны алыў ушын хызметшисин жиберди. Ҳәм ол оны ашқанда, баланы көрди, ҳәм мине, нәресте жылады. Сонлықтан ол оған меҳирленди ҳәм айтты: ‘Бул ибранийлердиң балаларынан бири’. Соңынан оның апасы Фираунның қызына айтты, ‘Мен барып, сизге ибраний ҳаяллардан емизиўши шақырайын ба, ол баланы сизге емизсин бе?’ Ҳәм Фираунның қызы оған айтты: ‘Бар’. Сонлықтан қыз барып, баланың анасын шақырды. Соңынан Фираунның қызы оған айтты: ‘Бул баланы алып кет ҳәм оны маған емиз, ҳәм мен саған ҳақыңды беремен’. Сонлықтан ҳаял баланы алып, оны емизди. Ҳәм бала өсти, ҳәм ол оны Фираунның қызына алып келди, ҳәм ол оның улы болды. Сонлықтан ол оның атын Муса деп атады, айтып: ‘Себеби мен оны суўдан шығардым’.

Қарап шығыў ушын бир қатар әпиўайы, бирақ әҳмийетли ноқатлар бар. Келисимлер 11:23-тен айырмашылығы, бул жерде Шығыўда итибар Йохеведке қаратылған, «Ол оның гөззал бала екенин көргенде». Ана әмелдеги исенимниң үлгиси болды. Ананың баласы менен күшли байланыста болыўы қалыптағы нәрсе. Тоғыз ай даўамында бала ана қурсағында өсип, бир, бирақ қыйын клеткадан нәрестениң әжайып ҳәм таңқаларлық инсанына айланды. ДНҚ-ның қыйын дүзилисине кириспестен, Забур 139:14-те забуршы Қудайға айтты: «Мен Сени мақтайман, себеби мен қорқынышлы ҳәм әжайып жаратылғанман; Сениң ислериң таңқаларлық». «Әжайып» деп аўдарылған сөз «айрықша», «басқаша» ҳәм «бөлек» дегенди аңлатады. Бул басқа ҳеш бир жаратылыс ҳаққында айтылмаған. Бул жерде Қудай забуршы арқалы инсанлардың жаратылыстың қалған бөлегинен толығы менен басқаша екенин ҳәм эволюцияның Қудайдың жаратылысында орны жоқ екенин, айырымлар не десе де, тыныш айтты.

Үш айдан кейин Йохевед баланың енди жасырыла алмайтуғынын түсинди. Йохевед баласын таслап кетти ме? Жоқ! Бул жерде исеним тағы да әмелде, ҳәм бизге исеним талап ететуғын итибарлы таярлықлар ҳаққында көбирек мағлыўмат берилген. Сиз сорарсыз: «Исеним ҳәм инсан ҳәрекетлерин қалай бирге қоя аласыз? Олар бир-бирин жоққа шығармайды ма?» Мәсихши исеними жуўапкершиликсиз емес. Егер исеним арқалы биз ислей алатуғын нәрселер болса, онда Қудай бизден оларды ислеўди күтеди.

Сонлықтан Йохевед қандай таярлықлар көрди? Бириншиден, Йохевед қамыстан жасалған себет алды ҳәм соңынан оны суў өтпес етти. Басқаша айтқанда, ол жүзиў ушын жасалды. Соңынан бала ишине қойылды, ҳеш гүмансыз жылы ҳәм ыңғайлы болыўы ушын мықлап оралған, ҳәм дәрьяның шеттиндеги қамыслар арасына қойылды. Ақыр-аяғында, Йохевед сандықшаны бақлап турыў ушын биреўдиң бар екенине исенимли болды, сонлықтан Мириам қысқа аралықтан бақлады. Ҳәзирше Йохевед қолынан келген барлық нәрсени иследи; кейинги қәдемлер Қудайдың қолында еди.

Дереў Фираунның қызы ҳәм оның хызметшилери дәрьяға шомылыў ушын түсти. Бул дәрьяның еркеклер узақ турыўы керек болған бөлеги екенин аңлатады. Фираунның әскерлериниң күтилмеген жерден келиўинен қорқыныш жоқ еди. Ҳеш бир ибраний еркек те жақын жерде болыўына рухсат етилмес еди. Сонлықтан бизде дәрьяның тек ҳаяллар ушын аймағы бар, ҳәм бәлким тек Фираунның үйидегилер ушын. Йохевед баланы дәрьяның бул бөлегине жасырыўды ақыллылық пенен таңлаған еди.

Қудайдың мақсетлеринде сандықша байқалды, ҳәм жүзип жүрген себеттиң қақпағы алынғанда, бала жылады. Фираунның қызының жүреги тийди; ол оның ибраний бала екенин билди, бирақ ол ең дәслеп жас бала еди. Меҳирленген ҳалда, оның толық реакциясы кейинги ҳәрекет ушын жетерли болды.

Бәлким бул патшалық топарға жақынласып киятырған Мириам, Фираунның қызының «Бул ибранийлердиң балаларынан бири» деген меҳирин еситти. Мусаның апасы сөйлеп, сораў қойды: «Мен барып, сизге ибраний ҳаяллардан емизиўши шақырайын ба, ол баланы сизге емизсин бе?» Биз Қудайдың даналығы Мириамның сөзлеринде екенин көремиз, сораўды Фираунның қызына қалдырыў ушын! Бул дәл керек ўақытта болды ҳәм оған дереў байланысқан баланы қалай бағыў мәселесин шешти. «Қудай сырлы жоллар менен ҳәрекет етеди, Өзиниң әжайып ислерин орынлаў ушын» (Уильям Каупер, 1731–1800).

Йохеведтиң әмелдеги исеними ҳәзирше оның қәлеген мақсетине жетти: баласының қәўипсизлиги. Буған қосымша – баласын дәслепки қәлиплесиў жылларында емизиў ҳәм тәрбиялаў имканияты, Мусаның ким екенин билиўи ушын тийкар жаратыў. Буған қосымша, Йохеведке өз баласының емизиўшиси болыў ушын ҳақы төленди!

Ақыр-аяғында Йохевед Мусаны Фираунның үйине, оның қызы оны өз улы сыпатында тәрбиялаўы ушын бериўге мәжбүр болды. Бул Йохеведтиң араласыўының соңы ма еди? Қудайдың Сөзи барлық тиккелей байланыстың жоғалғанын аңлатады, ҳәм биз Йохевед ҳаққында енди еситпеймиз. Бирақ, басқа мәнисте, оның Қудайшыл тәсири көп жыллар даўамында даўам етти.

Йохеведтиң мийрасы – Муса ким екенин билди

Сол дәслепки жылларда, Йохевед улына емизип ҳәм тәрбиялап атырғанда, ол не ислеп атырған еди? Шығыў 2:11-ден бир нәрсе анық болады, онда былай делинген: «Сол күнлерде, Муса үлкейгенде, ол өз аға-инилериниң қасына шығып, олардың жүклерине қарады. Ҳәм ол бир мысырлының бир ибранийди, өз аға-инилеринен бирин урып атырғанын көрди». Бул аятта бизге айтылған, патшалық шаңарақтың улы сыпатында Фираунның үйинде тәрбияланған болса да, Муса өз халқының ким екенин жақсы билген. Бул аятта еки мәрте «өз аға-инилери» деген қысқа сөз бар. Муса ата-анасын енди ҳеш қашан көрмеген болыўы мүмкин, бирақ ол ағасы ҳәм апасын көрер еди. Ол өзиниң мысырлы емес екенин билген. Ол өзиниң ибраний екенин билген. Бул Йохеведтиң Мусаға қалдырған мәңги мийрасының бир бөлеги еди.

Ата-аналар сыпатында, биз балаларымызға өмирлериниң дәслепки айлары ҳәм жылларында не беремиз? Олар сөйлей ямаса өзлери оқый алмай турып, оларға Мухаддес Китапты оқыймыз ба? Балаларымызға қосық айтамыз ба? Колосалылар 3:16-да былай делинген: «Мәсихтиң сөзи сизде барлық даналықта мол болсын, бир-бириңизге забурлар, гимнлер ҳәм руўхый қосықлар менен үйретип ҳәм нәсиятлап, жүреклериңизде Хожаға шүкиршилик пенен қосық айтың». Бул тек шіркеў хызметлери ушын емес. Қосық айтыў үй ушын да. Джон Ньютон ҳаққында айтылған, ол Мухаддес Китап ҳақыйқатларын жеткериў ушын көп әпиўайы гимнлер жазған. Усылайша, ол өз исенимли дос-яранларына Қудайдың Сөзин үйрениўге жәрдем берген, олар қосық айтыўдан зыяпат алғанда. Сол ой Нақыллар 22:6-да басқаша түрде берилген, онда биз оқыймыз: «Баланы барыўы керек болған жолға үйрет, ҳәм ол қартайғанда оннан аўытқымайды». Мәсихши ата-аналар сыпатында биз барлығымыз балаларымыздың мәңгилик берекети ушын мәсихши исенимин шын жүректен қабыл етиўин қәлеўимиз керек. Сонлықтан, әҳмийетли мәсихши ата-аналықты баслаў ушын ҳеш қашан ерте емес.

Стефан, Ҳаўарыйлар 7-де, Мусаның өмири ҳаққында өте толық баян берди, оны сиздиң оқыўыңызға усыныс етемен. Муса 120 жыл жасады. Бул баптан биз оның өмириниң 40 жыллық үш дәўирге бөлингенин үйренемиз. 40 жыл ол Фираунның үйинде болды, екинши 40 жыл ол Синай шөлиниң аймағында жасады, үйленди ҳәм иследи (30-аят). Үшинши 40 жыллық дәўир ол исраиллыларды Мысырдан Уәде етилген жерге алып шыққан ўақыт.

Қудайдың даналығында, Муса көп сандағы халықтың әмелий басшысы болыў ушын ең жақсы билим ҳәм тәрбия алды, «Муса мысырлылардың барлық даналығын үйренди, ҳәм сөзлерде ҳәм ислерде күшли еди» (Ҳаўарыйлар 7:22). Бирақ оның 40 жасындағы асығыс ҳәрекети, ол бир мысырлыны өлтиргенде, Қудайдың ислеў жолы емес. Басқаларға қарсы зорлық мәсихши таңлаўы емес. Бул себепли, Муса ақыр-аяғында қашып, тағы 40 жыл белгисизликте жасады. Муса дүньяның айырым жолларын, мысалы, зорлықты умытыўы керек еди. Биз оның ҳеш ким болмаўды үйренип атырған еди деп айтыўымыз мүмкин.

Ол 80 жасқа толғанға шекем Қудай араласпады ҳәм оны Өзи оған таярлаған жумысқа шақырмады. Мысырдың көнликпелери пайдалы болар еди. Ол ҳеш ким болғанда үйренген нәрселери де пайдалы болар еди. Муса шаңарақлық турмыс ҳәм ҳаялы ҳәм балаларына ғамхорлық етиў ҳәм тәминлеў жуўапкершилиги ҳаққында үйренген еди. Оның шопанлық кәсиби оған өзлери ушын бундай нәрселерди ислей алмайтуғынларға ғамхорлық етиў, аўқатландырыў ҳәм қорғаў ушын зәрүр көнликпелерди берди. Булар Муса Мысырда үйренген көнликпелердей, егер олардан да әҳмийетли болмаса, сондай әҳмийетли.

Йохевед улына суў өтпес себетке дәрьяға қойғанда, оның исеним ҳәрекети, Қудайдың қолында, Мусаны Қудай Өз халқы Исраил ушын қәлеген ҳәм керек еткен басшы етиўге жуўапкер болады деп ким ойлаған?

Жуўмақлаў

Егер Йохеведтиң исеними болмағанда, Муса Қудайға пайдалы адам болмас еди. Йохеведтиң исеними бәршемизге хошамет. Биз шіркеўимиз ямаса жәмәәтимизде үлкен роль ойнамаўымыз мүмкин. Ҳәтте, басқалар биз ҳаққында аз ойлаўы мүмкин. Бирақ бул әҳмийетли емес. Әҳмийетлиси – биздиң исенимимиз ҳәм оны қалай жасап атырғанымыз Қудай ушын. Буны түсиниўимиз зәрүр. Садық болыў бизди Қудайдың қолында пайдалы қурал етеди, ҳәм бул ҳақыйқат болғанда, Оның әжайып ислери орынланыўы мүмкин.

Мен бурын Уильям Каупердиң гимнинен еки қатарды келтирген едим. Мен оны толығы менен келтирип жуўмақлағым келеди.

Қудай сырлы жоллар менен ҳәрекет етеди, Өзиниң әжайып ислерин орынлаў ушын; Ол Өзиниң излерин теңизге егеди, Ҳәм даўыл үстинде минеди.

Түпсиз кәнлердиң тереңинде Ҳеш қашан таўсылмайтуғын шеберликтиң, Ол Өзиниң жарқын жойбарларын қәдирлейди, Ҳәм Өзиниң егеменлик еркин ислейди.

Ей қорқынышлы әўлиелер, жаңа руўх алың; Сиз қатты қорыққан бултлар Меҳирге толы ҳәм жарылады Басыңызға берекелер болып. Хожаны әлсиз сезим менен баҳаламаң, Бирақ Оған Оның меҳири ушын исениң; Қабақ шытылған тәғдир артында Ол күлимсиреген жүзди жасырады.