Qudaydan ǵárezsizlik
Injildiń dáslepki on eki babında biz sol dáwirdiń áwladlarınıń Qudayǵa bolǵan múnásibetlerin súwretleytuǵın úsh waqıya haqqında oqıymız. Birinshiden, Adam menen Hawwa Qudayǵa shúbhe etip, shaytannıń «Quday shınında da ayttı ma?» degen sorawına boysındı (Jaratılıs 3:1 NKJV). Keyin, suw tasqınınan aldınǵı áwlad haqqında oqıymız, olardıń júrekleri jamanlıqqa qaray umtılıp, nátiyjede jer zorlıqqa toldı. Suw tasqınnan keyin, biz Babel hám onıń minarasın Qudaydıń bar ekenligin moyınlamastan qurıwdı baslaǵanlardı kóremiz. Bul úsh mısalda kórsetilgen ruwxıy regressiya búgingi kúndegi dúnyanıń jaǵdayın anıq kórsetedi.
Qudaydıń kórsetpeleri
Quday bizge bergen birinshi kórsetpe ne edi? Bul Jaqsılıq hám Jamanlıqtı Bilim Dáregi Aǵashınıń jemisi haqqında emes edi. Kerisinshe, bul: «Quday olardı pataladı hám olardıń hár birine: ‘Ósińler, kóbeyińler, jer júzin toltırıńlar hám oǵan húkimranlıq etińler; teńiz balıqlarına, hawa quslarına hám jer júzinde háreket etetuǵın hár bir tiri nárseniń ústinen húkimranlıq etińler’» (Jaratılıs 1:28) dedi. Jer júzin toltırıw haqqındaǵı bul buyrıq Nuhqa suw tasqınnan keyin qayta berildi: «Sonda Quday Nuhqa hám onıń ulına pataladı hám olardıń hár birine: ‘Ósińler, kóbeyińler hám jer júzin toltırıńlar’» (Jaratılıs 9:1) dedi.
Quday hesh qashan bizge paydası bolmaytuǵın buyrıq bermedi, hám Ol bizden jer júzin toltırıwdı sorasa, bul Ol bizdiń júreklerimizdi hám tendentsiyalarımızdı bilgenligi ushın edi. Adamlar Qudayǵa ǵárezliligin moyınlaǵanda hám sol ǵárezliliktiń jaqsılıǵında jasaǵanda eń baxtlı boladı. Bunıńsız, biz tez arada bir-birimizge unamsız tásir ete baslaymız hám bir-birimizdi ózimizge-ózimiz jetkilikli bolıwımızǵa – Qudayǵa mútáj emesligimizge isendiremiz. Bul Qudayǵa shúbhe etiwden baslanadı hám bul boysınbawshılıqqa hám Qudayǵa qarsı bolıwǵa alıp keledi. Ókinishke oray, adam júreginiń maqtanıshı bunnan da ádewir barıp, Qudaydıń bar ekenligin joqqa shıǵarıwdı sanalı túrde sheshedi.
Qudaydıń aytqanına qarsı shıǵıw
Babel minarası haqqındaǵı gúrriń usınday múnásibettiń mısallarınan biri. Biz oqıymız: «Búkil jer júzinde bir til hám bir sóz bar edi. Hám olar shıǵıstan sayaxat etip kiyatırǵanda, Shinar jerinde tegislik taptı hám sol jerde jasay basladı. Sonda olar bir-birine: ‘Kelińler, kirpish jasayıq hám olardı jaqsılap pisireyik’ dedi. Olarda tas ornına kirpish, hám qatqısh ornına asfalt bar edi. Hám olar: ‘Kelińler, ózimizge qala hám tóbesi aspanǵa jetetuǵın minara qurayıq; ózimizge at shıǵarayımiz, áytpese pútkil jer júzi boylap tarqalıp ketemiz’» (Jaratılıs 11:1-4).
Qudaydıń dáslep Adamǵa, keyin Nuhqa bergen anıq kórsetpeleriniń paydası bolmasa, bul esap-kitap júdá jaqsı hám zıyansız kórinadi. Adamlardıń birlik sezimi bar ekenligi, birge jasawdı qálewi hám Quday jaratqan resurslardı tártip ornatıw ushın iskerlik penen paydalanıwı jaqsı emes pe? Bulardıń hámmesi bir nárseden basqa hámme nársede júdá normal: bul Qudaydıń aytqanına anıq hám tákabburlıq penen qarsı shıǵadı. Olardıń niyetleri hesh qanday bahana bermeydi: olar tarqalıwdı qálemeydi. Olardıń maqseti Qudaydı esapqa almastan, Onıń aytqanınıń kerisin islew edi, sebebi olardıń maqseti ózlerine at shıǵarıw edi! Bul suw tasqınnan keyin kóp waqıt ótpegenligin este saqlań.
Ózlerin kóteriwge umtılıwları olardıń tómenlew spiralına alıp keldi, bul adamlar Qudaydı yadtan shıǵarıp, Onı óz idealları menen almastırdı. Olar Qudaydı hesh qanday qospaǵan óz sistemaların jarattı. Bul búgingi kúndegi dúnyadaǵı adamlar múnásibetiniń anıq súwretin sızbay ma? Adamlar Qudaydı esapqa alıwdı da qálemeydi. Olar Onı pútkilley moyınlawdan bas tartıp, Quday haqqında túsinikti qospaǵan hám Onıń jollarına anıq qarsı bolǵan sistemalardı ornatıwdı abzal kóredi.
Adamlar ne ushın Qudayǵa qarsı shıǵadı?
Bul múnásibetke kim ayıplı? Babeldegi adamlar Adam Hawwaǵa, Hawwa jılanǵa islegenindey, átirapındaǵılarǵa barmaq penen kórsetiwge háreket etken bolıwı múmkin. Biraq hár kim óz háreketleri ushın juwapker. Nimrod basshılıq etken bolıwı múmkin (Jaratılıs 10:8-10 oqıń), biraq hár kim anıq túrde óz qálewi menen qatnasqan, sebebi biz tekstte kóremiz: «olar sayaxat etti», «olar jasadı», hám « biz qurayıq», « biz ózimizge at shıǵarayımiz» (Jaratılıs 11:2-4). Qátelikke jol qoyatuǵın adamlarǵa hám adasqan jámiyetke eriw hesh qanday bahana emes. Siz dúnya islegen islerdi ańsatlıq penen islewge qısım astında qalıwıńız múmkin, biraq boysınbawshılıqqa qaray qádem basıw hesh qashan durıs sheshim bolmaydı.
Olar Qudaydıń jolların úyrenbegen sıyaqlı bilimsizlikti de bahana ete almas edi. Olarda bizdegi sıyaqlı Injil bolmaǵan bolıwı múmkin, biraq olarda Qudaydıń tikkeley aralasıwları haqqında birinshi qol maǵlıwmatlar bar edi. Suw tasqınnan aldın, Nuhdıń ákesi Lamex te Adam menen sóylesip, Qudaydıń oǵan ashıp bergenleri haqqında maǵlıwmat ala alǵan bolıwı múmkin. Suw tasqınnan keyin, adamlar kim menen otıra alar edi? Shem Ibrahim tuwılǵannan keyin 150 jılǵa shekem jasaǵan, bul Babeldegi waqıyadan ádewir keyin. Bul degeni, Babeldegi adamlar kemege minip, óz ómirinde Qudaydıń húkimin hám miyrim-shápáátin tastıyıqlay alatuǵın gúwadan birinshi qol maǵlıwmat ala alǵan.
Hesh qanday bahana joq edi, hám búgin de ózgeris joq! Qaysı dáwirde bizdegi sıyaqlı Qudaydıń Sózine erisiw múmkinshiligi bolǵan? Haqıyqıy ayıplı – maqtanısh. Qudaydan ǵárezsiz bolıwdı qálew múnásibeti bar, hám bul aytılsa da, aytılmasa da, háreketler ózleri ushın sóyleydi.
Qudaydıń miyrim-shápááti hám rahm-shápááti
Shúkirler bolsın, Quday olardan da, bizden de bas tartpadı. Keyingi ayatlar Onıń sabırlı hám shıdamlı minezin kórsetedi. Olar bizdiń islerimizge bolǵan qızıǵıwshılıǵın kórsetedi. Hám bizdiń háreketlerimiz Qudayǵa qarsı kelgende, Ol miyrimli boladı. Rabbimizdiń Óz súwretinde jaratqanlarǵa bolǵan oyların esapqa alıw júdá jaqsı – Ol jasaytuǵın dúnyada quwanadı hám adam balalarınan lázzet aladı (Nasiyatlar 8:31).
Rabbimiz aspanlardan qaraydı; Ol barlıq adam balaların kóredi. Óz turar jayınan Ol jer júziniń barlıq jasawshılarına qaraydı; Ol olardıń júreklerin jeke-jeke qáliplestiredi; Ol olardıń barlıq islerin esapqa aladı (Zabur 33:13-15).
Rabbimiz jazalay alatuǵın birin tabıw ushın izlep júrmeydi. Kerisinshe, Ol bizdiń barlıq islerimizge qızıǵadı hám júrek qálese, tez arada keshiredi, miyrim-shápáát kórsetedi hám tikleydi. Onıń Babel minarası haqqındaǵı esap-kitaptaǵı bahalawı hám keyingi háreketleri bunı anıq kórsetedi:
Biraq Rabbimiz adam balaları qurǵan qala hám minaranı kóriw ushın túsip keldi. Hám Rabbimiz: «Shınında da, adamlar bir hám olardıń hámmesiniń bir tili bar, hám olar bunı isley basladı; endi olar islemeytuǵın hesh nárseni usınıs etpeydi. Kelińler, biz túsip, olardıń tilin aralastırayıq, sonlıqtan olar bir-biriniń sózin túsine almasın» dedi. Sonda Rabbimiz olardı sol jerden pútkil jer júzi boylap tarqattı, hám olar qalanı qurıwdı toqtattı. Sonlıqtan onıń atı Babel dep ataldı, sebebi sol jerde Rabbimiz pútkil jer júziniń tilin aralastırdı; hám sol jerden Rabbimiz olardı pútkil jer júzi boylap tarqattı (Jaratılıs 11:5-9).
Bul jerde Rabbimizdiń (Yahve) túsip keliwi menen adamǵa uqsas til bar. Ol hámme jerde bar hám hesh qayerge «barıwı» shárt emes, sebebi Ol sol jerde, biraq ideya sonda, Ol bul máselelerdi jaqınnan bahaladı hám bizge Óziniń hámme nárseni bilgen kózqarasınan esap-kitap berdi. Sonı da este saqlań, bul adamlarǵa qatnıslı máselede Qudaylıqta sheriklik bar, biz bunı «biz» degen sóz dizbeginde kóremiz. Úshliktiń shaxsları jaratılısta bolǵanı sıyaqlı birlikte qatnasqan, adamlar jaratılǵanda da (Jaratılıs 1:26).
Biz Qudaydıń bunday adasqan jaratılısta nege qızıǵıwshılıq tabatuǵının túsiniw qıyın, sebebi bizdiń Qudiretli Jaratıwshıǵa bolǵan ádettegi juwabımız isenimsizlik, qızıǵıwshılıqsız hám húrmetsizlik. Biraq Rabbimizge maqtawlar bolsın, sebebi Ol adamlar islerine qızıǵıwshılıq bildiredi hám bizdi ózimizdiń joq bolıwımızǵa hám joq etiliwimizge qaldırmaydı. Adam menen Hawwa gúna islegende, olar Qudaydı izlemedi; Ol olardı izledi. Qabil gúna islegende, Quday oǵan qol uzattı. Jamanlıq adamzatqa tarqalǵanda, hesh kim Rabbimizge shaqırmadı, biraq Ol qalǵan azǵana jaqsılıqqa itibar qaratıp, miyrim-shápáát penen kishkene, tútin shıǵarıp turǵan zıǵırdı yamasa Nuh shańaraǵınıń kómirin óshirmedi (Isaya 42:3; 2 Samuel 14:7).
Babel minarasında da biz miyrim-shápáát kóremiz! Adamlar húkimge layıq bolǵanda, Quday Óziniń ullı sabırlılıǵı menen olardı túrli tiller berip, túrli baǵdarlarǵa jiberdi. Onıń maqsetleri ámelge asırılar edi, hám jer júzi adamlar ne jobalasa da yamasa oylasa da toltırılar edi. Kórinis pútkilley shataqlıq bolıp kóringen bolar edi, Babel atı kórsetkenindey, biraq Quday tolıq qadaǵalawda edi. Ol sırtqı jaqtan xaotik kóringen nárseden tártip ornatıp atır edi. Qudaydıń tártibi adamlar kóbeygen sayın jer júzin boysındırar edi.
Keń kólemde pútkil dúnya gúnada joǵalıp, óz jaǵdayın sheshiw ushın hesh nárseni isley almas edi. Bizde úmit joq bolǵanda, Quday insan bolǵan Ul retinde túsip kelip, gúnanıń dúnyanı qalay qamap alǵanın gúwalıq etti. Dúnyanı jazalaw ornına, Ol onı qutqarıw ushın keldi. Biz oqıymız:
Adam ne, Siz onı eslewińiz ushın, hám adam balası ne, Siz oǵan barıwıńız ushın? (Zabur 8:4) Quday Óz Ulıń dúnyaǵa dúnyanı ayıplaw ushın emes, bálkim dúnya Ol arqalı qutqarılıwı ushın jiberdi (Yuhanna 3:17). Qollanıw arqalı, Quday aspanlardı da hár bir milletten hám tilden bolǵan adamlar menen toltırıwdı qáleyedi. Bul Qudaydıń jaqın keleshektegi kúni ushın tártibi, hám Onıń adam balaları islerine bolǵan qızıǵıwshılıǵı Onıń súyikli Ulıń bunı múmkin etiw ushın jiberiwine sebep boldı. Dúnya Qudayǵa yamasa Onıń Ulı Isa Máshihke itibar bermese de, hám átirapımızdaǵı jaǵday birqansha xaotik kórinse de, Qudaydıń islep atırǵanına hám Onıń miyrim-shápáátiniń belsendi ekenligine iseniń.
Onıń maqsetleri ámelge asıp atır, hám bul dúnyadaǵı kóplegen tiller Oǵan hesh qanday tosıq emes. Shınında da, Húwálar 2:6 da túrli tiller sebepli kóplegen adamlar arasında taǵı da shataqlıq kóremiz. Sol jerde, Quday bunı hár biriniń Qudaydıń ájayıp islerin óz tilinde esitiwi ushın múmkinshilik retinde paydalandı, Muqaddes Ruh túsip kelip, úydi toltırǵannan keyin.
Keleshektegi mıń jıllıq dáwirde kóplegen tillerdiń patshalar Patshası hám Rabbiler Rabbisine tabınıw ushın keletuǵınlar tárepinen kórsetiletuǵın kórinis boladı, ádillik húkimranlıq etedi (Zaxariya 8:23). Hám máńgilikke biz jańa qosıqtı «hár bir qáwimnen, tilden, xalıqtan hám milletten» qutqarılǵanlar retinde aytamız (Ashıw 5:9).
Qudaydıń biz ushın sabaqları
Múminler ushın, biz úyreniwimiz kerek bolǵan sabaq sonda, Rabbimizden uzaqlasıw kishkene baslanıwı múmkin, shúbhe baslanǵanda, biraq maqtanısh payda bolǵanda tez tarqalıwı múmkin – bir áwlad yamasa bir júrek ishinde. Biz Rabbimizge jaqın bolıwımız kerek hám bul jaqsı qatnasıqtı saqlaw ushın óz úlesimizdi qosıwımız kerek. Rabbimiz benen waqıt ótkiziń. Ol sizden lázzet aladı; siz de Onnan lázzet almaydıńız ba?
Imansız gúnákarlarǵa xabar sonda, siz Oǵan qızıqpasńız da, Quday sizge qızıǵadı. Ol sizge qol uzatıp atır. Ózińizge at shıǵarıwǵa háreket etiw ornına, Oǵan qaytıń hám qutqarıń!
Basqa hesh kimde qutqarıw joq, sebebi aspan astında adamlar arasında biz qutqarılıwımız kerek bolǵan basqa at joq (Húwálar 4:12).
Diniy waqıtlardan eń kóp payda alıw ushın, biz Qudaydı kútiwdi úyreniwimiz kerek. Eger biz Injildi úyreniwge, oylawǵa hám duwa etiwge jetkilikli waqıt sarplasqan bolsaq, biz Onıń aldında bolǵanımızdı bilemiz. Tek sonda ǵana biz kúni boyı qosımsha kúsh hám muqaddeslikti sezine alamız.
Ókinishke oray, kóplegen máshiyler ruwxıy balalar bolıp qaladı, sebebi olar Quday menen Onıń muhabbatın seziw hám Onıń kúshin seziniw ushın jetkilikli waqıt qalmaydı. Eger olar Onıń aldında azıraq asıqsa, Onı jaqsıraq biler edi hám Onıń Sózin anıǵıraq túsiner edi. —Fred Niemeyer
