MÁHÁRÁBÁT HÁM HAQÍYQAT Isa Másih arqalı keldi
«Sóylewshi denege aylanıp, bizlerdiń aramızda jasaydı, hám biz Onıń dańqın kórgenbiz, Ákeden kelgen jalǵız Ulınıń dańqı sıyaqlı, máhárábát hám haqıyqatqa tolı.» — Yuhanna 1:14 ESV
Onıń Ullılıǵınıń ayrıqsha gúwası bolǵan Yuhanna, Isa Másihtiń «máhárábát hám haqıyqat» degen eki elementte kórsetilgen Qudaydıń tolıq dańqın kórsetip kelgenin ayttı.
Ol «máhárábát hám haqıyqat Isa Másih arqalı keldi» (Yuhanna 1:17) dep járiyaladı hám jaqınnan qaraw «máhárábát hám haqıyqat Isa Másih arqalı payda boldı» (NET) ekenin kórsetedi; yaǵnıy, Toliq Sóz Úyreniw Sózligiboyınsha, máhárábát hám haqıyqat Isa Másih arqalı «payda boldı, yamasa bar boldı, yamasa kelip shıqtı».
Bul eki úlken injil sózi Jańa Ósiyette kóp ushırasqanına qaramastan, olar tek Yuhannanıń injilinde (Yuhanna 1:14,17) Qudaydıń Ulı, Sózdiń dúnyaǵa kirgiziliwi menen birge jaqın baylanısta kórinedi. Qudaydıń dańqı sıpatında máńgi bar bolǵanına qaramastan, máhárábát hám haqıyqat Isa Másih kelgenshe kóbinese belgisiz edi. Qudaydıń adamlarǵa bolǵan jolları hám qural-saymanlarınıń bul eki dańqlı ózgesheligi injildiń ajıralmas bólegi – Qudaydıń insaniyatqa bolǵan jetkeriwiniń jańa bólimi baslanǵan edi.
Máhárábát
Máhárábát Bibliyadaǵı ózgeshe túsinik. Grek sózi charis uzınlıǵı boyınsha Toliq Sóz Úyreniw Sózligi boyınsha «quwanısh, lázzet, qanaatlanıw, jaqsılıq, qabıl etiwdi payda etetuǵın nárse, berilgen yamasa qálewli jaqsılıq, payda, minnetdarshılıq, minnetdarshılıq; qaytarıw kútiwsiз etilgen jaqsılıq; Qudaydıń adamlarǵa bolǵan súyispenshiliginiń mutlaq erkin kórsetiliwi, Onıń jalǵız motivin Beriwshiniń joqarı dárejeli hám jaqsılıǵında tabatuǵın; tabılmaǵan hám múnásip bolmaǵan jaqsılıq» dep anıqlanǵan.
Bul anıqlamalar arqalı biz Qudaydıń Isa Másih arqalı aǵıp turǵan máhárábátı insan janınıń hár bir mútájligin hám qálewin qanaatlandırıw ushın jetkilikli ekenin kóre alamız. Bizdi jaratqan Quday bizdiń Ózinde tolıq qanaatlanıw tabıwımızdı qáleydi. Ol bizdi Ózinde qanaatlanıw ushın jarattı. Ataqlı qosıqta aytılǵanday, «bizlerdiń hámmeimizde Quday formasındaǵı tesik bar», ol jerdiń hám insan jámiyetiniń zıyanlı bulaqlarınan qanaatlanıw izlengenshe qanaatlanbaydı hám tolıq bolmaydı.
Máseleniń mánisi sonda, qulap túsken insan tábiyatı instinktiv túrde bunday qanaatlanıwdı barlıq nadurıs orınlarda izleydi. Bizdiń qálewimiz ómirimizdiń tiykarǵı maqseti bolǵanda hám biz joq bolǵan «bir nárse» ushın ómir boyı izleniwge kiriskende, biz onı hesh qashan tappaymız. Bizge Quday bergen ashlıq hám shóllew bizdi Oǵan alıp keliwi kerek. Tek bizdiń izleniwimiz Oǵan baǵdarlanǵanda hám Oǵan umtılǵanda ǵana biz tolıq qanaatlanıw tabamız. Sonnan keyin máhárábát jeńedi.
Zaburshı bul qálewdi tez-tez bildirdi, mısalı Zaburlar 42:1-2 hám 63:1 de: «Buǵı aǵıp turǵan dáryalarǵa umtılǵanday, janım Saǵan umtıladı, ey Quday. Janım Saǵan shólleydi, ey Quday, tiri Qudayǵa»; hám «Ey Quday, Sen meniń Qudayımsań; men Seni shın júrekten izleymen; janım Saǵan shólleydi; denem Saǵan hálsireydi, suw joq qurǵaq hám sharshaǵan jerdegi sıyaqlı.» Biz Qudaydıń kim ekenin shın júrekten hám tolıq júrekten izlegende, Onıń máhárábátı bizdiń ashlıqlarımızdı hám shóllewlerimizdi qanaatlanıw menen úlken dárejede basıp aladı.
Biraq bul tek bizdiń qanaatlanıwımız haqqında emes. Bul adamnıń Qudayǵa qarsı dáslepki qozǵalańınan kelip shıqqan kosmoslıq nadurıslıqtı – gúnádi durıslaw haqqında. Máhárábát Qudaydıń gúná menen nızamlı hám ádalatlı túrde islesiw joly, sol waqıtta ayıplıǵa meyirbanlıq keshirim beriw. Máhárábáttıń tásirin súwretleytuǵın yamasa bildiretuǵın injil bayanatları ushın tómendegilerdi qarastırıń:
«Másih arqalı Quday dúnyanı Ózine qaytardı, olardıń qáteyelerin esapqa almay ... bizler ushın Ol gúná bilmegen adamdı gúná etti, solay etip biz Onıń ishinde Qudaydıń ádalatlılıǵı bolıwımız ushın» (2 Korinfliler 5:19, 21). «Másih te gúnálar ushın bir ret azap shekti, ádalatlılar ádalatsızlar ushın, Ol bizdi Qudayǵa alıp keliwi ushın» (1 Petrus 3:18). «Gúnádiń aqıbeti ólim, biraq Qudaydıń biypul sawǵası Rabbımız Isa Másihte máńgi ómir» (Rimlikler 6:23).
Qudaydıń máhárábátınıń mol, sheksiz aǵımı Yuhanna 1:16 daǵı bul ápiwayı járiyada eń jaqsı kórsetilgen: «Onıń tolıqlıǵınan biz hámme máhárábát ústine máhárábát aldıq.» Bul hám basqa kóplegen bayanatlar Rabbımız Isa Másihtiń shaxsı hám jumısı, múnásip bolmaǵan gúnákarlarǵa usınılǵan Qudaydıń máhárábátınıń mánisi átirapında ornalasqan.
Biz adamlar máhárábáttı buzıw hám ózgertiw ońay tabamız, yaǵnıy onı óz qálewlerimiz hám qálewlerimiz formasında qayta anıqlaw, Yuda 4 te súwretlengenler sıyaqlı, «Qudayımızdıń máhárábátın nápsilikke aylandırǵan hám jalǵız Ustazımız hám Rabbımız Isa Másihti biykarlaǵanlar.» Mine sonıń ushın máhárábát bizge haqıyqat penen jaqın juplasıp hám teńlestirilip keldi. Máhárábát hesh qashan ápiwayı jaqsı sezim yamasa jaqsılıq dárejesine túsirilwi múmkin emes. Ol tek Quday hám Onıń haqıyqatı menen úylesimde qabıl etilgende hám lázzetlengende ǵana qabıl etiledi hám shın mániste qádirleydi. Hám haqıyqat, shınında da, Qudaydıń insaniyat penen bolǵan jollarında hárdayım anıq bolǵan. Biraq máhárábátsiz, ol qatań hám qopal kórinwi múmkin.
Haqıyqat
Haqıyqat ne? Haqıyqat ádalatlılıq, durıslıq hám pazıylet penen tıǵız baylanıslı. Haqıyqat Qudaydıń shınshıl, jaqsı, isenimli, ashıq hám hesh qashan aldamshı yamasa burmalanbaǵan bolıw xarakteri.
Zaburlar 117:2 de «Rabbıdıń haqıyqatı máńgi» (NASB, NKJV, KJV) dep aytılǵan; ESV, NIV hám basqa da sol ayattıń ózinde: «Rabbıdıń sadıqlıǵı máńgi dawam etedi» dep aytılǵan. Olar eki túrli evrey sózi, biraq olardıń mánisi bir-birine óte jaqın. Eki de Rabbıdıń isenimliligi, turaqlılıǵı hám sadıqlıǵı haqqında sóyleydi. Úshinshi sóz, ele de sonday mániske iye, Zaburlar 36:5 te payda boladı: «Senıń turaqlı súyispenshiligiń, ey Rabbı, aspanlarǵa jetedi, Senıń sadıqlıǵıń bultlarǵa.» Jaratıw 18:25 te Ibrahim ritorikalıq sorawdı berdi (bul deklarativ bayanat kúshine iye): «Jer júzindegi barlıq hákim ádalatlı is etpeyme?» Álbette!
Titus 1:2 de Qudaydıń «hesh qashan jalǵan sóyleymeytuǵını» (ESV) yamasa «jalǵan sóyley almaytuǵını» (NASB, NKJV) aytılǵan; hám Evreyler 6:18 de «Qudaydıń jalǵan sóylewi múmkin emes» dep járiyalanǵan. Sulayman Nasiyatlar 30:5 te bizge «Qudaydıń hár bir sózi shın ekenin dálilleydi» (ESV) esletedi. Rabbımız Isa, Ákesine duwa etip, «Senıń sóziń haqıyqat» (Yuhanna 17:17) dep járiyaladı. Bul ájayıp bayanat, sebebi ol «Senıń sóziń shın» dep aytpadı. Meniń sózim yamasa Senıń sóziń belgili jaǵdaylarda shın bolıwı múmkin – yaǵnıy, haqıyqatqa sáykes, anıq hám faktlerge sáykes. Biraq Qudaydıń sózi ápiwayı ǵana shın emes; ol óz mánisinde haqıyqat. Hám Qudaydıń Ózi de sonday.
Haqıyqat Rabbımız Isa Másihtiń muqaddes identlikleriniń biri: «Men jol, hám haqıyqat, hám ómirmen» (Yuhanna 14:6). Ol tek haqıyqattı sóylemeydi yamasa kórsetpeydi; Ol onıń mánisi. Ol Qudaydıń shınshıl, anıq hám ashıq kórsetilisi – Qudaydıń tolıq kórinisi (Koloseliler 2:9) – hám ádalatlılıq hám muqaddeslik hám durıslıq. Ol basqa hár bir nárse shın yamasa jalǵan dep bahalanatuǵın standart.
Birge Olar Jaqsı Jańalıq Jaratadı
Injil, Qudaydıń insaniyatqa bolǵan «jaqsı jańalıǵı», bul eki qásiyettiń kórsetilisi. Qutqarıw isenetuǵın barlıq gúnákarlar ushın bar. Injildiń birinshi haqıyqatı «hámme gúná etti hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (Rimlikler 3:23). Dáslep bul jaman jańalıq, biraq bul hámmeimiz jeke túrde betlesiwi hám moyınlawı kerek bolǵan haqıyqat. Keyingi haqıyqat sonda, Quday gúnákardı súyse de; Ol muqaddes bolǵanı hám gúnádan jiyirkengeni ushın, Quday onı húkim etiwi hám jazalawı kerek. Úshinshi haqıyqat sonda, Qudaydıń máhárábátı bizdiń gúnámızdı bir orınbasarda húkim etti hám jazaladı: Onıń muqaddes, gúnásiz Ulı, Rabbımız Isa Másih, Ol «Qudaydıń máhárábátı menen ... hámme ushın ólimdi tatıp kórdi» (Evreyler 2:9). Tórtinshi haqıyqat sonda, tolıq keshirim hám máńgi ómir óz gúnákarlıǵınan táwbe etken hár bir gúnákarǵa biypul beriledi (yaǵnıy, ol ózine hám óz gúnásine qarsı Qudaydıń tárepinde boladı hám ápiwayı ǵana, isenim menen sawǵanı qabıl etedi). Máhárábátsiz bul múmkin emes.
Biz gúná haqqındaǵı haqıyqattı túsinsek, Qudaydıń máhárábátınıń tereńligin ele de jaqsı túsinemiz. «Gúná nızamsızlıq» (1 Yuhanna 3:4). Bul jerdegi gúná ushın grek sózi «ómirimizdiń shın maqsetin hám kólemin, yaǵnıy Qudaydı joǵaltıw» dep anıqlanǵan – yaǵnıy, «hámme ... Qudaydıń dańqınan kem boldı.» Nızamsızlıq «nızamǵa qarsı húrmetsizlik hám buzıw; ádalatsızlıq; nadurıslıq» dep Toliq Sóz Úyreniw Sózligiboyınsha. Gúná Qudayǵa qarsı qozǵalań, Onıń húkimetine qarsı shıǵıw hám Onıń húkimranlıǵın biykar etiw. Qudaydıń qudiretli jaratıwshısı Óz jaratılıslarınan bunday múnásibetlerdi hám minez-qulıqlardı qalay qabıl ete aladı?
Biz gúná aspanlardaǵı bas perishte Qudaydıń húkimetine qarsı shıǵıp, Onıń taxtına hújim etkeninde payda bolǵanın bilemiz (Yesaya 14:12-15; Ezekiel 28:13-19). Gúná insan nálsilin bul taxttan túsirilgen perishte baslıǵı óz qozǵalańın jerge alıp kelip, Adam hám Hawanı Qudaydıń húkimetine qarsı shıǵıwǵa qozǵaw arqalı juqtırdı (Jaratıw 3), solay etip barlıq insaniyatqa juqtırdı: «Gúná dúnyaǵa bir adam arqalı keldi, hám ólim gúná arqalı, solay etip ólim barlıq adamlarǵa tarqaldı, sebebi hámme gúná etti» (Rimlikler 5:12).
Gúná dawamlı másele, insan DNK-sına oyıp jazılǵan hám hár bir jańa áwladtıń tuwılıwı menen dawam etedi. Quday bizdegi bul jaman hám ólimge alıp keletuǵın infekciyanı joq etiwge májbúr boldı. Onıń muqaddesligi hám ádalatlılıǵı bizdiń tolıq joq etiliwimizdi talap etedi. Ol barlıǵımızdı joq etiw arqalı nálsildi qalay qutqara aladı? Onıń máhárábátı bizdi shınında da qutqara alatuǵın jalǵız joldı taptı, biraq Oǵan bolǵan qun oylanıp bolmaytuǵın edi. Ol Óziniń jalǵız Ulıń jiberdi, Ol haqqında: «Sen Meniń súyikli Ulımsań; Sen menen men óte qanaatlanǵanman» (Luka 3:22) dep járiyaladı. «Áke Óz Ulıń dúnyanıń Qutqarwshısı bolıw ushın jiberdi» (1 Yuhanna 4:14).
Bunı ámelge asırıw ushın, «bizler ushın Ol gúná bilmegen adamdı gúná etti, solay etip biz Onıń ishinde Qudaydıń ádalatlılıǵı bolıwımız ushın» (2 Korinfliler 5:21). «Ol hesh qanday gúná etpedi, hám Onıń awzında aldamshılıq tabılmadı ... Ol Ózi bizdiń gúnálarımızdı Óz denesinde terekte kóterdi, solay etip biz gúnáǵa ólip, ádalatlılıqqa ómir súriwimiz ushın ... Másih ... gúnálar ushın bir ret azap shekti, ádalatlılar ádalatsızlar ushın, Ol bizdi Qudayǵa alıp keliwi ushın» (1 Petrus 2:22, 24; 3:18).
Meyirban máhárábát sudlıq haqıyqattıń talabın qanaatlandırdı, «Haqıyqat» bolǵan Ol Ózin Krestte ólimge bergende «solay etip Qudaydıń máhárábátı menen Ol hámme ushın ólimdi tatıp kóriwi ushın» (Yuhanna 14:6; Evreyler 2:9).
