Ҳәммемиз де жақсы ата-ана, сүйимли жар ҳәм күшли мәсихши деп ойлаған адамлар менен ушырасқанбыз. Езекиел пайғамбар еситкен ең ҳақ үш адам «Нуҳ, Даниял ҳәм Жоб» еди (Езекиел 14:20 NKJV).
Топан суўға шекемги дүньяның азғынлығында, Қудай адам ҳаққында «оның жүрегиндеги ойларының ҳәр бир нийети тек ғана жаманлық еди» (Жаратылыс 6:5) деген жерде, Нуҳ 500 жыл даўамында Қудай алдында айыпсыз жасады. Бирақ биз оның топан суўға шекемги турмысы ҳаққында, оның сөзсиз итааткерлигинен басқа көп нәрсе билмеймиз.
Даниял пүтпараст дүньяның ортасында Қудайға гүўа болып жасаўға шақырылды. Даниял китабы оның буны қәдир-қымбат ҳәм кишипейиллик пенен қалай еткенин айтады. Ол бир неше пүтпараст патшаларға садықлық пенен хызмет етти, бирақ ҳеш қашан Қудайға болған исенимин яки Қудайдың өз хожаларына берген хабарын бузбады.
Бирақ келиң, Ески Ўәсияттағы усы «ҳақ адамлардың» үшиншиси, Жобқа итибарымызды қаратамыз. Оның китабын көп адамлар оқымаған. «Жобтың сабырлығы» деген гәп бар, ҳәм көп адамлар буны үнсиз азап шегиў деп ойлайды. Бирақ егер сиз китапты өзиңиз оқысаңыз, Жобтың үнсиз болмағанын көресиз! Ол Қудайдың оған қаншалық әдалатсызлық етип атырғанын айтып жылайды. Ол сондай-ақ туўылған күнин қарғайды, ҳәтте Қудайды Өз ис-ҳәрекетлерин түсиндириўге шақырады. Ол үнсиз шыдап отыратуғын адам емес еди! Олай болса, ол қалайынша буншалық ҳақ деп есапланды?
Жоб соншалық жақсы болғанлықтан, ҳәтте Қудай да оны мақтайды: «Мениң қулым Жобты ойлап көрдиң бе, жер жүзинде оған уқсаған ҳеш ким жоқ, айыпсыз ҳәм туўры адам, Қудайдан қорқады ҳәм жаманлықтан қашады?» (Жоб 1:8). Жоб ең жақсы минез-қулыққа ийе еди. Ҳәм ол жазба түрде еди!
Шаңарақта
Жоб шаңарақ адамы сыпатында қандай еди? Оның жети улы бар еди, ҳәм ҳәптениң ҳәр күни ол ерте турып, олардың бири ушын өртеў қурбанлығын етер еди (Жоб 1:5). Солай етип, ҳәр ҳәптеде бир рет, ҳәр бир улдың атынан «тек ғана жағдай болса» деп қурбанлық болар еди. Ол дәўирлерде қызлар есапқа алынбайтуғын еди. Олар турмысқа шығып, енди өз күйеўлериниң жуўапкершилигинде еди. Жоб мийнеткеш, диндар, жақсы, сүйимли әке еди, ол ҳәр таңда өз балалары ушын дуўа етип, шапаат етер еди, өз күйеў балаларының ҳүкиметине шек қоймастан.
Ол қандай күйеў еди? Биз заманагөй адамлар ушын бул онша анық емес, бирақ дәслепки оқыўшылар оны таң қалдырарлық деп ойлаған болар еди! Көрсеңиз, Жоб «Шығыс халқының ең уллысы» еди, бирақ тек бир әйели бар еди (Жоб 1:3; 2:9). Оның ересек балалары бар еди, сонлықтан олардың анасы қырқ жастан асқан, бәлким елли жасларда болар еди. Ол өз дәўириндеги бай адамнан күтилгендей, жаңа үлгиге өтип кетпеген еди. Ҳақыйқатында да, биздиң дәўиримизде де бир қанша еркеклер буны ислейди. Бирақ Жобтың дәўиринде кәри әйеллер бүгингидей бир шетке тасланбайтуғын еди – олардың үйдеги пенсия системалары бар еди.
Жоб узақ мүддетли, бир әйелге садық адам еди. Оның ант астындағы қорғанысының бир бөлеги мынадай еди: «Мен көзлерим менен келисим дүздим; онда неге жас әйелге қарайын? ... Егер жүрегим әйел тәрепинен азғырылған болса, яки қоңсымның есиги алдында жасырынған болсам, онда әйелим басқа ушын дирмен тартсын, ҳәм басқа биреў оның үстине ийилсин» (Жоб 31:1,9-10). Ҳәм әйели оның азап шегиўи ўақтында одан бас тартса да, ол саўалғаннан кейин оны қабыл етип, одан тағы он бала көреди (Жоб 42:13-17). Сиз Жобтың ҳақыйқый, садық, кеширимли ҳәм сүйимли күйеў болғаны, тек бир әйелге толық берилгени ҳаққында жуўмақ шығарыўыңыз керек.
Жумыста
Бирақ ол өз жумысшыларына қандай басшы еди? Бүгин биз кәрханалардың қәрежетлерди азайтыўға ҳәрекет етип атырғанын көремиз. Ең көп ушырасатуғын усыллар – хызметкерлерди қысқартыў, жумыс жүклемесин арттырыў ҳәм улыўма хызметкерлерден азырақ төлеп көбирек нәтийже алыўға ҳәрекет етиў. Ҳеш гүмансыз, технология дәстүрий жумыс үлгилерин өзгертип атырған дүньяда буның көбиси муқаррар, бирақ мен көп ҳақыйқый наразылықлар ҳәм әдалатсызлықлардың бул процессте итибарсыз қалдырылып атырғанынан гүманланаман.
Олай болса, Жоб өз жумысшыларына қалай мәмле кетти? Тағы да, ант астында, ол гүўалық берди: «Егер мен еркек яки әйел қулымның маған шағым еткенде, олардың себебин менсинген болсам, онда Қудай турғанда не ислеймен? Ол жазалағанда, Оған қалай жуўап беремен? Мени жаратқан ... оларды жаратпады ма?» (Жоб 31:13-15)? Ҳәм оның жомартлығына байланыслы, оның қулы мына риторикалық сораўды береди: «Жобтың етинен тойып жемеген ким бар?» (Жоб 31:31).
Солай етип, Жоб өз жумысшыларына ең аз мийнет ҳақы берип, олардың абаданлығына арқасын буратуғын адам емес еди. Басқа хожалар шағым еткен жумысшыны жазаласа, Жоб тыңлап, меҳирбанлық пенен жуўап берер еди. Басқа хожалар өз шопанларынан бир де малды жоғалтпаўды талап етсе, Жобтың қойларын баққанлар олардан тойып жеўге рухсат етилген еди. Бул маған «Сиз дәнди басып атырған өгиздиң аўзын байламаңыз» (Екинши Нызам 25:4) дегенди еслетеди. Жоб буны Павлус оны келтирместен әлле қашан өз жумысшыларына қолланған еди (1 Коринфлилерге 9:9).
Солай етип, Жоб өз жумысшыларына жомарт ҳәм әдалатлы еди. Ол оларға өз жәмийетиндеги ҳәр бир бай адам ислегендей, төменги дәрежели адамлар яки мүлк сыпатында мәмле кетпеди. Жоб оларға өзиникине тең қәдир-қымбат берди ҳәм олардың ҳуқықларын өзиникин қорғағаннан да үлкен тырысқанлық пенен қорғады. Биздиң жәмийетимиздеги жоқары лаўазымлы корпоратив басшылардың айырымлары буннан сабақ алыўы мүмкин. Биз, жумыс бериўшилер, әлбетте бул аятларды ядлаўымыз керек.
Жәмийетте
Бирақ бул пазыйлетлер тек ғана ол ҳәр күни бирге жасаўы ҳәм ислеўи керек болған адамларға қарата еди. Ол улыўма жәмийетке қандай пуқара еди? Оның байлығына ийе адам, әлбетте, өз қаласындағы жетекши адамлардың бири болар еди. Ол қала дарўазасында ҳүким етиўге шақырылар еди. Бәлким ол таныс-билишшилик етер еди. Бәлким ол өз адамларын күшсизлер есабынан қорғар еди.
Жоб жуўап береди: «Егер мен жалғанлық пенен жүрген болсам, яки аяғым алдаўға асыққан болса, онда мени ҳақ таразларда өлшесин, сонда Қудай мениң паклығымды билсин ... Егер мен дарўазада жәрдем бар екенин көргенимде, жетимге қарсы қолымды көтерген болсам, онда қолым ийнимнен түсип кетсин, ол орнынан жулқынып шықсын» (Жоб 31:5-6,21-22). Бул жерде Жоб айтады, ол ҳеш қашан судта кедейлер есабынан күшлилердиң ықыласына ерисиў ушын даўыс бермеген. Егер ол ҳеш қашан әдалатсызлық пенен қолын көтерген болса, онда оны жоғалтсын! Жоб тек ғана өз паклығын тастыйықлап қалмайды; егер ол басқаша болған болса, өзине қарғыс қабыл етиўге ықтиярлы.
Ол сондай-ақ ҳүкиметлик жәрдем системасы жоқ жәмийетте көрнекли садақа бериўши болыўы күтилген еди. Жоб жуўап береди: «Егер мен өз үлесимди жалғыз жеген болсам, сонда жетим одан жей алмаған болса ... егер мен кийимсиз ҳеш кимниң жоқ болып атырғанын көрген болсам, яки оның жүреги қойларымның жүни менен жылынып, маған алғыс айтпаған болса, онда Қудайдан келетуғын жоқ етиў мен ушын қорқынышлы ... Бирақ ҳеш бир саяхатшы көшеде қонып қалмады, себеби мен өз дарўазаларымды саяхатшыға аштым ... Себеби егер мен алтынды үмитим еткен болсам, ҳәм бай болғаным ушын қуўанған болсам, бул да ҳүкимге ылайықсызлық болар еди» (Жоб 31:17,19-20,24-28,32).
Ҳәр түрли қайырқомлық шөлкемлерге жәрдем беретуғын көп көрнекли адамлар бар. Олар жақсы адамлар, ҳәм мен олардың жомартлығын кемситпеймен. Бирақ Жоб одан да асып түседи. Ол тек ғана байлықта жасап атырып ақша бермейди. Егер ол көшеде бир кедейди көрсе, оны үйге шақырады, азық-аўқатын ҳәм ишимлигин бөлиседи, оған душ, төсек ҳәм таза кийим береди. Жоб тек ғана өз чек китабын ашпайды; ол өз үйин, дастурханын ҳәм гардеробын ашады – себеби ол дәслеп өз жүрегин ашқан еди.
Неге ол ҳақ еди?
Жоб неге буны ислейди? Бул оның жомарт болғанынан мақтаныш ететуғын нәрсе ме? Жоқ. Жоб ушын жомартлық оның тийкарғы миннетинен тысқары нәрсе емес. Жоб ушын бул тийкарғы миннет. Еркеклер ҳәм әйеллерге басқаша мәмле кетсе, «Қудайдан келетуғын жоқ етиўди» шақырыў болады. Сиз оның ойын көре аласыз. Егер ол бир бөгде адамға меҳир-шәпәәтсиз мәмле кетсе, онда Қудайды Жобқа меҳир-шәпәәтсиз мәмле кетиўден не тосады? Егер Жоб бул бөгде адамның жоқ болыўына рухсат берсе, онда Қудайды Жобтың жоқ болыўына рухсат бериўден не тосады? Жоб айтқандай, «Егер мен алтынды үмитим еткен болсам, ҳәм бай болғаным ушын қуўанған болсам, бул ҳүкимге ылайықсызлық болар еди» (Жоб 31:24-25,28). Бул Жобтың өз байлығын қалтасына тым жақынластырса, оны жутып жиберетуғын қалта деп көретуғын сыяқлы. Ол оны мүтәжлер тәрепке итерип, жанынан узақта услап турады.
Бирақ енди биз буны айтып атырғанда, жүректиң бул жасырын орынлары ҳаққында не айтамыз? Жоб өз байлығына үмит артпады, бирақ оның жүрегин басқаратуғын басқа нәрсе бар ма еди? Ол Қудайдан басқа ҳеш нәрсеге орын берди ме? «Егер мен қуяштың жарқырағанын, яки айдың жарқынлықта ҳәрекет еткенин бақлаған болсам, сонда жүрегим жасырын түрде азғырылған болса, ҳәм аўзым қолымды сүйген болса, бул да ҳүкимге ылайықсызлық болар еди, себеби мен бул нәрселерден жоқары болған Қудайды бийкар еткен болар едим» (Жоб 31:26-28).
Бул нәрселер биз заманагөй адамлар ушын көп нәрсе аңлатпайды. Көбимиз жаратылыстың гөззаллығын көриў ушын тоқтамаймыз; сонлықтан биз оған табыныўға ҳеш қашан азғырылмаймыз. Бирақ бул гөззаллыққа үңилгенлер көп ўақыт соншалық күшли тәсирге ушырайды, олар ақырында пүтпараст болып қалады. Көп радикал экологияшылар бул қалтаға түседи. Олар жаратылыстың уллылығы ҳәм гөззаллығына соншалық берилип кетеди, олар өз турмысларын оны қорғаўға бағышлайды. Бул олардың турмысындағы биринши нәрсеге, олардың қудайына айланады. Олар жақсылыққа соншалық таң қалады, олар ең жақсысын излеўди ойламайды.
Бирақ Жоб жаратылыстың гөззаллығын көрди, ҳәм сонда да азғырылмады. Ол әлле қашан одан да қорқынышлы нәрсени билер еди; ол оны жаратқан Қудайды билер еди. Солай етип, Жоб бул жаратылыстың гөззаллығына, ҳәммесинен жоқары болған Жаратыўшы контекстинде таң қала алды.
Жоб ҳәр бир категорияда үстинлик етеди сыяқлы. Ол сүйимли ата-ана, садық күйеў, әдалатлы ҳәм жомарт жумыс бериўши, өз жәмийетинде әдалаттың қорғаўшысы, кедейлерге жомарт, ҳәм басқа ҳеш нәрсеге азғырылмай, Қудайға ҳәммесинен жоқары табыныўшы.
Жоб жетерли дәрежеде жақсы ма еди?
Биз Жоб сыяқлы ҳақпыз ба? Егер биз өзимизди жақсы адамлар деп ойласақ, тек ғана өзимизди Жоб пенен салыстырыўымыз керек. Сонда биз ҳәтте бул адамның стандартларынан да қаншалық төмен түскенимизди көремиз. Бирақ Жобтың стандартлары да жетерли дәрежеде жақсы ма? Жоб өзиниң жетерли дәрежеде жақсы екенин ойлады ма?
Китаптың ақырында Қудай өзин Жобқа аян етеди. Жобтың жуўабы: «Мине, мен жиркенишлимен! Саған не жуўап берейин? Қолымды аўзыма қояман» (Жоб 40:4). Бирақ Қудай оны тек ғана жарым суўрет пенен жибермейди. Қудай тағы да сөйлеп, мәселени одан да күшлирек етип жеткереди. Жобтың сөзлери: «Мен түсинбеген нәрселерди айттым, мен ушын тым таң қалдырарлық нәрселерди ... Мен Сени қулақ еситиўи арқалы еситкен едим, бирақ енди көзим Сени көреди ... Сонлықтан мен өзимнен жиркенип, топырақ ҳәм күлде тәўбе етемен» (Жоб 42:3-6).
Мен Жобтың ҳақлық стандартларына сай келетуғын ҳеш кимни билмеймен. Бирақ ҳәтте Жоб та Қудай менен салыстырғанда өзиниң қаншалық жиркенишли ҳәм жиркенишли екенин көрди. Онда тағы да Қудайдың стандартларынан қаншалық төмен түсиўимиз керек екенин ойлап көриң! Қудайдың стандартларына сай келетуғын тек ғана бир адам болған ҳәм болады. Нуҳ емес, Даниял емес, ҳәтте Жоб та емес. Тек ғана Раббымыз Ийса Мәсих Атаның алдында турыўға жетерли дәрежеде жақсы.
Егер биз уллы ҳүкимге шыдаўға ҳеш болмағанда бир үмит етсек, биз ушын тек ғана бир жол ашық. Ийса сол ҳүкимде турғанда, биз Оның бир бөлеги болыўымыз керек. Өзимиздиң ҳақлығымыз кир лаўлалар; биз тек ғана Ийсаның ҳақлығына кийинген болсақ, тексериўге шыдай аламыз.
Бирақ биз айтыўымыз мүмкин, Қудай Өзиниң кәмил Улы менен биз гүнакарлар арасындағы айырмашылықты айыра алмайтуғын дәрежеде соқыр ма? Биз Қудайды бундай ҳийле менен қалай алдаўымыз мүмкин? Яқ, бул ҳийле емес. Биз Ийсаға ийман менен келгенимизде, биз тек ғана Оның досты болып қалмаймыз; биз Оның денесиниң бир бөлегине айланамыз. Биз Оған егилемиз. Биз Оның ҳақлығындамыз, себеби биз Ондамыз!
Бирақ бул қалай мағынаға ийе болыўы мүмкин? Бул Ийсаның биздиң гүнамыз бенен булғанғанын аңлатпайды ма? Яқ, егер Ийса сол гүна ушын жазаны әлле қашан төлемеген болса, солай болар еди. Ол биздиң гүнамыз ушын өлди, сонда биз өз гүнамыздан өлип, Оның ҳақлығында жасаўымыз ушын. Ийса тек ғана Өз қәдир-қымбаты менен ылайықлы емес; Ол сондай-ақ биздиң кемшиликлеримиз ушын кеширим алыў ушын ҳәмме нәрсени иследи.
Бирақ бул қутқарылыў тек ғана Ийса менен бир болғанлар ушын ғана бар. Егер сиз әли Оны өз Қутқарыўшыңыз ҳәм Раббыңыз болыўын сорамаған болсаңыз, буны бүгин ислең! Егер сиз Улдың алдында тизе бүкпесеңиз, Атаның алдында тура алмайсыз.
