Injil waqıtlarında qoylar Jaqın Shıǵıs ekonomikasında áhmiyetli bolǵanı ushın, olar Injilde eń kóp atalǵan haywan. Haqıyqatında da, adamnıń baylıǵı onıń qoy, eshki, sıyır, eshek, túye hám ógiz sıyaqlı mal-múlki sanı menen ólshenetuǵın edi. Ayup 14 000 qoyǵa iye edi, al Midiyanlıqlardan alınǵan oljaǵa 675 000 qoy kirdi (Ayup 42:12; Sanlar 31:32).
Qoylarǵa suw, azıq-awqat ushın jaylaw hám uyqlaw ushın qáwipsiz orın tabıw ushın qoylılar jumısqa alınǵan. Olar qoylardı qasqırlar, arıslanlar hám ayıwlar sıyaqlı jırtqıshlardan qorǵadı. Eski Ahd qoylıları arasında Abel, Ibrahim, Lut, Ishaq, Yaqup, Rahil, Musa, Ahan, Dawıt, Nabal hám Amos bar edi. Qoy baǵıw áhmiyetli kásip edi, óytkeni mıńlaǵan qoylar Qudayǵa qurbanlıq ushın óltirilgen. Qudayǵa qurbanlıq etiletuǵın qoylarǵa jaqın bolǵan Ierusalimniń on qapısınıń biri Qoy Qapısı dep atalǵan (Nehemiya 3:1). Qızıǵı, Qutqarıwshınıń tuwılǵanı haqqında birinshi bolıp qoylılarǵa aytılǵan (Luka 2:8-20).
Qudaydıń Injilde qoylar hám qoylılar súwretlerin qollanıwı tańqalarlıq emes. Qoylar adamlardı súwretleydi, al qoylılar patshalar hám Qudaydıń Ózin sıyaqlı basshılardı súwretleydi. Keliń, Injil Yuhanna 10:1-30 da bizdiń Ilahiy Qoylı haqqında ne úyretetuǵının kóreyik.
On'n'shı Qoylı Hám Qoylar
Isa: “Men On'n'shı Qoylıman. On'n'shı Qoylı óz ómirin qoylar ushın beredi”, – dedi. Ol Ózin qoylıǵa, al adamlardı qoylarǵa uqsattı (Yuhanna 10:11 NIV). Ol taǵı da: “Meniń qoylarım Meniń dawısımdı tıńlaydı; Men olardı bilemen, hám olar Maǵan eredi”, – dedi (10:27). Injil boyınsha, Qudaydıń xalqı qoylar sıyaqlı kóriledi (Zabur 79:13; 100:3). Isa Óz shákirtlerin “kishkene qoylı” dep atadı (Luka 12:32).
Adamlar qoylarǵa qanday uqsaydı? Qoylar aqıbetlerin oylamay, basqalardı aqılsız túrde eredi. Olar isenimli bolsa da, qaysar da bolıwı múmkin. Olar qorǵanıw, azıq-awqat, suw hám kútim ushın basqalarǵa baylanıslı. Olarǵa suwıqta, qáwip bar jerde hám tuwǵanda ayrıqsha itibar kerek.
Isa qoylıǵa qanday uqsaydı? Injil waqıtlarında qoy baǵıw qıyın jumıs edi. Qoylar úzliksiz kútim hám itibarǵa mútáj edi, óytkeni olar qorshawlı maydanlarda saqlanbaytuǵın edi. Olar hár jerge barıwı múmkin edi. Hár kúni qoylı qoylardı tiyisli jaylawǵa hám suwǵa alıp barıwı, hám awırǵan yamasa jaraqatlanǵanlardı kútiwi kerek edi. Olar sayaxat etkenlerinde, qoylı alda júrdi, al qoylar artınan erdi.
Isa adamlar toparın kórgeninde, “Ol olardı ayadı, óytkeni olar qoylısız qoylar sıyaqlı qıynalǵan hám ájiz edi” (Matta 9:36; Mark 6:34). Ol olardıń ruwxıy mútájliklerin kórdi. Ol joǵalǵan qoydı izlegen qoylı haqqında mısal ayttı. Qoy tabılǵanda, ol onı úyine alıp kelip, bayramladı (Matta 18:12-14; Luka 15:3-7). Qoylı joǵalǵan qoyǵa úlken bahalıq berdi. Sabaq sonda, Isa, On'n'shı Qoylı, Ózin bilmeytuǵın yamasa adasqanlarǵa úlken bahalıq beredi, hám Ol tárepinen tabılǵanda aspanlarda úlken quwanısh boladı.
Ishaya jazdı: “Biz barlıǵımız qoylar sıyaqlı adastıq, hár birimiz óz jolımızǵa burıldıq; hám Rabbı barlıǵımızdıń ayıbımızdı Oǵan júkledi” (Ishaya 53:6). Bizdiń gúnahımız hám ózimizshilligimiz sebepli, biz basında adamzatı jaratqan Qudaydan joǵalǵan qoylar sıyaqlı adastıq (Zabur 119:176). Biraq Isa Mesi biz mútáj bolǵan jazanı tarttı. Eger biz gúnahlarımızdı moyınlasaq hám Mesihtiń ólimi hám tiriliwi arqalı Qudaydıń keshirim usınısına isensek, Quday menen qatnasıǵımız tiklenedi. Petrus jazdı: “Sizler adasqan qoylar sıyaqlı edińiz, biraq endi sizler jánlerińizdiń Qoylısına hám Baqıshısına qayttıńız” (1 Petrus 2:25). Sonlıqtan, ózgeriwshenlik joǵalǵan qoydıń qoylıdıń kútimine qaytıwı sıyaqlı.
Jaman Qoylılar
Yuhanna 10 da biz Isa, On'n'shı Qoylı, úsh jaman qoylıǵa qarama-qarsı qoyılǵanın kóremiz: qoylardı urlaw, óltiriw hám joq etiw ushın kelgen “urlı hám qaraqshı” (10:1,8,10); “biygáne” – farisey sıyaqlı – qoylarǵa tek óz paydası ushın qızıqqan (10:5); hám qasqır kelip, qoylardı tarqatqanda qoylardı taslap ketken “jalǵız jumısshı” (10:12-13). Jaman qoylılardıń qoylar menen hesh qanday qatnasıǵı joq edi hám olarǵa gám kórmedi.
Fariseyler bul mısalı túsinbedi hám Isanıń aytqanlarına isenbedi, óytkeni olar Onıń emes edi (10:6,26). Eger olar Qudaydıń qutqarıw usınısın qabıl etken bolsa, On'n'shı Qoylıdıń dawısın tanıǵan hám Oǵan ergen bolar edi. Olar Isanıń Mesi, máńgilik ómirge esik ekenin túsinbedi. Ol: “Men qoylar ushın esikpen ... Kim Men arqalı kirse, qutqarıladi”, – dedi (10:7-9). Isa Mesi gúnah jazasınan qutqarıwǵa jalǵız jol. Qutqarıw tek Mesi arqalı alınadı. Qutqarıwshıǵa ergenler máńgilik ómir aladı; olar “ómirge iye boladı, hám onı tolıq aladı” (10:10).
On'n'shı Qoylı Óz Qoylarına Gám Kóredi
On'n'shı qoylı qoylarǵa iye boldı, olar menen jasap, olarǵa gám kórdi. Injil waqıtlarında salıstırmalı túrde kishkene qoylılar qoylıǵa hár bir qoydı atı menen bilip, shaqırıwǵa múmkinshilik berdi. 100 qoylı úlken edi (Matta 18:12). Qoylı óz qoylarınıń biriniń joq ekenin bildi. Isa Mesi “Óz qoyların atı menen shaqıradı” (10:3). Ol Óz shákirtlerin atı menen shaqırdı hám olardı bildi (Yuhanna 1:43,48). Ol Ózin qabıl etkenlerdi ele de shaqıradı: “Isenim xabardı tıńlawdan keledi ... Mesihtiń sózi arqalı” (Rimliklerge 10:17). Rabbı Óz ergenlerin jeke biledi. Ol olar haqqında barlıq nárselerdi biledi.
Ol shaqırǵanda, “qoylar Onıń dawısın tıńlaydı” (10:3,16,27). Olar óz qoylıların biledi hám Onıń dawısına juwap beredi (10:4). Isa jerde bolǵanda kóp evreyler Onıń Mesi ekenin tanıdı hám Oǵan erdi. Búgin Onıń qoyları injil waǵızlanǵanda tıńlaydı hám Oǵan eriw arqalı juwap beredi.
Palestina qoylıları alda júrdi, al olardıń qoyları artınan erdi, óytkeni olar óz qoylılarınıń dawısın bildi: “Ol olardıń aldında júredi, hám Onıń qoyları Oǵan eredi” (10:3-4, 27). Qoylar urlılarǵa, qaraqshılarǵa hám biyǵanelerge ermedi, óytkeni olar olardıń dawısların tanıǵan joq (10:5,8). Kerisinshe, olar qashtı. Dawıt on'n'shı qoylı haqqında jazdı: “Ol meni tuwrılıq jollarında baslaydı” (Zabur 23:3). Sol sıyaqlı, Isanıń ergenleri Ol baslaǵan jerge barıwdı qáleydi.
Qoylılar óz qoyların qay jerge alıp bardı? Jemlew ushın jaylawǵa hám ishiw ushın suwǵa. Dawıt jazdı: “Rabbı meniń Qoylım, meniń barlıq mútájligim bar. Ol meni jasıl jaylawlarda jatqızadı, Ol meni tınısh suwlar qasına alıp baradı, Ol meniń janımdı jańalaydı” (Zabur 23:1-2). Bul súwret Qudaydıń barlıq mútájliklerimizdi támiyinlewin kórsetedi. Qurǵaqshılıq yamasa ashlıqta jasıl jaylawlar joq hám suw az. On'n'shı Qoylıǵa ergenler “jaylaw tabadı” dep aytıladı; “Men esikpen; Kim Men arqalı kirse, qutqarıladi. Olar kirip-shıǵadı hám jaylaw tabadı” (10:9). Masihiy ómiriniń tiykarı Injil bolıp, ol ruwxıy jetiklikke ósiw ushın ruwxıy azıq-awqat beredi (1 Korinflilerge 3:2; Evreylerge 5:12-14; 1 Petrus 2:2).
On'n'shı qoylı óz qoyların qorǵaw ushın óz ómirin qáwip-qáterge salar edi, Dawıt sıyaqlı (1 Samuel 17:34-37). Isa: “Men On'n'shı Qoylıman. On'n'shı Qoylı Óz ómirin qoylar ushın beredi”, – dedi (Yuhanna 10:11). “On'n'shı” sózi “layıqlı, húrmetli, eń jaqsı” degen mánisti bildiredi. Ol qoylıdıń eń jaqsı úlgisi: “Men Óz ómirimdi qoylar ushın beremen” (10:15). Eski Ahdta qoylar gúnahlar ushın qurbanlıq etilgen; bul jerde biz Qoylıdıń Óz qoyları ushın qurbanlıq etilgenin kóremiz. Biraq bul aqırı emes edi; Isa Óz ómirin beriw hám onı qayta alıw huqıqına iye ekenin ayttı (10:17-18). Bul Ol biz mútáj bolǵan jazanı tólew ushın ólgen tirilgen Qoylı ekenin bildiredi (1 Korinflilerge 15:3-4). Siz Isanıń siz ushın qurbanlıǵın qabıl ettińiz be? Siz Oǵan bunıń ushın rahmet aytasız ba?
Olar kóp waqıt birge ótkergenligi sebepli, qoylı ózi gám kórgen hár bir qoydıń ózgeshe qásiyetlerin hám mútájliklerin bildi. Isa: “Men Óz qoylarımdı bilemen, hám Óz qoylarım Meni biledi – áke Meni bilgenindey hám Men Ákeni bilgenindey” (10:14-15,27). Bul Rabbı hám Onıń ergenleri arasındaǵı jaqın qatnasıqtı kórsetedi. Bul Onıń Quday Áke menen qatnasıǵı sıyaqlı. Isa: “Men hám Áke birgemiz” (10:30), – dedi. Ol Óz shákirtlerine taǵı da: “Men Óz Ákemde, hám sizler Mende, hám Men sizlerdemen” (Yuhanna 14:20), – dedi. Muqaddes Ruh hár bir isenimlide jasaydı hám hár bir isenimli Mesihte, Mesihtiń qutqarıw jumısı tiykarında Quday tárepinen qabıl etilgen. Isa bizdi jaqsı biledi (Luka 19:5; Yuhanna 1:47-50; 2:24-25).
On'n'shı Qoylı Hám Onıń Global Qoylısı
Isa: “Meniń bul qoy qorasınan basqa qoylarım bar. Men olardı da alıp keliwim kerek. Olar da Meniń dawısımdı tıńlaydı, hám bir qoylı hám bir qoylı boladı” (10:16), – dedi. Ol “basqa qoylar”dıń Ózi aytıp atırǵan qoylar menen birlesip “bir qoylı” payda etiwin ne názerde tutadı? Mesi evreylerdiń Mesi sıpatında keldi, biraq olar Onı qabıl etpedi (Yuhanna 1:11). Eski Ahdta Quday evreylerge qoylı óz qoylarına gám kórgenindey gám kórgeni súwretlenedi (Ishaya 40:11; Yeremiya 31:10; Ezekiel 34:11-16; Mika 2:12; Matta 2:6). Yuhanna 10:16 da atalǵan “basqa qoylar” Pentekosttan keyin Qoylıdıń dawısın tıńlay baslaǵan Actsdaǵı Gentile ergenleri.
Pawıl Qudaydıń Orta teńiz átirapındaǵı Gentilelerge jibergen missioneri edi. Búgin “bir qoylı” Shirkew dep ataladı hám evreyler hám Gentilelerden ibarat. Pawıl Shirkewdi kóp milletlerden ibarat “bir dene” dep súwretledi: “Biz barlıǵımız bir Ruh tárepinen bir denege shomıldıq – evreyler yamasa grekler, qul yamasa erkin – hám barlıǵımızǵa bir Ruh ishiw ushın berildi” (1 Korinflilerge 12:13). Sonlıqtan, bir qoylı endi global, “Biz Onıń xalqımız, Onıń jaylawınıń qoyları” degenlerden ibarat (Zabur 79:13; 95:7; 100:3). Biz Shirkewdegi barlıq “basqa qoylar”dı tanıymız ba?
Qoylılar óz qoyların qorǵaydı. Dawıt óz qoylarına hújim etken arıslanlar hám ayıwlardı óltirdi (1 Samuel 17:34-37). Isa Óz qoyları haqqında: “Men olarǵa máńgilik ómir beremen, hám olar hesh qashan joq bolmaydı; hesh kim olardı Meniń qolımnan tartıp almaydı” (Yuhanna 10:28), – dedi. Máńgilik ómir Quday menen házir hám máńgi qatnasıq. Bul qatnasıq úzilmes, óytkeni Qudaydıń kúshi basqa hár qanday kúshden kúshlirek. Rabbı Óz qoylarınıń hesh biri joǵalmaydı dep wáde beredi, óytkeni Ol olar ushın qáwipsiz jaylawlar beredi (Zabur 79:13). Quday ájizlerdi qorǵaydı: “Ol qozılardı Óz qolına jıynaydı hám olardı Óz júregine jaqın alıp júredi; Ol jas balaları bar bolǵanlardı áste baslaydı” (Ishaya 40:11).
Mısalı, Dawıt: “Ólim sayası ózeni arqalı júrsem de, men hesh qanday jamanlıqtan qorqpayman, óytkeni Sen menen birgeseń; Seniń tayagıń hám Seniń hasań, olar meni tınıshlandıradı” (Zabur 23:4), – dewi múmkin edi. Qudaydıń xalqı ólimnen qorqıwı kerek emes, óytkeni Quday hár qanday jaǵdayda da olarǵa járdem beriw ushın hárdayım olar menen birge. Ol: “Men seni hesh qashan taslap ketpeymen; men seni hesh qashan qaldırmayman” (Evreylerge 13:5), – dep wáde berdi.
Quday Isanı jerge bir wazıypa menen jiberdi hám Onıń Óz xalqı ushın da bir wazıypası bar. Ol Ákege sıyınıp: “Sen Meni dúnyaǵa jibergenińdey, Men de olardı dúnyaǵa jiberdim” (Yuhanna 17:18), – dedi. Bul ańsat wazıypa emes edi; Ol Óz shákirtlerine: “Men sizlerdi qasqırlar arasındaǵı qoylar sıyaqlı jiberip atırman. Sonlıqtan, jılanlar sıyaqlı aqıllı hám kepterler sıyaqlı gúnahsız bolıń” (Matta 10:16), – dedi. Olar “Izraildiń joǵalǵan qoylarına” patshalıqtı waǵızlawı kerek edi (Matta 10:6). Qasqırlar arasındaǵı qoylar qáwipsiz jaǵday. Biraq qoylar qoylıdıń kútiminde bolǵansha qáwipsiz. Sol sıyaqlı, masihiyler bul dúnyanıń qáwip-qáterlerinen qáwipsiz, eger olar On'n'shı Qoylı menen baylanısta bolsa. Qoylı tárepinen berilgen ishki kúsh qasqırlardıń sırtqı qáwpin jeńedi. Isa jerge bala sıpatında hám qasqırlar arasındaǵı Qozı sıpatında keldi. Onıń ilahiy kúshi aqırında qasqırlar ústinen jeńis qazandı.
Biz Ne Qılıwımız Kerek?
Yuhanna 10:1-30 Qudaydıń bizdiń dúnyamızda qalay islewdi tańlaǵanın súwretleytuǵın kúshli bólim. Isa, On'n'shı Qoylı, óz paydası emes, muhabbat penen motivlenedi. Ol bizdiń Qoylımız hám biz Onıń qoyları. Biz Onıń kútiminde mol hám jemisli ómir menen rawajlanıp atırmız ba? Bizdiń ómirimizde máńgilik ómir, ruwxıy nur hám ilahiy muhabbat belgileri bar ma? Biz Qoylımız benen jaqın qatnasıqtan lázzetlenip atırmız ba? Biz Onıń Sózin úzliksiz azıq etip atırmız ba? Biz Onıń Sózin oylap atırmız ba yamasa qurǵaqshılıqtaǵı qoylar sıyaqlı ruwxıy jaqtan ash qalıp atırmız ba? Biz Onıń basshılıǵın izlep, Onıń úlgisine erip atırmız ba yamasa biz óz dáwirimizdiń fariseylerine – legalizm hám materializmge erip atırmız ba? Biz Onıń bar ekenligin hám qorǵanıwın sezip atırmız ba? Biz joǵalǵan qoylardı Qoylıdı tabıwǵa járdem beriw ushın meyirban qoylılarǵa aylanıp atırmız ba?
Shirkew Mesihtiń global qoylısı. Onıń pastoral kútimi jergilikli shirkew ishinde turaqlı túrde kórsetiliwi kerek. “Pastor” sózi latınsha “qoylı” degen mánisti bildiredi. Shirkew qoylısı sıpatında, biz mánisli pastoral kútim, basshılıq hám qáwipsizlikti seziwimiz kerek. Shirkew sonday-aq meyirban bolıwı hám On'n'shı Qoylıdıń xabarın joǵalǵan qoylarǵa jetkiziwi kerek.
Mesi endi jerde fizikalıq jaqtan joq bolǵanı ushın, Ol Muqaddes Ruh, Injil, sıyınıw, pastorlar hám qatnasıq arqalı qoylı kútimin beredi. Qoylar ushın óz ómirin bergen On'n'shı Qoylı sonday-aq ólilerden tirilgen “Ullı Qoylı” hám qayta keletuǵın “Bas Qoylı” (Evreylerge 13:20; 1 Petrus 5:4).
