Yaqup – Jabısıwdı úyreniw
Ibrahım, Ishaq hám Yaqup atları Muqaddes Kitapta kóp ushırasadı. Hárbiri Qudaydıń jerdegi xalqı Izrail ushın zárúrli baylanıs bolıp tabıladı.
Injildi oqıwshılar Ibrahımnıń hayalı Saraydıń perzentsiz bolǵanın hám onıń qartayǵan waqtında perzent kóriwi Qudaydıń mújizesi bolǵanın biledi. Quday olardıń atların Ibrahım hám Saraydan Ibrahım hám Saraǵa ózgertkende (Jaratılıs 17:5,15-ke qarań), Ol Ibrahımǵa Jaratılıs 12:1-7-de wáde etilgen urıwdı esletti. Ibrahım óziniń hám hayalınıń tábiyiy jaǵdaylarına qarap gúmán etti:
Sonda Ibrahım júzi menen jerge jıǵılıp kúldi hám óz júreginde: ‘Júz jaslı adamnan perzent tuwıla ma? Hám toqsan jaslı Sara perzent tuwa ma?’ dedi (Jaratılıs 17:17 NKJV). Álbette, Quday wádesin orınladı.
Keyinirek, wáde etilgen urıw, Ishaq, óz ulıwlarınıń tuwılıwı ushın 20 jıl kútiwge májbúr boldı: “Ishaq Rebekanı hayallıqqa alǵanda qırq jasında edi… Ishaq Rabbıdan hayalı ushın jalbardı, sebebi ol perzentsiz edi, hám Rabbı onıń jalbarıwın qabıl etti, hám onıń hayalı Rebeka boyına aldı” (Jaratılıs 25:20-21). Biz sol bapta oqıymız: “Olardı tuwǵanda Ishaq altmıs jasında edi” (26-ayát). Olardıń egizleri boldı: Esaw birinshi tuwılǵan edi, hám Yaqup onıń artınan keldi. Yaqup tuwılǵanda Esawdıń ókishesinen uslap aldı.
Izrail úyin Yaqup hám onıń hayalları qurǵan edi. Biz kóretuǵınımızday, ol aldawshı, ayyar hám isker edi. Rabbı onıń menen birge bolsa da, Yaqup ómiriniń kóp bólegin ózi ushın jasaytuǵın edi. Biraq bir tún Rabbı onıń menen gúreskende, Yaqup Rabbıǵa jabısıwdı úyrendi. Biz de sol sabaqtı úyreniwimiz kerek. Yaquptıń ómirinen kóp nárse úyreniwge boladı, sonlıqtan jaqınnan kóreyik!
Tuwılıw, Tuwılǵanlıq huqıqı hám Pátiya
Rebeka boyına alǵanına quwanıshlı hám minnetdar edi, biraq bir másele bar edi: “Balalar onıń ishindegi bir-biri menen gúresti; hám ol: ‘Eger hámme nárse jaqsı bolsa, nege men bundayman?’ dedi. Sonlıqtan ol Rabbıdan soraw ushın bardı” (22-ayát). Eger hámme máselelerimiz benen Rabbıdan sorasaq, bul jaqsı bolar edi. Rabbı onıń duwasına juwap berdi. Ol oǵan onıń qarnında eki millet bar ekenin hám úlkeniniń kishisine xızmet etetuǵının ayttı (23-ayát). Yaquptıń Esawdıń ókishesinen uslap alıwı bul gúrestiń bir bólegi edi, hám sol waqıttan baslap ol Orınbasar dep ataldı. Haqıyqatında da, ol Esaw xızmet etetuǵın adam bolar edi. Yaqup urıw bolar edi hám Quday Ibrahımǵa wáde etken áwladtı dawam ettirer edi: Ibrahım, Ishaq hám Yaqup. Biraq, Yaquptıń minez-qulqınıń onıń tuwılıwında ashılıwı qızıqlı.
Balalar jas jigitlerge aylandı. Ishaq Esawdı jaqsı kórer edi, sebebi ol ańshı edi; biraq Rebeka Yaquptı jaqsı kórer edi (27-28-ayátlar). Yaquptıń birinshi jazılǵan aldawshılıq háreketi tuwılǵanlıq huqıqı menen baylanıslı boldı. Tuwılǵanlıq huqıqı júdá zárúrli edi, sebebi ol shańaraq baslıǵına ruwxanıy huqıqlardı ámelge asırıwǵa múmkinshilik berer edi hám onı miyrasxor retinde tán alar edi. Egizler tuwılmas burın, Rabbı Yaquptıń miyrasxor bolatuǵının járiyalaǵan edi; sonıń menen birge, Yaqup tuwılǵanlıq huqıqın qolǵa kirgiziw ushın ayyar hám nápsilik, yamasa denege tiyisli usıllardı qollandı.
Yaqup ushın qolaylı waqıt Esaw ash bolǵanda keldi.
Esaw Yaqupqa: ‘Ótinish, maǵan sol qızıl palawdan ber, sebebi men sharshadım,’ dedi. Sonıń ushın onıń atı Edom dep ataldı. Biraq Yaqup: ‘Maǵan búgin tuwılǵanlıq huqıqıńdı sat,’ dedi. Hám Esaw: ‘Mine, men óleyin dep turman; sonıń ushın bul tuwılǵanlıq huqıqı maǵan ne kerek?’ dedi (Jaratılıs 25:30-32). Eki tiykarǵı dinamika júz berdi: Yaqup óz paydası ushın jaǵdaydı paydalandı, hám “Esaw óz tuwılǵanlıq huqıqın mensinbedi” (34-ayát).
Biz Qudaydıń biz ushın ne bergenin alamız. Yaqup Qudaydıń oǵan bergenin qolǵa kirgiziw ushın nápsilikti qollanbawı kerek edi. Biraq, Esawdıń óz tuwılǵanlıq huqıqın bir tabaq palaw ushın satıwı da birdey awır, yamasa ashıqtan-ashıq jaman edi. Ol óleyin dep turǵan joq edi. Máselemizde biz Yaqupqa da, Esawǵa da uqsamaslıǵımız kerek.
Yaquptıń ekinshi aldawshılıq háreketi pátiyaǵa baylanıslı boldı. Rebeka bir joba oylap taptı, hám Yaqup oǵan qosıldı. Jaratılıs 27 jobanıń tolıq maǵlıwmatların beredi. Ishaq qartayǵan hám kózleri kór edi. Ol Esawdı ańǵa shıǵıp, oǵan dásli taǵam tayarlawın qáledi. Ishaq, qashan óletuǵının bilmey, óziniń úlken ulına pátiya beriwdi qáledi. Biraq, Rebeka bul ótinishdi esitip, joba dúzdi. Bul jobaǵa kelsek, Yaquptıń tek bir qáweteri bar edi: joba áwmetsiz bolıwı múmkin.
Yaqup anası Rebekaǵa: ‘Mine, meniń aǵam Esaw túkli adam, al men tegis terili adamman. Bálkim ákem meni sezer, hám men oǵan aldawshı bolıp kórinemen; hám men ózime pátiya emes, al qárǵıs alıp kelemen,’ dedi (Jaratılıs 27:11-12)
Yaqup anasın bul jobadan qaytarıwǵa yamasa ákesin aldawdıń nadurıs ekenin aytıwǵa háreket etpedi. Rebeka Qudayǵa járdem beriwge háreket etse de, Oǵan onıń járdemi kerek emes edi; Ol qudiretli Bir. Yaqup anasına boysındı, hám onıń sózleri haqıyqatqa aylandı: ol ákesine aldawshı boldı. 19-ayatta Yaqup óziniń Esaw ekenin aytıp ótirik ayttı. Ol 20-ayatta taǵı ótirik ayttı, bul saparı Rabbıdı aralastırdı. 24-ayatta ol taǵı ótirik ayttı, ekinshi ret óziniń Esaw ekenin ayttı. 27-ayatta ol ákesin súydi.
Máselemizdiń adamları aldawshılıqtı qollanbawı kerek. Bizdiń ruwxıy pátıyalarımız Másihde bekkemlengen:
Rabbımız Isa Másihniń Qudayı hám Ákesi maqtalǵay, Ol bizdi Másihdegi aspan orınlarında hár bir ruwxıy pátiya menen pátiyaladı (Efesslerge 1:3). Bizdiń kúndelikli mútájliklerimiz de qanaatlandırılǵan:Meniń Qudayım óziniń dańqındaǵı baylıqlarına qaray, Isa Másih arqalı barlıq mútájliklerińizdi qanaatlandırar (Filipililerge 4:19). Izrail pátıyaları hám Shirkew pátıyaları álbette hár qıylı, sebebi Izrail Qudaydıń jerdegi xalqınan ibarat, al Shirkew Onıń aspan xalqınan ibarat. Biraq, prinsip zárúrli: imanıwshılar aldawshılıqtı qollanbawı kerek, hátte Qudaydıń niyetlerin ilgeriletiwge háreket etse de. Aqırında Yaqup Esawdan qashıwǵa májbúr boldı, ol onı óltiriw menen qorqıttı. Rebeka Yaquptı óz aǵası Labanǵa jiberiw ushın kóbirek aldawshılıq qollandı (Jaratılıs 27:41-46).
Qudaydıń mektebi: Ne eksek, sonı oramız
Quday sadıq. Yaqup Rabbıǵa súyeniwdi úyreniwge májbúr boldı, óz aqılına emes, hám Haran bul sabaqtı úyreniw ushın eń jaqsı orın edi. Yaquptıń ákesi Laban, nadurıs bolsa da, Quday Yaquptı oqıtıw ushın qollanǵan qurallı edi.
Aldanbańlar, Quday masqaralanbaydı; sebebi adam ne ekse, sonı orar (Galatiyalılardıń 6:7)
Jaratılıs 28-de Yaqup ájayıp tús kórdi. Onda Rabbı ózin Yaqupqa ashıp, Ibrahımǵa bergen wádesin tastıyıqladı hám Yaqup qayerge barsa da onıń menen birge bolıwdı wáde etti (10-15-ayátlar). Yaqup bir baǵana ornatıp, ol jerdi Baytel dep atadı (18-19-ayátlar). Biraq bunday ullı tájiriybeden keyin, Yaqup Quday menen sawdalasıwǵa háreket etip, óziniń kim ekenligine qayttı:
Sonda Yaqup ant etti: ‘Eger Quday menen birge bolsa, hám meni barıp atırǵan jolımda saqlasa, hám maǵan jewge nan hám kiyiwge kiyim berse, sonıń menen men ákemniń úyine tınıshlıq penen qaytsam, onda Rabbı meniń Qudayım bolar’ (Jaratılıs 28:20-21). Quday menen sawdalaspań!
Laban Yaquptan da kúshlirek edi. Jaratılıs 31:36-42-degi ákesi menen bolǵan kelispewshilik Yaquptıń ne kórgenin kórsetedi. Ol Labanǵa 20 jıl xızmet etti – 14 jıl Labannıń qızları ushın hám altı jıl óz qoyları ushın. Yaqup Labannıń Rahil ushın Liyadı qalay almastırǵanın aytpadı. Ol Haranǵa birinshi kelgende Rahil ushın jeti jıl xızmet etiwge kelisken edi, biraq Laban onı toy túninde aldap ketti. Laban Yaquptıń is haqısın da on ret ózgertti. Yaqup aytıwınsha, ol jırtqısh tárepinen óltirilgen qoylardan kelgen zıyandı kórgen. Laban bul talaptı qoyǵan edi. Ol ózi kórgen awır jumıs shárayatların ayttı. Aqırında, olar tınıshlıq shártnamasın dúzdi, hám Yaqup hám onıń úy-ishleri óz jollarına ketti. Ol 20 jıl burın Esawdan Labanǵa qashqan edi. Endi ol Labannan Qanaanga qaytıw ushın qashıp baratırǵan edi.
Bulardıń barlıǵında Yaquptıń Rabbıǵa tolıq súyeniwdi úyreniw ushın 20 jılı bar edi. Siz Rabbı menen júriwińizde ne úyrendińiz? Siz Ol haqqında jańa hám ájayıp nárselerdi úyrenip atırsız ba? Yamasa, siz bir qansha jaman nárselerdi úyreniwge májbúrsiz be? Jańa dinge kirgen adam bolsa da, yamasa jaqsı bilimdi, tájiriybeli máselemiz bolsa da, biz Rabbı menen júriwimizdi qádirlewińiz kerek hám Oǵan jaǵıwǵa umtılıwımız kerek.
Rabbıǵa jabısıwdı úyreniw
Yaquptıń úyreniwge tiyisli basqa bir kúshli sabaǵı bar edi; ol gúres jarısında júz berdi. Bul Yaqup ushın eń zárúrli sabaqlardan biri bolǵan bolıwı múmkin.
Jarıs baslanbas burın bir qansha nárseler júz berdi. Jaratılıs 32-de bizge Yaquptıń aǵası Esawdan qorıqqanı hám tınıshlıqqa erisiw ushın xabarshılar jibergeni aytılǵan (3-6-ayátlar). Xabarshılar jaman xabar bolıp kóringen nárse menen qaytıp kelgende, Yaqup óz toparın eki lagerge bóldi hám keyin duwa etti. Biz kóbinese solay etemiz: dáslep háreket etemiz, keyin duwa etemiz. Duwa etkenen keyin, Yaqup óz jobalarına qayttı. Ol Esawǵa kóp-kóp sawǵalar jiberdi. Sol sıyaqlı biz kóbinese ózimizge súyenemiz. Yaqup keyin óz shańaraǵın dárya arqalı ótkizdi, hám aqırında jalǵız qaldı (21-23-ayátlar). Bul biz kóbinese bolıwımız kerek bolǵan orın – Rabbı menen jalǵız.
Yaquptıń bir Adam menen gúreskeni aytılǵan, biraq 24-ayatta: “Sonda Yaqup jalǵız qaldı; hám bir Adam onıń menen gúresti kún shıqqansha” (Jaratılıs 32:24) dep jazılǵan. Bul uzaq gúres jarısı edi. Yaqup kúshli edi. Aqırında, Adam Yaquptıń san súyegin shıǵarıp aldı, Yaquptı Oǵan jabısıwǵa májbúr etti. Yaqup Adamdı uslap turıp: dedi,
Sen meni pátiyalamasań, men Seni qoyıp jibermeymen (Jaratılıs 32:26)
Hoseya 12-de Yaqup haqqında bir qansha ájayıp ayátlar bar:
Ol qarnında aǵasın ókishesinen uslap aldı, hám óz kúshi menen Quday menen gúresti. Hawa, ol Perishte menen gúresti hám jeńdi; ol jıladı hám Odan miyrim soradı. Ol Onı Baytelde taptı, hám Ol bizge sol jerde sóyledi (Hoseya 12:3-4). Yaquptıń Jaratılıs 32-de Adam menen bolǵan tájiriybesi Yaquptıń Rabbıǵa jabısıwdı úyreniw orını boldı. Gúres toqtadı; jabısıw baslandı. Yaquptıń jabısıwı ushın san súyeginiń shıǵıp ketiwi kerek boldı.
Yaquptıń keyinirek aqlıq bolǵanı menen, ómirinde hesh qashan jaqsı júrmegenligi aytılǵan. Yaqup ele de Esaw menen ushırasıwdan qorqar edi, hám ol jerde balaları menen qıyınshılıqlarǵa ushıradı. Yaqup kóp basqa qıyınshılıqlarǵa ushıradı, biraq sol tún ol qalay jabısıwdı, tayaw menen júriwdi, Qudayǵa súyeniwdi úyrendi. Bizdi Rabbıǵa jabısıwǵa ne májbúr etedi? Biz Oǵan tolıq súyeniwimiz kerek ekenin túsinemiz. Rabbı járiyaladı:
Men júzim, sizler shaqalar. Kim Meniń ishinde qalsa, hám Men onıń ishinde, ol kóp miywe beredi; sebebi Mensiz siz hesh nárse ete almaysız (Yuxanna 15:5)
Juwmaq
Hátte búgin de, evreyler hám máselemizler Ibrahım, Ishaq hám Yaquptı eske aladı. Bul úsh adamnıń hárbiri Qudayǵa súyengen ómir súrdi. Olardıń ómirleri úlgili hám Rabbımız Isa Másihke baratuǵın sol shınjırdaǵı bir buwın.
Yaquptan úyreniwimiz múmkin:
Ókishesinen uslap turıwshı, Orınbasar bolmaw. Biz basqalardı alǵa ótiw ushın jıǵıltpawımız kerek.
- Basqalardı aldawshılıq etpew; biz barlıq adamlar menen hám Quday menen adıl bolıwımız kerek.
- Múlklerdi qolǵa kirgiziw ushın joba dúzbew hám Quday menen sawdalaspa. Rabbı menen hesh qashan “eger… onda” qatnası bolmawı kerek.
- Joba dúzip, keyin duwa etip, keyin taǵı joba dúzbew. Kerisinshe, duwa et hám Onıń kórsetpesine boysın.
- Ápiwayı ǵana Rabbıǵa jabısıw, Oǵan bekkem jabısıw. Bul eń zárúrli!
- Onı qoyıp jibermew!
- Oǵan súyeniw. Ol bizdi pátiyalawdı qáleyedi.
- Aqırında, biz Onıń Yaquptıń ómirindegi jumısınıń miywesin kóremiz:
Iman menen Yaqup, ólip atırǵanda, Yusuf ulıwlarınıń hárbirin pátiyaladı, hám óz tayawınıń basına súyenip tabındı (Evreylerge 11:21)
