Tórt Injil jazıwshısınıń hár biri «jaqsı xabar»dı Ǵaysanıń ózine tán kózqarasın sáwlelendiretuǵın usılda járiyalaydı, Ol ózi Tiri Xabar (Yuxanna 14:6 NKJV). Solay etip, hár bir jazıwshı patshalıq Injil xabarınıń túrli táreplerine itibar qaratadı. Bul ayatlarda olardı anıqlay alasız ba?
Matta 4:17: «Sol waqıttan baslap Ǵaysa waǵız etip, bılay dedi: ‘Toba etińler, sebebi Aspan Patshalıǵı jaqınlastı’».
Mark 1:14-15: «Yuxanna qamaqqa alınǵannan keyin, Ǵaysa Ǵalileyge kelip, Quday Patshalıǵınıń Injilin waǵızlap, bılay dedi: ‘Waqıt tolıqtı, hám Quday Patshalıǵı jaqınlastı. Toba etińler, hám Injilge isenińler’».
Luka 13:5: «Eger toba etpeseńiz, barlıǵıńız da solay joq bolıp ketesizler».
Yuxanna 1:12-13: «Biraq Onı qabıl etkenlerdiń barlıǵına, Onıń atına isengenlerge, Ol Qudaydıń perzentleri bolıw huqıqın berdi: olar qannan da, teniniń qálewinen de, er adamnıń qálewinen de emes, bálkim Qudaydan tuwılǵanlar».
Tek bir Injil xabarı bar, biraq hár bir jazıwshı sol Injildiń óz temasına baylanıslı túrli táreplerin kórsetedi. Bul ayırmashılıq Injil bayanlarınıń eń qarama-qarsı tárepleriniń biri bolıp tabıladı.
Túrli Kózqaraslar
Marktıń Injili eń qısqa bolsa da, ol «Injil» sózin basqalardan kóbirek qollanadı; Yuxanna bul termindi hesh qashan aytpaydı. Mattanıń húkimet teması «toba»ǵa on bir ret itibar qaratadı, biraq ol Rabbiyge iseniw zárúrligi haqqında tek úsh ret aytadı. Mattada Rabbiy Yaxyanıń toba xabarın isenbewleri ushın evreylerdi sınawǵa, Ózine isenbewleri ushın sınawdan kóbirek waqıt sarıplaydı.
Mark qutqarıw ushın Ǵaysaǵa toba etiw hám iseniw zárúrligine itibar qaratadı, biraq anıq túrde kóbirek iseniwge itibar beredi. Ol Ǵaysaǵa iseniw haqqında onǵa jaqın ret, al toba etiw zárúrligi haqqında tek tórt ret aytadı. Rabbiy Markta Óziniń patshalıq húkimetin maqtaǵanı ushın, toba ekinshi dárejeli áhmiyetke iye. Biraq, qutqarıw ushın páseygen Qulǵa iseniw ushın haqıyqıy isenim talap etiledi.
Luka Rabbiyge iseniw haqqında tek bes ret aytadı, biraq toba máseleesine on tórt ret toqtaydı. Súyikli shıpaker óz Injilinde adamzat zárúrligi hám azabına itibar qaratatuǵın terminlerdi qollanadı, mısalı «joq bolıw» (Luka 13:3,5). «Joq bolıw» ólim haqqında aytadı, hám Luka bul haqqında basqa Injil jazıwshılarınan kóbirek aytadı. Luka óz tıńlawshılarına kóp sózler menen: «Ólimnen qutqarıwdı qáleysiz be?» dep soraydı. Ol Ǵaysanıń atınan nawqaslarǵa, azap shekkenlerge hám kewli sınǵanlarǵa – gúná nátiyjelerinde azap shekkenlerdiń barlıǵına: «Qıyınshılıqlarıńızdan hám keselliklerińizden qutqarıwdı qáleysiz be?» dep iltimas etedi. Bul tárepler Lukanıń Injil bayanında bar. Rabbiy bizdiń keselliklerimizdi, gúnálarımızdıń awırtpalı nátiyjelerin sezedi. Ol gúnákardı máńgilik húkimnen qutqarıwdı hám gúná nátiyjesindegi azaptı jeńilletiwdi qáleyedi.
Yuxannanıń Injiliniń joqarı ruwxı aspan kózqarasın bildiredi. Matta hám Luka tobaǵa itibar qaratadı, sebebi adam qutqarıwǵa erisiwden aldın óz gúnáların moyınlawı kerek. Biraq Yuxanna ulıwma ruwxıy jaǵdaydı ápiwayı túrde járiyalaydı: Qudayda ómir bar, hám Qudaydan ayrı túrde ólim bar. Ǵaysa haqqında aytıp, Yuxanna bılay jazadı: «Barlıq nárseler Onıń arqalı jaratıldı, hám Onsız jaratılǵan hesh nárse jaratılmadı. Onda ómir bar edi, hám ómir adamlar ushın nur edi» (Yuxanna 1:3-4). Yuxanna adamnıń dúnyada ruwxıy jaqtan óli ekenligi hám qayta tuwılıp, tiriliwi kerek ekenligi haqqındaǵı ápiwayı haqıyqatqa itibar qaratadı (Yuxanna 3:3; 5:21). Bul qalay ámelge asırıladı? Iseniw arqalı: «Sebebi Quday dúnyanı sonday súydi, Ol Óziniń jalǵız Tuwılǵan Ulıwın berdi, Onǵa isengen hár kim joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın» (Yuxanna 3:16). Nátiyjede, «toba etiw» hám «keshirim etiw» sózleri Yuxannada tabılmaydı, biraq iseniw 99 ret atap ótilgen! Yuxannanıń xabarın bılay qısqasha bayanlawǵa boladı: «Adam dúnyada óli. Máńgilik ómir tek Ǵaysada. Siz bunı isenesiz be?»
Járdem Beretuǵın Gúrriń
Bálkim tómendegi gúrriń hár bir jazıwshınıń Ǵaysa waǵızlaǵan Injil xabarın qalay baylanıstıratuǵının túsiniwge járdem berer. Dáryanıń jaǵasına jaqın úlken tegis tastan balıq awlap otırǵan bir adamdı kóz aldımızǵa keltireyik. Ol bul jerge beytanıs edi, biraq dárya boylap mashina aydap barıp, jaqsı balıq awlaw ornın kórdi. Ol qızıǵıwshılıqqa qarsı tura almadı, sonlıqtan mashinasın toqtatıp, balıq awlaw quralın hám qural qutısın aldı. Onıń birinshi taslaǵanı úlken forel balıǵın tuttı, biraq onı suwdan shıǵarıp atırǵanda, ol sırǵanap, muzday suwǵa túsip ketti. Ol júziwdi bilmeytuǵın edi, hám suwıq tereń suw onıń muskulların tez arada uyıstırıp atırǵan edi. Baxtına qaray, úlken terek dárya boylap onıń qasına aǵıp keldi, hám ol onı ustay aldı. Sharshaǵan bolsa da, ol terekke jabısıp turıwǵa kúshi jetti. Súyeklerine shekem suwıq ótken bolsa da, ol ózin qáwipsiz sezdi hám aqır-aqıbet dárya jaǵasına jetetuǵınına isendi.
Birden ol artınan dawıslar esitti hám jaǵa boylap júgirip kiyatırǵan bes adamdı kórdi; biriniń qolında uzın arqan bar edi. Olar jaqınlasqanda, olardıń eskertiwlerin esitti: «Aldında úlken sharshara bar. Siz ólesiz!» Dárya menen tanıs bolmaǵanı ushın, ol bul maǵlıwmattıń durıs yaki nadurıs ekenligin bilmeytuǵın edi. Jaqınlap kiyatırǵan apatshılıqtı kóre almaǵanı ushın, ol óziniń jalǵız qáwipsizlik quralı bolǵan terekke jabısıp turıwdı sheshti.
Jaǵadaǵı bir adam, atı Matta, qıshqırdı: «Arqanlı adam park reynjeri. Ol seni sharsharadan qutqara aladı, biraq sen terekten qolıńdı qoyıwıń kerek». Mark atlı basqa bir adam qıshqırdı: «Bul adam saǵan arqandı taslaǵanda, sen terekten qolıńdı qoyıp, arqandı ustawıń kerek; ol seni qáwipsiz jerge tartıp aladı, sebebi ol kúshli hám qábiletli».
Úshinshi adam, Luka, qıshqırdı: «Eger terekten qolıńdı qoyıp, arqandı ustamasań, sen joq bolıp keteseń. Arqanlı bul adam seniń qansha suwıq hám qorqıp turǵanıńdı biledi. Ol saǵan járdem bere aladı». Aqırında, tórtinshi adam, Yuxanna, járiyaladı: «Seniń jaǵdayıń awır. Sen óleseń. Sen arqandı ustap, bul adamǵa ómirińdi isenip tapsırıwıń kerek. Ol ózine isengen hár bir adamdı qutqarǵan».
Gúrrińdi Qollanıw
Toba etiw terekten qolıńdı qoyıwda atap ótilgen, bul bizdi qutqarıwǵa isengen basqa hár qanday nárse bolıwı múmkin. Iseniw kúshli, qáwipsiz qutqarǵısh ustap turǵan arqandı ustaw arqalı kórsetiledi. Toba etiw sózbe-sóz «burılıw» degen mánisti ańlatadı, hám bizdiń awır jaǵdayımızdı túsinigenimizdi kórsetedi; biz hár qanday waqıtta tamuqqa túsip ketiwi múmkin bolǵan gúnákarlarmız. Bul Quday menen ruwxıy jaǵdayımız haqqında kelisiw, hám Onıń gúná haqqında durıs ekenligin moyınlaw. «Sebebi Qudayǵa jaǵımlı qayǵı qutqarıwǵa alıp keletuǵın toba etiwdi payda etedi, oǵan ókinbew kerek: biraq dúnyanıń qayǵısı ólimdi payda etedi» (2 Korinflilerge 7:10).
Toba etiw óz-ózine maqtanısh, óz-ózin islew hám adamzat dástúrlerinen qol úzedi, hám isenim «haqıyqat hám ómir» bolǵan Rabbiy Ǵaysanı ustawdı tańlaydı (Yuxanna 14:6). Toba etiw hám isenim hár qıylı, biraq bir-birine tıǵız baylanıslı. Eger adam tek terekten qol úzse, ol báribir joq bolıp ketedi. Qutqarıw ushın, ol terekten qol úzip, arqandı ustawı kerek. Ol terek penen arqandı bir waqıtta ustay almaydı; olar onı túrli baǵdarlarǵa tartıp atır. «Sebebi sizler isenim arqalı miyrim menen qutqarıldıńız, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası, islerden emes, hesh kim maqtanbasın» (Efislilerge 2:8-9).
Qutqarıw ushın, adam óz jaǵdayın awır dep biliwi, qáwipsizlikke erisiwdiń tek bir jolı bar ekenligin túsinigi, keyin sol jolǵa ámel etip, terekten qol úzip, arqandı ustawı kerek edi. Qutqarıw tek miyrim arqalı isenim menen erisiledi, biraq toba etiw isenimniń ámelge asırılıwınan aldın keledi. Geyde gúmanlar payda bolıwı múmkin bolsa da, haqıyqıy isenim saqlanadı, sebebi ol jaǵdaydıń haqıyqıy awırlıǵın esapqa aladı. Haqıyqıy isenim Ǵaysada máńgilik qáwipsiz bolǵan arqandı ustap turadı.
Hár bir evangelist (dárya jaǵası boylap júgirip kiyatırǵan hár bir adam) Ǵaysa Máshihtiń jaqsı xabarın, biraq túrli kózqaraslardan járiyalaydı. Bul barlıǵı baylanıslı haqıyqat, hám barlıǵı bir xabar, biraq Máshihtiń tolıqlıǵın kóriw maqsetinde ózgeshe usınılǵan.
Ullı tapsırma hám basqalar
Rabbiy Ǵaysanıń shákirtlerine aspanǵa kóteriliwinen aldınǵı sońǵı sózleri ádette Ullı tapsırma dep ataladı. Matta óz bayanında húkimet temasın Rabbiydiń: «Maǵan barlıq húkimet berildi» (Matta 28:18) degen sózlerin jazıw arqalı qollap-quwatlaydı. Mattanıń bayanı Máshihtiń patshalıqtıń Rabbiyi ekenligin anıq kórsetedi, al Mark tapsırmanıń húkimet hám buyrıq beriw táreplerin túsirip qaldıradı, hám onıń ornına Qudaydıń qulınıń páseygen jolın kórsetedi, bul qabıl etilmeslik múmkinshiligin hám basqalardıń zárúrliklerin qanaatlandırıw ushın ózin beriwdi óz ishine aladı.
Matta óz Injilin evreylerdi Ǵaysanı Dáwittiń Ulı, Dáwittiń taxtınıń nızamlı miyrasxorı retinde kórsetiwden baslaydı. Ol óz Injilin bul túsiniktiń shıńına shıǵatuǵın usılda juwmaqlaydı. Mark hám Lukadan ayrıqsha, biz Mattanıń yaki Yuxannanıń bayanında Máshihtiń aspanǵa kóteriliwin tappaymız. Yuxannanıń kózqarası aspanlıq, hám hámme jerde bar Máshih hesh qayerge kóteriliwi shárt emes. Matta bizge Ǵalileydegi tawda shákirtlerine kórsetpeler berip turǵan Máshihti usınadı. Jazıwda tawlar patshalıqlardıń belgisi bolıp tabıladı (Daniyel 2:44-45, Mikax 4:1). Evrey kózqarasınan, bul kórinis Mattanıń shıńı bolıp, ol óziniń birinshi ayatında baslaǵan temasın juwmaqlaydı. Perde jabılıwdan aldın, biz Máshihtiń jerde ornatılǵan patshalıǵınıń keleshek súwretin kóremiz. Patshalıqtıń puqaraları Onıń aldında turıp, óz Patshalarına bekkem sıyınıp atır (Matta 28:17). Quday Óz wádesin Ibrahimǵa, Dáwitke, evrey xalqına hám Injil xabarın tıńlap, isenim arqalı patshalıqqa kirgen barlıq adamlarǵa orınlaydı.
Luka, óz bayanınıń adamzat temasına sáykes, Adam Ulıwınıń «aspanǵa kóterilgenligi» haqqında durıs aytadı (Luka 24:51). Mark Qutqarǵıshınıń qul kózqarasın Ullı tapsırma hám aspanǵa kóteriliw jazbasında da saqlaydı: «Solay etip, Rabbiy olarǵa sóylegennen keyin, Ol aspanǵa kóterildi, hám Qudaydıń oń tárepinde otırdı. Hám olar shıǵıp, hámme jerde waǵızladı, Rabbiy olar menen birge isledi» (Mark 16:19-20). Mark Yehovanıń Qulınıń belsendi xızmetine gúwalıq beredi, olar Onıń urılǵan denesin krestke mıqlap salǵansha. Mark keyin óz Injilin tek Rabbiydiń aspanǵa kóteriliwi jazbası menen emes, bálkim Máshihtiń ele de «olar menen birge islep atırǵanlıǵı» faktisi menen juwmaqlaydı. Bunı islew arqalı, sol kúnnen baslap hár bir haqıyqıy shákirt Máshihtiń olar menen birge islep atırǵanlıǵın túsinedi. Mattada Máshihtiń shákirtlerge basshılıq etiwdegi húkimeti hámme jerde kórinedi: «Ǵaysa olardı jiberdi», «Ol olarǵa buyırdı». Biraq, Mark tapsırmanıń Mattada joq bolǵan bir tárepine isharat etedi: «Rabbiy olar menen birge islep atırǵanlıǵı».
Birge Jumıs Isleshi
Biz patshalıq ushın jalǵız yaki biykarǵa islemeymiz, sebebi bul Onıń isi, hám Ol bunı ámelge asırıw ushın biz benen birge isleydi. Biz Onıń basqalardıń zárúrliklerin anıqlaw ushın kózleri, hám olarǵa xızmet etiw ushın qolları. Pawıl Korinftegi isenimlilerge xabar berdi: «Biz Qudaydıń jumısleshi sherikleri» (1 Korinflilerge 3:9). Máshih shákirtlerine tapsırma bergennen keyin olar menen birge isledi, hám Ol búgingi kúnde de Óz áwliyeleri menen birge isleydi. Bul Onıń isi!
