Krizis waqıtlarında ósiw YESAYA 6:1-13-KE KÓZ QARAS
Yesaya 6 payǵambardıń ómirin ózgertken ájayıp waqıyanı bayanlaydı. Quday menen bolǵan bul ómirdi ózgertiwshi ushırasıw eramızǵa shekemgi 740-jılı «Uziya patsha ólgen jılı» (6:1 NIV) bolıp ótti. Biraq bunnan da basqası, bul bizge Yesayanıń ájayıp tájiriybesiniń kontekstin túsiniwge járdem beredi. Uziya patshanıń ólimi ne ushın áhmiyetli?
Uziyanıń ómiri 2-jılnamalar 26-da jazılǵan. Ol «patsha bolǵanda on altı jasında edi, hám ol Qudaydıń kóz aldında durıs isledi... Ol Zaxariyanıń kúnlerinde Qudaydı izledi, ol oǵan Qudaydan qorqıwdı úyretti. Ol Rabbıdı izlegenshe, Quday oǵan tabıslı boldı» (26:4-5).
Pútkil xalıq onıń tabısınan paydalandı, tınıshlıq, dúnya dárejesi hám párawanlıqtı bastan keshirdi. Ol ásirese áskeriy kúshi sebepli joqarı bahalandı: «Uziyada jaqsı úyretilgen armiya bar edi... ol minar hám múyesh qorǵanıwlarında paydalanıw ushın sheber adamlar tárepinen islep shıǵarılǵan mashinalar isledi, oqlar atıw hám úlken taslar laqtırıw ushın. Onıń danqı keń tarqaldı, óytkeni oǵan úlken járdem berildi» (26:11-15).
52 jıllıq tınıshlıq, turaqlılıq hám párawanlıqtıń tásirin kóz aldınıza keltiriwge háreket etiń. Yahudiyada 55 jastan kishi hesh kim Uziya patshasız ómirdiń qanday bolıwı múmkinligin bilmedi. Biraq bul jaqsı jıllar tamamlandı. Uziya patsha gúna etti, kesellikke shatıldı hám óldi. Hawada keskinlik hám sorawlar bar edi: Endi ne boladı? Kim mámleketti basqaradı? Dushpanlar basıp kirer me? Bul milliy krizis waqtında, «Uziya patsha ólgen jılı,» Rabbı Quday payǵambar Yesayanı shaqırıwǵa, tazalawǵa hám tapsırma beriwge qarar etti.
Biz de krizis waqıtlarına dus kelemiz. Bul densawlıqtıń buzılıwı, ajırasıw yamasa ólim nátiyjeleri menen baylanıslı shańaraq krizisi bolıwı múmkin. Terrorizm, jumıssızlıq yamasa turaqsız finanslıq bazarlar menen baylanıslı milliy yamasa global krizis bolıwı múmkin, bul bizge jeke tásir etedi. Biz jańa gúmanlar menen gúresip, juwapsız duwalardı oylap yamasa jergilikli shirkewdegi kelispewshilikler menen islesip, isenim krizisin bastan keshiriwimiz múmkin.
Tınıshlıq dáwiri tamamlanǵan edi, hám endi Izraildiń keleshegi belgisiz kórinip turdı. Qudaydıń Yesaya menen islesiwi bizge Onıń awır hám qıyın dáwirlerdi paydalana alatuǵının úyretedi. Qudaydıń qolında, krizis waqıtları jeke ósiw ushın múmkinshilikler beredi. Besewine qaraylıq.
1. Krizis waqıtlarında Rabbıdı izleń.
«Men Rabbıdı taxtta otırǵanın kórdim» (Yesaya 6:1).
Krizis kelgende, geybir adamlar qorqıw yamasa shoktan paralizlenedi. Basqalar ózgerip ketedi, tez sheshim izlep, bul jerden ol jerge júgiredi. Yesaya ne isledi? Ol tınıshlıq kelisimlerin dúziw ushın qonımsı mámleketlerge barıw ushın delegatsiyaǵa qosılıwı múmkin edi. Ol kúshli áskeriy adamlar menen talqılawlarǵa kirisiwi múmkin edi. Ol óziniń «diniy» siyasiy partiyasın dúziwge háreket etiwi múmkin edi. Uziya ólgen waqıtta, biz Yesayanı sarayda yamasa bazarda emes, al Rabbıdı izlep ibadatxanada tabamız.
Rabbı onıń sol jerde ekenligine quwanıp, oǵan áhmiyetli kórinis penen sıylıqladı. Bul tınısh mıń jıllıq keleshektiń kórinisi emes edi. Bul dushpanlardıń joq etiliwi haqqındaǵı kórinis emes edi. Quday Yesayaǵa ne kerek ekenligin anıq bildi – Qudaydıń Óziniń kórinisi: «Men Rabbıdı taxtta otırǵanın kórdim, biyik hám joqarı, hám Onıń kiyiminiń etegi ibadatxananı toldırdı» (6:1). Rabbı hesh qanday panikada emes edi. Patshanıń ólimi krizisi Onı tosatınnan qaldırmadı. Ol bir tárepten ekinshi tárepke júgirip júrmedi. Ol otırǵan edi. Yesaya bunı kóriwi kerek edi, hám biz de.
Rabbı Óz taxtında otırǵan edi, bul húkimet belgisi edi. Bul «biyik hám joqarı» edi. Yesaya bunı kórgen waqıtta, onıń ruwxı tınıshlıq taptı. Yahudiya ushın krizis belgisiz keleshekke esikti ashtı. Biraq Yesaya ushın, Qudaydıń bul kórinisi onı isenim menen toldırdı. Keleshektiń Qudaydıń qolında ekenligin bilip, ol keyinirek jazdı:
«Bul pútkil dúnya ushın belgilengen reje; bul barlıq milletler ústine sozılǵan qol. Sebebi Quday Quday maqset etken, hám kim Onı toqtata aladı? Onıń qolı sozılǵan, hám kim onı qaytara aladı?» (Yesaya 14:26-27).
Eger biz krizis waqıtlarında tınısh hám keleshekke isenimli bolıwımız kerek bolsa, bizge de Quday haqqında jańa hám realistik kórinis kerek.
2. Krizis waqıtlarında ózińizge qarań.
«Maǵan way! ... Men joq boldım! Sebebi men taza emes erinli adamman» (Yesaya 6:5).
Yesaya Rabbıǵa qarap turǵanda, Onıń taxtı ústinde ushıp júrgen eki serafımdı kórdi. Olardıń bir-birine shaqırǵanın esitti,
«Muqaddes, muqaddes, muqaddes Quday Quday; pútkil jer Onıń danqına tolǵan» (Yesaya 6:3).
Qorqınıshlı tájiriybeni tolıqtırıw ushın, «esik qadaǵaları hám bosagalar silkindi hám ibadatxana tútin menen toldı» (6:4). Qudaydıń kóp ájayıp qásiyetleri bar: Ol muhabbat; Ol sadıq; Ol qudiretli. Biraq bul jerde úsh ret qaytalanǵan jalǵız qásiyet Onıń muqaddesligi edi. Qaytalanıw basım ushın qollanıldı, hám Yesaya xabardı túsindi. Onıń kózleri Rabbıdan ózine burıldı. Qarama-qarsılıq awır túrde anıq edi:
«Maǵan way!» dep shaqırdı Yesaya, «Men joq boldım! Sebebi men taza emes erinli adamman» (Yesaya 6:5).
Krizis Rabbıǵa jaqınlaw ushın múmkinshilik beredi. Hám biz bunı islegenshe, ózimizdiń jetkiliksizligimizdi awır túrde sezemiz.
Krizisten aldın, biz keleshegimiz Rabbıdıń qolında dep baxtlı túrde aytamız. Biraq krizis kelgende – hám bizdiń jıynaǵan pullarımız urlanǵanda, jumısımız joǵalǵanda, densawlıǵımız buzılǵanda – keleshegimiz endi qáwipsiz sezilmeydi. Ózimizdi isenimli, qáwipsiz hám basqarıwda sezgenimizde Rabbıǵa iseniw ańsatıraq. Krizis bizdiń qáwipsizligimizdi buzadı. Rabbı Yesayanıń óziniń kishiligin seziwi áhmiyetli dep bildi, sonlıqtan Ol oǵan Óziniń ullılıǵın kórsetti. Rabbı Yesayanıń óziniń gúnalılıǵın seziwi áhmiyetli dep bildi, sonlıqtan Ol oǵan Óziniń muqaddesligin kórsetti.
Bizdiń krizislerimiz Rabbıǵa jaqınlaw hám ózimizge realistik kózqaras penen qaraǵa shaqırıwlar. Rabbıdıń qolında, krizis bizdiń qolaylı diniy ádetimizden oyatıw, bizdiń oylawımızdı ashıw hám bizge Qudaysız prioritetlerimizdi kóriwge járdem beriw ushın qural bolıp tabıladı. Krizisimizde basqalardı ayıplawǵa háreket etiw ornına, ózimizge qaraǵımız kerek. Bálkim biz dúzetiwimiz kerek bolǵan nárse bar. Bálkim bizde de «taza emes erinler» bar.
3. Krizis waqıtlarında tıńlań.
«Kimdi jiberemen? Hám kim Biz ushın baradı?» (Yesaya 6:8).
«Sonnan keyin serafımnıń biri qolında janıp turǵan kómir menen maǵan ushıp keldi, ol onı qısqıshlar menen qurbangahdan alǵan edi. Ol onı menim awzıma tiygizip ayttı, ‘Mine, bul seniń erinlerińe tiydi; seniń ayıbıń alıp taslandı hám seniń gúnań keshirildi’» (Yesaya 6:6-7).
Bul simvollıq háreket edi. Qurbangah, bálkim, Máshihtiń jumısın bildiredi, óytkeni keshirim hám tazalaw ádette Rabbımız Isa Máshihtiń qurbanlıq ólimi menen baylanıslı:
«Máshih kóp adamlarǵa gúnaların alıp taslaw ushın bir ret qurban etildi» (Evreylerge 9:28).
Janıp turǵan kómirdiń sezgir erinlerge tiyiwiniń tásirin kóz aldınıza keltiriń! Men isenemen, Yesaya bul awır waqıttı hesh qashan umıtpadı. Jaralar hám yadlar onıń taza emes erinlerin hesh qashan umıtpaslıǵın támiyinledi. Biz de qaydan kelgenimizdi hám kim bolǵanımızdı esimizde saqlawımız kerek. Ózimizdiń jetkiliksizligimiz hám Onıń jetkilikliligi haqqındaǵı yadımız bolmasa, basqalar menen islesiwimizde miyrimdilik jetispeydi. Rabbı Yesayanıń erinlerin paydalanıwdı qáledi, sonlıqtan Ol olardı kúydirdi.
Yesaya, endi taza hám Rabbıdıń aldında dıqqatlı, tıńlawǵa tayın edi.
«Sonnan keyin men Rabbıdıń dawısın esittim, ‘Kimdi jiberemen? Hám kim Biz ushın baradı?’» (Yesaya 6:8).
Óz ideyalarımız, rejelerimiz, pikirlerimiz hám sheshimlerimiz bolıw ańsat. Hám bizdiń aqılımız bul nárseler menen bánt bolǵanda, Rabbıdı tıńlaw qıyın. Onıń tınısh dawısı bizdiń ishki xaosımız benen basılıp ketedi. Biraq eger biz krizisten payda alıp, onıń arqalı ósiwimiz kerek bolsa, biz óz jollarımızdı Rabbıǵa tapsırıwımız hám Onıń dawısın tıńlawımız kerek.
Keyinirek Yesaya bul printsipni pútkil milletke qolladı:
«Qaysar balalarǵa way... Meniki bolmaǵan rejelerdi ámelge asıratuǵınlar, awqam dúzetuǵınlar, biraq Menim Ruwıhım menen emes, gúna ústine gúna jıynaytuǵınlar... Biraq Rabbı sizge miyrimdilik etiwdi qáleydi; Ol sizge shápáát kórsetiw ushın turadı. Sebebi Rabbı ádillik Qudayı. Onı kútetuǵınlardıń bári baxtlı! ... Siz ońǵa yamasa shepke burılsańız da, qulaqlarıńız arqańızdan dawıs esitedi, ‘Bul jol; onda júriń’» (Yesaya 30:1,18-21).
Rabbı bizge basqalar arqalı, Óz Sózi arqalı, jaǵdaylar arqalı yamasa tús arqalı sóylewi múmkin. Húkimdar Rabbı quraldı tańlaydı. Bizdiń bólegimiz, Yesaya sıyaqlı, esitiwge tayın bolıw:
«Sóyle Rabbı, sebebi seniń qulıń tıńlap tur» (1 Samuel 3:9).
4. Krizis waqıtlarında ózgeriske ashıq bolıń.
«Mine men. Meni jiber!» (Yesaya 6:8).
Yesaya Rabbıǵa juwap bergen waqıtta,
«Mine men. Meni jiber!» (Yesaya 6:8),
Yesaya Rabbı oǵan qanday wazıypa beredi dep kútti? Ol Rabbı onı jańa patshanı maylawǵa jiberer dep oyladı ma, Samuel Davıdtı 300 jıl burın maylaǵanı sıyaqlı? Ol Rabbı keyingi patshanı tayınlar degen múmkinshilik penen oynadı ma? Ol Rabbı onı, Musa sıyaqlı, Óz xalqın Mısırdaǵı qullıq krizisinen alıp shıǵıw ushın paydalanar dep kóz aldına keltirdi me? Rabbı Yesayadan ne isleniwi kerek dep oylaǵanın soramadı. Kerisinshe Ol ayttı,
«Barıń hám bul xalıqqa aytıń: ‘Hárdayım esitiń, biraq hesh qashan túsiniń; hárdayım kóriń, biraq hesh qashan sezbeń’» (Yesaya 6:9).
Rabbı ne isleniwi kerek ekenligin bildi.
Bizde de kriziste ózimizdiń qálegen variantlarımız bolıwı múmkin, biraq biz Rabbıǵa «Men Senińki. Mine men. Meni paydalan,» degende, Onıń juwabına ashıq bolıwımız kerek. Krizisten aldın – doslıqlar, shańaraq, shirkew, oqıwlar, jumıs, densawlıq hám finanslar bári qanaatlanarlı túrde rawajlanıp atırǵanda – ózgeriske mútájlik joq edi. Biraq krizis waqtı ózgeris waqtı bolıwı múmkin. Yesayanıń ómiri ózgerdi. Ol hesh qashan burınǵıday bolmadı.
Yesayanı ózgertken krizistiń ózi emes ekenligin esletip ótiw áhmiyetli. Krizis bizge ádettigini toqtatıw, Rabbıǵa jaqınlaw, ózimizdi dúzetiw hám tıńlaw ushın múmkinshilik beredi. Biz bul nárselerdi islegenshe, Rabbıdıń bizdi ózgeriske shaqırǵanın seziwimiz múmkin. Yamasa Ol bizdi óz jumıslarımızdı sadıqlıq penen dawam ettiriwge baǵıtlawı múmkin. Arxipp sıyaqlı, Ol bizge aytıp atırǵan bolıwı múmkin
«Rabbıda alǵan jumısıńızdı tamamlań» (Koloslıqlarǵa 4:17).
Biraq Rabbı bizge jańa baǵıt, jańa xızmet, jańa shaqırıwdı kórsetiw ushın da tereze ashıp atırǵan bolıwı múmkin.
Yesayaǵa qıyın payǵambarlıq xızmeti berildi. Ol sóylewi kerek bolǵan adamlar qaysar edi. Eger onıń kózleri «tabıs» hám kózge kóringen nátiyjelerde bolǵanda, ol uzaqqa barmas edi. Krizisler hám qıyınshılıqlar ǵana bizdiń qashan toqtatıwımızdı belgilemesligi kerek. Tapsırma berilgende, Yesaya «Qashanǵa shekem, Rabbı?» dep soradı. Hám Rabbı juwap berdi,
«Qalalar wayran bolıp, turǵınsız qalǵansha... Rabbı hámmeni uzaqqa jiberip, jer pútkilley taslap ketilgenshe» (Yesaya 6:11-12).
Kún astındaǵı hár bir is waqıtsha. Bul Máshihshi mektepler, emlewxanalar, jetimxana, missiya shólkemleri, muzıka toparları, jurnallar hám hátte jergilikli shirkewler sıyaqlı Máshihshi islerdi de óz ishine aladı. Yesaya sıyaqlı biz de «Qashanǵa shekem, Rabbı?» dep sorawımız kerek. Baslaw hám tamamlaw waqıtların belgilew Rabbıǵa baylanıslı. Ol toqta degen waqıtta dawam etiw sadıqlıq emes, al boysınbawshılıq. Ol bar degen waqıtta toqtatıw da boysınbawshılıq. Krizis ózgeristi usınıwı múmkin, biraq Rabbı sóylep atırǵanın sezgenshe baslamań, toqtatmań yamasa ózgertpeń.
5. Krizis waqıtlarında tańlań.
«Rabbıǵa máńgi iseniń, sebebi Rabbı... máńgi Qaya» (Yesaya 6:5).
Bálkim sońǵı waqıtta ómir biz ushın ájayıp hám qıyın burılıs alǵan bolıwı múmkin. Geyde biz Rabbı ne ushın bunday awır hám qopal quraldı paydalanıp atırǵanın oylaymız. Rabbı ishki tınıshsızlıq waqıtların bizdi Ózine jaqınlawǵa, bizdi tazalawǵa, júregimizge sóylewge shaqırıw ushın paydalanadı. Krizisti ósiw ushın múmkinshilik dep biliń. Rabbı ele de Óz taxtında otır, biyik hám joqarı. Ol basqarıwda qaladı.
Biz Oǵan jaqınlawdı tańlawımız kerek, moyınlawdı tańlawımız kerek, Onıń dawısın tıńlawdı tańlawımız kerek, bul krizis arqalı ósiwdi tańlawımız kerek. Tez arada, gúwalıq sıyaqlı, biz kóp basqalar menen birge qosıq ayta alamız:
«Siz aqılı turaqlı bolǵan adamdı tolıq tınıshlıqta saqlaysız, sebebi ol Sizge isenedi. Rabbıǵa máńgi iseniń, sebebi Rabbı, Rabbı, máńgi Qaya» (Yesaya 26:3-4).
Filip Nunn tárepinen }
