Yeremiyanıń Qudaydıń Sózin Qarsılıqqa Qaramastan Sóylewge Shaǵırıwı

Kirisiw hám tariyx

Yeremiya «Rabbı joqarılatılǵan» hám «Rabbı tárepinen tayınlanǵan» degen mánisti ańlatıwı múmkin. Eki mánis te oǵan tiyisli, sebebi ol óziniń uzaq hám qıyın ómirinde Rabbını joqarılatqan, sonıń ishinde Quday onı shaqırǵan hám tayınlaǵan xızmette de. Jazıwshı payǵambar sıpatında ol Bibliyaǵa basqa payǵambarlardan kóbirek sóz qosqan.

Ol Quday tárepinen adamlardı Oǵan qaytarıw ushın qollanılǵan (2 Petrus 1:21).

Yeremiyanıń xızmeti Patsha Yosiyanıń dáwirinde, shama menen eramızǵa shekemgi 627-jılı baslanǵan. Rabbı Yosiyanı, Yahudiyadaǵı taqıwalı patshalardıń aqırǵısın, ibadatxanada kitap tabılǵannan keyin tez arada úlken oyanıw hám Óz Sózine qaytıwǵa alıp kelgen (2 Shejire 34:14-33). Bul ibadatxananı hám jerdi barlıq túrdegi butparastlıq hám jaman ádetlerden tazalaw waqtında júz bergen. Qudaydıń oylarına shın júrekten qaytıw Paskha bayramın ótkiziwde de kórsetilgen, bul haqqında jazılǵan: «Hákimler dáwirinen beri (2 Patshalar 23:22) hám payǵambar Samuel dáwirinen beri (2 Shejire 35:18) hesh qashan bolmaǵan» dep. Usılayınsha, Patsha Yosiya Yahudiya hám Benyamin arasında ájayıp tikleniwdi ámelge asırǵan, hátte Assur tárepinen tutqınǵa alıp ketilgen on qáwimniń qaldıqlarına da tásir etken, bul 1 Patshalar 13:2 de boljanǵan edi. Bul taqıwalı patsha Qudaydıń kóplegen adamların basında Musa arqalı bergen nárselerine qaytarǵan.

Biraq, Yosiyanıń basshılıǵı astında Qudaydıń nızamına qaytıw kóbinese sırtqı nárseler menen sheklengen edi. Bul nárseler óz-ózinen jaqsı edi, mısalı, butlardı alıp taslaw, ibadatxananı tazalaw hám onıń xızmetin qayta tiklew – biraq hámme de shın júrekten táwbe etip, Rabbıǵa qaytpaǵan edi. Úlken oyanıw júz berip atırǵanına qaramastan (2 Shejire 34-35), Yeremiya shın qayǵınıń joqlıǵın kórgen hám bul mútájlikti sheshken (qarań Yeremiya 7:1-15). Nárselerdi sırtqı tárepten tártipke salıw menen qanaatlanıw qáwipi hárdayım bar, biraq Quday aldında durıs ruwxıy jaǵday bolmasa (2 Timotiy 3:5 ti esapqa alıń).

Shaqırıw, tayarlıq hám wazıypalar

Quday Yeremiyanı qıyın xızmetke tayarlaǵan. Onı shaqırǵan waqıtta Quday oǵan Óziniń basshılıq etip atırǵanın anıq kórsetken:

Men seni ana qarnında jaratpastan aldın bildim; sen tuwılmastan aldın seni muqaddes qıldım; seni milletlerge payǵambar etip tayınladım (Yeremiya 1:5 NKJV).

Usı bántlerdi kórip shıǵayıq:

• «Men seni jarattım» degeni «Men seni gúlalshı ıdıstı tayarlaǵanday etip qáliplestirdim» degen mánisti ańlatadı. Bul Qudaydıń basqarıwın kórsetedi (qarań Zábúr 139).
• «Men seni bildim» degeni Qudaydıń aldınnan biliwin, Yeremiya anasınıń qarnında payda bolmastan aldın da Oylap qoyǵan qatnasıǵın ańlatadı. Bul Qudaydıń Yeremiya ushın bolǵan rejesin kórsetedi, keyinirek Pawıl menen bolǵanı sıyaqlı (Galatiyalılarǵa 1:15).
• «Men seni muqaddes qıldım» degeni Quday Yeremiyanı Ózi ushın ómirine hám xızmetine arnalǵan arnawlı reje menen ajıratqanın bildiredi.
• «Men tayınladım...» degeni Quday Yeremiyanı Óziniń sózlewshisi etip tayınlaǵanın hám ornatqanın ańlatadı, tek Óziniń jerdegi xalqına emes, bálki barlıq átiraptaǵı milletlerge de.
• Sol sıyaqlı, Quday hár bir múmin ushın rejege iye. Náyaz dáwirine tiyisli bolǵanlar ushın bul reje «dúnyanıń tiykarı qalanǵanǵa shekem» baslanǵan (Romalılarǵa 8:29-30; Efesliklerge 1:4-5). Bir jaǵınan bul payǵambar haqqında oqıǵanımızdan da ájayıp.

Yeremiya, Musa Quday onı shaqırǵanda (Shıǵıw 3) qarsılıq bildirgeni sıyaqlı, birqansha qarsılıqlar bildirdi. Biraq, Quday shaqırǵan waqıtta jetilisken hám tárbiyalı adam bolǵan Musadan ayrıqsha, Yeremiya jas jigit edi. Rabbı hesh qanday sıltawdı qabıl etpeydi: «‘Men jas jigitmen’ dep aytpa» (Yeremiya 1:7). Quday ápiwayı ǵana Yeremiyanıń qay jerge barıwı kerek ekenin hám ne aytıwı kerek ekenin ayttı. Ol oǵan jiberiletuǵın adamlardan qorqpawdı ayttı, oǵan Óziniń onı menen birge bolatuǵının hám kerek bolsa, onı qutqaratug'ının ájayıp wáde etti. Keyin Quday Óz qolın sozıp, Yeremiyanıń awzına tiyip, Óz sózlerin onıń awzına salıw arqalı bul wazıypanı tastıyıqladı (9-bánt). Usılayınsha Ol onı milletler hám patshalıqlar ústinen ornatqan yamasa tayınlaǵan hám bul wazıypanı belgilegen: «tamırınan qoparıw hám qulatıw», «joq etiw hám taslap jiberiw» hám «qurıw hám egis egiw» (10-bánt). Quday alıp taslanıwı kerek bolǵan nárselerdi, Óz oylarına qarsı bolǵan nárselerdi alıp taslaydı, Ózi qálegen nárselerdi kirgiziw hám ornatıw ushın. Sol sıyaqlı, Pawıl Jańa Testament dáwirinde egis egiwshi hám qurıwshı edi (1 Korinflilerge 3). Búgin biz jańa tiykar sala almaymız – hám salıwǵa háreket etpewimiz kerek. Biraq Quday hár bir múminniń Óz xızmetine qatnasıwın, Óz buyrıqların orınlawın qáleydi. Bul úlken imkaniyat hám úlken qıyınshılıq.

Qudaydıń shaqırıwı tastıyıqlandı

Quday Yeremiyaǵa kórsetken eki kóriw arqalı Óz shaqırıwın tastıyıqladı (1:11-16). Birinshi kóriw badam terek shaxası edi – jańa máwsimde gúlleytuǵın birinshi terek, bul Qudaydıń Óz Sózin orınlawǵa tez hám sergek bolatuǵının kórsetedi. Quday ne aytqanın mánis etedi hám ne mánis etkenin aytadı. Ol Óz sózleriniń orınlanıwın támiyinleydi.

Ekinshi kóriw qaynap turǵan qazanǵa tiyisli edi, ol qublaǵa qaray iyilgen edi: Qudaydıń jazası arqadan Qudısqa hám Yahudiyaǵa, «jerdiń barlıq turǵınlarına» (14-bánt) keledi. Bul eki kóriw 10-bánttiń birinshi bólimin, Qudaydıń xalqı arasında hám Óz jerinde júz bergen barlıq jamanlıqlar sebepli joq etiw haqqındaǵı bólimin orınladı (16-bánt). Biraq 10-bánttiń ekinshi bólimi Yeremiyanıń tiykarǵı wazıypası «qurıw hám egis egiw» haqqında. Bunnan keyin Quday oǵan bergen buyrıq (1:17-19) keledi, bul búgingi kún ushın sabaqlardı óz ishine aladı:

• «Beldi buwıw» (NASB) wazıypaǵa tayarlanǵanın ańlatadı.
• «Tur» degeni turıp jumıs baslawdı ańlatadı.
• «Men saǵan buyırǵan barlıq nárselerdi olardıń aldında sóyle» (NKJV) bul Onıń barlıq milletler ushın xabarı (5-bánt).
• Payǵambar ózi jaqsı kórgen sózlerin tańlap, qalǵanların umıtıp kete almas edi. Joq, «Men saǵan buyırǵan barlıq nárseler» bunıń ushın orın qaldırmaydı.

Quday Óz qulın ruwxlandırdı, biraq sonımen birge eskertti: «Olardıń aldında qorqpa, áytpese Men seni olardıń aldında qorqıtaman» (17-bánt). Keyin Quday Yeremiyanı «bekkemlengen qala hám temir ustın, hám jez diywallar» menen salıstırdı, Qudaydıń Óz payǵambarı arqalı bergen salmaqlı xabarın esapqa alǵanda «búkil jerge – Yahudiyanıń patshalarına, onıń ámirlerine, onıń ruhaniylerine hám jer xalqına qarsı» (1:18). Yeremiya kitabınıń barısında biz bul qıyın tórt yamasa bes bólimli wazıypanıń qalay orınlanatuǵının bilemiz. Biz sonımen birge úlken qarsılıq bolatuǵının da oqıymız. Biraq, Quday jeńisti wáde etti: «Sebebi Men seni menen birgemen... seni qutqarıw ushın» (19-bánt).

Yeremiya ushın qıyın dáwirler

Patsha Yosiyanıń óz qaysarlıǵı sebepli waqıtsız óliminen keyin, biraq Quday tárepinen ruqsat etilgennen keyin, Yeremiya Joqlawlar kitabın jazǵan. Bul 2 Shejire 35:25 te aytılǵan. Geybir adamlar bul kitap ibadatxananıń joq etiliwi sebepli jazılǵan dep esaplaydı. Biraq, bul waqıya jigirma jıldan keyin júz bergen. Yosiyanıń ólimi Yeremiyanı bul qayǵılı qosıqlar hám názik qosıqlar jıynaǵın jazıwǵa májbúr etken, olar Rabbınıń azaplarına qollanılǵanda júdá tásirli boladı.

Yeremiya Quday bergen xızmetin Yosiyadan keyin kelgen úsh jaman patsha dáwirinde Qudıstıń joq etiliwine shekem dawam ettirdi (Yeremiya 1:3). Bul qorqınıshlı waqıyanı, onıń dáwirindegi adamlar hesh qashan bolmaydı dep oylaǵan, Yeremiya olar táwbe etiwden bas tartqanı ushın qayta-qayta boljaǵan edi. Payǵambar toqtamay, óz erkleri menen Mısırǵa ketkenler arasında óz xızmetin dawam ettirdi, biraq ol jerde de olar tıńlamadı (Yeremiya 41-44). Bul isenbeytuǵın qaldıq Qudayǵa emes, Mısırǵa isengen edi.

Yeremiyanıń xızmeti hám búgingi kún ushın qollanbalar

Kóplegen adamları Babilon tutqınlıǵına alıp ketilgennen keyin de, Yeremiya Qudaydıń payǵambarı sıpatında dawam etti. Hám óz erkine qarsı Mısırǵa alıp ketilgennen keyin de, ol boysınbaǵan qaldıqqa qarsı gúwalıq beriwdi dawam ettirdi (Yeremiya 44). Ol Nebukadnetsardıń olardı ol jerde de quwıp jetetuǵının kórsetti, sebebi bul patsha olardıń butparastlıǵı sebepli Qudaydıń qulı sıpatında jiberilgen edi. Eger olar táwbe etip, Wáde etilgen jerde qalǵan bolsa, Quday olardı qorǵap, aman saqlar edi – biraq olar Yeremiya arqalı kelgen Qudaydıń kórsetpelerin tıńlawdan bas tarttı. Sonıń menen birge, Yeremiya ólimine shekem payǵambar sıpatında dawam etti.

Kóplegen adamlar Jılaǵan Payǵambaratlı, ataqlı Gollandiyalı súwretshi Rembrandt van Ryn (1606-1669) tárepinen súwretlengen kartinanı jaqsı biledi, ol Protestant Reformatsiyasınan keyin shama menen bir ásir ótkennen keyin «Gollandiya Altın Dáwiri»nde jasaǵan. Bul «altın» jıllar Yosiyanıń húkimranlıǵına uqsas bolıp, onıń dáwirleri sırtqı qaytıw hám gúlleniw menen belgilengen bolsa, Rembrandt dáwirinde de solay bolǵan. Shirkew tariyxında túrli jaǵdaylarda usıǵan uqsas ózgerisler júz bergen, birneshe adamda anıq oyanıw olardıń átirapındaǵı jámiyetke unamlı tásir etken. Adamlar Qudaydıń Sózi kórsetken jańa baǵıtqa boysınǵan, biraq júrekleriniń tereń ózgeriwi, táwbe etiw yamasa Qudayǵa qaytıw bolmaǵan. Rabbımızǵa sırtqı tárepten «háreketlerdi orınlaw» hám awızeki xızmet etiw (2 Timotiy 3:1-5) Shirkewdiń jámiyetlik gúwalıǵı sıpatında aqırǵı kúnlerin de xarakterleydi, biz jasap atırǵan Laodikeya dáwirin (qarań Ashıw 3:14-22).

Úlken qıyınshılıqlar

Yeremiyanıń xızmeti sátsiz bolǵanday kóriniwi múmkin, biraq bul isenimli payǵambar, geyde gúmanlanıp hám shaǵım etse de, barlıq qıyınshılıqlarǵa, qarsılıqlarǵa hám hújimlerge qaramastan dawam etti. Ol Rabbı atınan sóylewdi qalay toqtatqısı kelgenin súwretlegen, biraq keyin Qudaydıń Sózi onıń ishinde janıp turǵan ot sıyaqlı edi (Yeremiya 20:9). Basqasha aytqanda, ol kóplegen ret ómiri qáwip astında bolǵanına qaramastan sóylewi kerek edi. Quday ushın sóylewge bolǵan bul ıqtıyarlıq Yeremiyanıń Patsha Yosiyanıń dáwirinde kitap tabılǵanda basdan keshirgen quwanıshı menen baylanıslı bolıwı múmkin. Usılayınsha Qudaydıń Sózi onıń jánine azıq hám júregine quwanısh edi (15:16). Onıń jaqtırmawshılıǵına hám «tabıs»sızlıǵına qaramastan, ol dawam etti. Búgingi kún ushın qanday úlgi!

Basqa shın izbasarlarǵa Daniyel hám onıń dosları kiredi, olar Yosiyanıń óliminen kóp ótpey Babilonǵa alıp ketilgen, bul Yesaya tárepinen Patsha Xizqiyelge boljanǵan edi (Yesaya 39:5-7). Yeremiyanıń xatkeri Barux, payǵambar sıyaqlı qıyınshılıqlarǵa iye bolǵanına qaramastan, isenimli izbasardıń basqa bir mısalı (Yeremiya 45:1-5).

Yeremiyanıń ómiri joqarı hám tómen dáwirlerden turǵan, bir jaǵınan Rabbı menen birge bolıwdan lázzet alǵan, basqa waqıtları bolsa úlken qarsılıqlarǵa ushıraǵanı ushın óz wazıypasın pútkilley taslaǵısı kelgen. Bunnan tısqarı, payǵambar adamlardı tek táwbe etiwge shaqırıp qoymay, ol ózin de kishipeyillik penen tutqan, jeke ózi. Ol Rabbıǵa jaqın jasaǵan hám adamlardıń jaǵdayın óziniki sıyaqlı qabıl etken, ózi jeke bul ayıptan azat bolǵanına qaramastan, olardıń Quday aldındaǵı ayıpları menen ózin teńlestirgen.

Ey Rabbı, bizdiń ayıplarımız bizge qarsı gúwalıq berse de, Óz atıń ushın et, sebebi bizdiń qaytıwlarımız kóp, biz Saǵan qarsı gúna qıldıq (Yeremiya 14:7).

Ulıwma alǵanda, Yeremiya geyde Rabbıǵa bolǵan sadıqlıǵında terbelgenine qaramastan, óz iseniminde shın bolıp qaldı. Dáwirler júdá qıyın edi, ásirese Yeremiyanıń ruwxıy tásiri ol sóylegen basshılardıń tek birneshewi tárepinen qabıl etilgenin esapqa alǵanda. Sonıń menen birge, sol birneshe adam kóplegen basqalardıń tásirine ushıraǵan.

Búgingi kún ushın sabaqlar

Bul barlıq nárseler bizdiń tálimimiz hám ruwxlanıwımız ushın jazılǵan (Romalılarǵa 15:4; 1 Korinflilerge 10:11). Qudaydıń Yeremiya arqalı adamlardı táwbe etiwge hám óz jolların ózgertiwge qayta-qayta shaqırıwı olardıń Oǵan bolǵan juwapkershiligin hám esap beriwshiligin basım etedi. Quday tárepinen, Óz tártipke salıw islerinde, Ol suveren – hesh kim Oǵan qarsı shıǵa almaydı – jazanı jiberiwde (Yeremiya 24:5,9) yamasa táwbe etiwdi ámelge asırıwda. Bul Yeremiya tárepinen rawajlandırılǵan tema:

Men olardıń júregine Meni, Rabbı ekenimdi biliw ushın júrek beremen; hám olar Meniń xalqım boladı, hám Men olardıń Qudayı bolaman: sebebi olar pútkil júrekleri menen Maǵan qaytadı (Yeremiya 24:7 JND).

Ekinshi tárepte,

Hám siz Meni izleysiz hám Meni tabasız, qashan siz Meni pútkil júregińiz benen izleseńiz (Yeremiya 29:13)

adamlardıń juwapkershilik tárepin kórsetedi. Payǵambar Yeremiya adamlardıń jaǵdayı menen hám táwbe etiw zárúrligi menen ózin teńlestirgen (14:7), olardıń jamanlıǵın (7:24-28) hám júrekleriniń qattılıǵın (17:1-6, 9) aytqanda. Stefan keyinirek usıǵan uqsas háreket etken (Háreketler 7:51-53), onıń duwası Tarsuslı Sawıldıń ózgeriwi menen juwap berilgen. Sol sıyaqlı, Yeremiya qaytıp kelip Qudayǵa isenetuǵın qaldıqtı izlegen (Yeremiya 17:7-8). Bunıń júz beriwi ushın, ol waqıtta yamasa házir, Qudaydıń jumısı kerek (10-bánt) jazada hám qaytarıwda – shın táwbeniń sırlıǵı.

Yeremiyanıń shaqırıwınan ómiriniń aqırına shekem shama menen eliw jıldı qamtıydı. Bul dáwirdegi onıń jazbaları túrli usıllar menen bólistiriliwi múmkin hám Yeremiya kitabınıń dúzilisin anıq túsinip alıw júdá qıyın. Biraq, anıq bolǵanı, ol Qudaydıń xalqın táwbe etiwge hám óz jolların ózgertiwge shaqırǵan xabar. Bul anıq xabar payǵambardıń diniy, siyasiy hám sociallıq basshılar tárepinen qarsılıqqa ushırawınıń sebebi boldı. Yeremiya Yahudiya hám Qudısqa arnalǵan kóplegen bablardı jazǵan, olardı táwbe etiwge hám Qudaydıń Patsha Nebukadnetsar arqalı alıp keletuǵın jazasına boysınıwǵa shaqırǵan. Ol sonımen birge basqa milletlerge de tolıq maǵlıwmat berip, olardı Babilon patshasına boysınıwǵa shaqırǵan.

«Gúna qurbanlıǵın jeyiw»

Bul Qudaydıń xalqınıń kemshilikleri menen ózin teńlestiriw hám olardıń jaǵdayın Quday aldında óziniki sıyaqlı moyınlaw degen mánisti ańlatadı. Yeremiya bunı islegen, hám biz Yesaya, Hizqiyel, Daniyel, Ezra hám Naximiyanı da eske alıwımız múmkin. Bul taqıwalı adamlar, túrli usıllar menen hám túrli sózler hám háreketler menen, óz xalqınıń kemshilikleri menen ózin teńlestirgen, hátte «Men gúna qıldım» dep aytıw dárejesine shekem. Jańa Testamentte Qudaydıń qulları sol bir qatnastı kórsetken.

Qarańǵılıqtıń úsh saati dawamında Xochta Rabbı Ózi, pútkilley ayıpsız bolǵanına qaramastan, Óz xalqınıń gúnahı/gúnahları menen bizdiń Orınbasarımız hám gúna qurbanlıǵımız sıpatında ózin teńlestirgen (2 Korinflilerge 5:21). Bul aqırǵı bántti biz hesh qashan isley almaymız – hám Quday bizden bul orındı iyelewdi soramaydı. Biraq biz Qudaydıń xalqı hám olardıń kemshilikleri menen moralıq mániste ózimizdi teńlestiriwimiz kerek, onı ózimizdiki etip. Bul mániste biz Másihniń orınlanǵan jumısı tiykarında gúna qurbanlıǵın jey alıwımız hám jeyiwimiz kerek. Biz oǵan hesh nárse qospaymız, biraq biz ápiwayı ǵana Yeremiyanıń duwadaǵı úlgisin, «Biz Saǵan qarsı gúna qıldıq» (14:7), hám Daniyeldiń, «Biz gúna qıldıq» (Daniyel 9:5) úlgisin dawam etemiz, olar jeke ózleri bul gúnahlardan azat hám hátte ayıpsız bolǵanına qaramastan.

Búgin bizge muqaddes, ádalatlı hám súyispenshilikli Qudayımız aldında basımızdı iymek kerek. Biz Shirkew tariyxı dawamında, ásirese bizdiń dáwirimizde júz bergen úlken sátsizliktiń barlıq bólimimiz. Ózimizdi qorǵamay yamasa sıltaw etpey, kishipeyillik penen bolayıq. Rabbımız Isa Másihke itibar qaratayıq, Basqa bekkem turayıq (Kolosalılarǵa 2:19) hám Odan bizge kerekli nárselerdi alayıq (1:28). Bizge tek Qudaydıń oyların durıs túsinip qoymay, Quday hám adam aldında durıs qatnas kerek (mısalı, Efesliklerge 4:1-6). Rabbı bizge járdem bersin!

ESKERTMELER

1. Musa Qudaydıń sózlewshisi bolıw mánisinde payǵambar edi hám Musaǵa berilgen Bes kitapta tiykardı qalaǵan. Keyingi sóylewshi hám jazıwshı payǵambarlar Quday tárepinen Óz xalqın táwbe etiwge hám sol tiykarǵa qaytıwǵa shaqırıw ushın jiberilgen, Yeremiya da solay islegen.
2. Bul kontekstte «Rabbınıń sózi» degen sóz dizbegi Yeremiya kitabında 49 (7x7) ret ushırasatuǵını dıqqatqa ılayıq (Evrey tekstinde). Jeti tolıqlıqtı ańlatadı.
3. Sol sıyaqlı, biz Shirkew dáwiriniń basında Quday bergen nárselerge, Ol bunı islewge húkimet bergen elshiler tárepinen ornatılǵan tiykarǵa bekkem turıwımız kerek. Biz Háreketler kitabında súwretlengen jaǵdaylardı qayta qáliplestire almaymız, biraq shın jeńimpazlardıń birinshi súyispenshiligi menen Quday bir ret hám máńgilikke ornatqan principlerge bekkem turıwımız kerek (Yahuda 1:3).
4. 11-12-bántler sóz oyının ańlatadı: «badam» Evrey tilinde «shaked» bolıp, «baqlaw» degen mánisti ańlatadı. 12-bántte «tayın» (NKJV) Evrey tilinde «shoked» bolıp, «sergek, baqlawshı» degen mánisti ańlatadı.
5. Muqaddes Jazıwda arqa jaza menen baylanıslı.
6. Onıń wazıypalarınıń qıyınshılıǵı Yeremiyanıń úylenbeytuǵını (Yeremiya 16:2) hám toy yamasa jerlew máresimlerine qatnasıwına ruqsat etilmeytuǵını (16:5,8) menen túsinikli. Ol kóbinese ómirin qáwip astına qoyǵan, biraq Rabbı onı Óz wádesine qaray hárdayım qorǵaǵan (1:19).
7. Bunı islewdiń bir usılı Yeremiya orınlawı kerek bolǵan on simvollıq háreketti dawam ettiriw. Basqa bir usılı bolsa poeziyalıq hám proza mazmunın salıstırıw, yamasa bir jaǵınan Izrailge arnalǵan sózlesiwlerdi, ekinshi jaǵınan milletlerge arnalǵan sózlesiwlerdi salıstırıw.
8. Qudaydıń tártipke salıwına boysınǵan hám tutqınlıqqa jiberilgenler jaqsı injirler menen, joqarı sapalı injirler menen salıstırıladı. Aman qalǵan hám Yahudiya hám Qudısta qalǵanlar Babilonǵa alıp ketilgenlerden ádewir jaqsıraq ekenliklerin maqtanǵan. Biraq, bul ekinshi topar Yeremiya 24 tegi jaman injirler menen kórsetilgen. Bul bap táwbe etiw zárúrligi haqqında da sóyleydi.