Qudaydıń nurlandıratuǵın nurı
Ilimpazlar hám filosoflar uzaq waqıttan beri nur hám kóriw tábiyatın úyrenip kelmekte. Eramızǵa shekemgi IV ásirde Platon kóriw adamlar kózinen nur shıǵıp, olar kórgen zatlardı iyelegenligi sebepli júz bergen dep jazǵan. Hámme bul teoriyanı qabıl etpegen bolsa da, bul ideyanıń túrleri Leonardo da Vinci sıyaqlı ataqlı alımlar tárepinen 1400-jıllarǵa shekem usınıs etile berdi.
Álbette, házir kózdiń qabıl etetuǵını nurdı quramalı, elegantlı joybarlanǵan komponentler sisteması arqalı ekenligi jaqsı túsinikli, hám payda bolǵan súwretler miy tárepinen túsindiriledi.
Biraq, kóriw haqqındaǵı tartıs tek ǵana tariyxıy qızıǵıwshılıq emes. Ol adamlar ómiriniń mánisin bahalaytuǵın eki joldıń belgisi. Geybirler ushın, «adam barlıq zatlardıń ólshemi». Biz ómir detallarına qaraymız, kórgen zatlarımızǵa máni beremiz hám jaǵdaydı eń jaqsı bahalawımızǵa qaray háreket etemiz. Basqasha aytqanda, metaforalıq túrde aytqanda, bizdiń aqılımızdan nur shıǵadı, hám sol nur arqalı biz aldımızdaǵı zatlardı túsindiremiz. Bul júdá keń tarqalǵan kózqaras. Shınında da, balalıqta hám úlkenler sıpatında alǵan barlıq tárbiyamız, tiykarınan, ómir haqqında nátiyjeli juwmaqlarǵa erisiwimiz ushın bizdiń ajıratıw hám túsindiriw kúshimizdi kúsheytiwge arnalǵan.
Biraq, Injil oqıwshılar ushın basqa kózqaras bar: Nur bizdiń kózimizge kiretuǵın sırtqı hám obyektiv zat bolǵanı sıyaqlı, ómir mánisiniń nurı da sırtqı. Ol bizdiń júreklerimizge hám aqılımızǵa obyektiv derekten kiredi hám biz kórgen zatlardıń haqıyqıy tábiyatın ashıp beredi. Sol obyektiv Máni Jarıyalawshısı Qudaydıń Ózi, Ol bizdiń ómirlerimizge nur shashadı. Ullı Nurlandırıwshı sıpatında, Ol ómir mánisi hám maqsetin túsiniw ushın kerek bolǵan barlıq nurdı beredi.
Quday Nur
Injilde nur temasın úyrenip atırǵanda, biz mına jarıyadan baslawımız kerek:
Quday nur, hám Onıń ishinde hesh qanday qarańǵılıq joq (1 Yuxanna 1:5 NKJV).
Nur hám qarańǵılıq anıq qarama-qarsı. Biri bar jerde, anıqlaması boyınsha ekinshisi bolıwı múmkin emes. Nur zatlardı anıq etedi, kir zatlardı ashıp beredi, joǵalǵan zatlardı tabıwǵa járdem beredi, jamanlıqtı qaytaradı. «Quday nur» degen sóz bul barlıq qásiyetler Onıń tábiyatında bar ekenligin bildiredi. «Onıń ishinde hesh qanday qarańǵılıq joq» degen jarıya Qudayda hesh qanday aldaw yamasa kemshilik bolıwı múmkin emesligin bildiredi, hám hesh qanday ádilsizlik Onıń aldında orın alıwına ruqsat etilmeytuǵının bildiredi. Nurlar Ákesi sıpatında, Onıń ǵamxorlıǵında hesh qanday ózgeris kóleńkesi de joq (Yaqıp 1:17); suveren Lord sıpatında, Ol jaqınlasıp bolmaytuǵın nurda jasaydı, sebebi hesh bir jaratılıs Onıń minezin tolıq túsine almaydı (1 Timotiy 6:15-16).
Sonlıqtan, jaratılısta nur Onıń Jer ushın birinshi támiyinlemesi bolǵanı tańqalarlıq emes. Ol qarańǵılıqtıń bos, formasız dúnyanı basqarıwına ruqsat bere almas edi. «Nur bolsın!» dep jarıyaladı Ol (Jaratılıs 1:3). Shınında da, jaratılıstıń sol birinshi kúni nur Qudaydıń bar etken jalǵız zatı edi. Bul Onıń ushın qıyın bolǵanı ushın emes; kerisinshe, nur sonshalıq áhmiyetli bolǵanı ushın Quday oǵan óz kúni berdi, sebebi ol Óziniń tábiyatın kórsetedi. Keyinirek, jaratılıstıń tórtinshi kúni, belgili aspan deneleri – quyash, ay hám juldızlar – nur payda etiw yamasa sáwlelendiriw ushın jaratıldı, biraq nurdıń ózi baslanǵıshınan baslap qarańǵılıqtan shıǵarıldı.
Quday Nur Beredi
Bul faktler Qudaydıń bizdi qarańǵılıqta jasawımızdı qálemeytuǵının kórsetedi. Óz tájiriybelerimiz nur joq jerde qansha az isley alatuǵınımızdı kórsetedi. Qarańǵıda júrgenimizde, súrinemiz; tún bolǵanda, isley almaymız; hám bul sózler menen Jazıwlar kelisedi (Yuxanna 9:4, 11:9-10). Tábiǵıy túrde aytqanda, jasalma nurlardıń túrli formaları adamzatqa kúni-túni iskerlik júrgiziwge múmkinshilik berdi, hám elektr nurı tariyxtaǵı eń áhmiyetli oylap tabılǵan zatlardan biri dep aytıldı. Bul haqıyqatlıq bizdiń qarańǵılıqta jasaw ushın jaratılmaǵanımızdıń haqıyqatın tek ǵana kórsetedi.
Fizikalıq nurǵa baylanıslı bolǵanımız sıyaqlı, bizdiń jánlerimiz de ruwxıy nurdı talap etedi, onı Quday bizge Isa Máshihtiń ómiri hám Muqaddes Jazıwlardıń táliymatları arqalı beredi. Birinshiden, bizge Isa Dúnyanıń Nurı ekenligi aytılǵan. Yuxannanıń Injili Lordtıń kim ekenligin túsindiriw ushın bir qatar metaforalardı qollanǵan bolsa da (Esi, Júzim, hám t.b.), bálkim elshi Yuxanna Isanı Nur sıpatında eń joqarı bahalaǵan. Tórt túrli bapta (1, 8, 9 hám 12) ol Máshihti sol túrde anıq kórsetken. Ol «dúnyaǵa keletuǵın hár bir adamǵa nur beretuǵın haqıyqıy Nur» (1:9). Isanıń ómiri hám jetiliskenlikleri hár bir adamǵa nur shashadı (Yuxanna 1:3 ti qarap kóriń), Qudaydıń barlıq quwanıshın tapqan Biriniń dańqların kórsetiw arqalı ómirlerimizdi nurlandıradı. Bul nurdı biykar etetuǵın imansızlar ushın da durıs. Eger kimdir quyashtan bas tartsa, bul onıń kúńgirtleniwin payda etedi me? Joq, nur tek ǵana sol adamnıń arqasına shashadı. Bul sózlerdi oqıǵan barlıq adamlar Isa Máshiyt arqalı shashıp turǵan Qudaydıń nurına juwap beriwdi anıqlawı kerek.
Biz Isanıń isenimlisleri hám Onıń izinen ergenler, qarańǵılıqtan Qudaydıń ájayıp nurına shıǵarılǵanımızdı tabamız. Biz endi ómir nurına iye bolamız hám nurlı balalar bolamız (1 Petrus 2:9; Yuxanna 8:12, 12:36,46). Jaratılısta nur qarańǵılıqtı jeńgen sol ilahiy, qarsı turıp bolmaytuǵın kúsh Qudaydıń bizdiń qutqarıwımızǵa qollanatuǵın ústem kúshi:
Qarańǵılıqtan nur shıǵarıwdı buyırǵan Quday, Isa Máshihtiń júzinde Qudaydıń dańqı haqqındaǵı bilim nurın beriw ushın bizdiń júreklerimizde nur shashtı (2 Korinfliler 4:6).
Máshiytshe isenim ózgertiwshi! Ol ózimizdi basqıshpa-basqısh jaqsılawımız múmkin bolǵan jaqsı ideyalardıń dizbegi emes, al jaǵdaylardıń tolıq ózgeriwi.
Bul ózgeris juwapkershilik penen keledi. Máshiytsheler Lordta nur bolsa da, biz nurlı balalar sıpatında jasawǵa shaqırılamız (Efisliler 5:8). Shúkirler bolsın, Quday bul mútájlikti de támiyinledi. Qudaydıń Sózi ayaqlarımız ushın shıraq hám jolımız ushın nur sıpatında shashadı (Zabur 119:105). Injil tek ǵana ayaqlarımızdıń qay jerde júrip atırǵanın kórsetip qoymaydı, al eger biz onnan adasqan bolsaq, Qudaydıń jolınıń qay jerde ekenligin de ashıp beredi. Zaburshı qosımsha etti, «Sizdiń sózlerińizdiń kiriwi nur beredi; ol ápiwayılarǵa túsiniw beredi» (130-ayat). Elshi Petrus kelisti, Injildiń kórsetpe hám payǵambarlıq sózleri «qarańǵı jerde shashıp turǵan nur» sıyaqlı ekenligin ayttı (2 Petrus 1:19). Geyde úyler ájayıp, bezewli kórsetpeler menen jaqtılandırıladı, olar jaqsı, biraq júdá funkciyalı emes. Injil onday emes. Tek ǵana bezewli bolıwdan uzaq, Qudaydıń Sózi túsiniw hám danalıq deregi sıpatında jaqtı hám nátiyjeli. Onıń kúshi menen biz Injildiń ómir iskerliklerinde bizdi nurlandırıwına ruqsat etsek, nurlı balalar sıpatındaǵı minezimizge sáykes jasaymız.
Máshiytsheler Nurlar
Ayırım ximiyalıq birikpeler fosforescensiya qásiyetine iye, bul túrli oyınshıqlar hám basqa zatlarda tabılatuǵın «qarańǵıda jarqıraw» effektin payda etedi. Bul birikpeler nur energiyasın saqlaydı hám keyin onı waqıt ótiwi menen áste-aqırın shıǵaradı. Ádewir áhmiyetli túrde, Máshiytsheler bul dúnyada nurlar sıpatında shashadı – tek ǵana biz Qudaydıń nurına dushar bolǵanımız ushın emes, al sonday-aq biz nurlı balalar etip jaratılǵanımız ushın. Biraq biz óz nurımızdı payda etpeymiz; Quday hám Onıń Sózi bizdiń jalǵız nur dereklerimiz bolıp qaladı, hám biz sol nurdı kúndelikli jaǵdaylarımızǵa alıp baramız.
Musa payǵambardıń tájiriybesi bul haqıyqatlıqtı túsiniwge járdem beredi. Ol Sinay tawında Lord penen uzaq waqıt ótkergennen keyin, onıń júzi hámmege kórinetuǵın nurlandıratuǵın, jarqıraǵan kóriniske iye boldı. Izrail xalqı ushın bul alǵısız hám hátte biraz qorqınıshlı edi, sonlıqtan Musa júzin jabdı. Bul anıq túrde turaqlı túrde júz berdi, sebebi bul waqıttan keyin tekstte былай delingen: «Izrail balaları Musa payǵambardıń júzin kórgen sayın, onıń júziniń terisi jarqıraǵanın kórgenlerinde, Musa payǵambar qaytadan júzine parda tartatuǵın edi» (Shıǵıw 34:35). Musa payǵambardıń pardası Qudaydıń Izrail menen dúzgen kelisiminiń waqıtsha tábiyatın bildiredi, sebebi bul parda Máshiytte alıp taslanǵan, hám búgin biz Qudaydıń dańqın anıq kóre alamız (2 Korinfliler 3:7-18).
Bizdiń temamız ushın tiykarǵı másele, Musa payǵambardıń júzinen shıqqan nur onıń Qudaydıń aldında ótkergen waqtı sebepli edi. Bizdiń Quday ushın nurımız da solay jaqtıraq boladı. Lordtıń dańqına qarap turǵanımızda, biz ósiwshi dańq penen sol súwretke ózgertilemiz. Bul, eger bizdiń Onıń ushın gúwalıǵımızda jaqtılıq bolatuǵın bolsa, Injil oqıw hám duwa etiwde Lord penen waqıt ótkeriwdiń tereń áhmiyetin dálilleydi.
Bizdiń nurımızdıń itibarǵa alıwǵa arziytuǵın ózgeshe qásiyetleri bar. Birinshiden, Lord былай dedi:
Sizler dúnyanıń nurısızlar. Tawda jaylasqan qala jasırın bolıwı múmkin emes. Shıraq jaǵıp, onı sebet astına qoymaydı, al shıraq turǵızǵıshqa qoyadı, hám ol úydegi barlıq adamlarǵa nur beredi. Sizdiń nurıńız adamlar aldında sonday shashsın, olar sizdiń jaqsı islerińizdi kórip, aspanlardaǵı Ákeńizdi dańqlasın (Matfey 5:14-16).
Bul úzindi nurdıń nátiyjeli bolıwı ushın kórinetuǵın bolıwı kerek ekenligin atap ótedi. Tawdaǵı qala hámme onı túnge kóretuǵın bilimi menen qurılǵan. Úyde, may shıraǵı turǵızǵıshqa qoyıladı, sonlıqtan onıń nurı bólmege kirgen hár kimge shashıwı múmkin. Bizdiń nurlarımız Lord ushın sonday shashadı ma? Máshihtiń ómiri hár bir adamǵa shashqanı sıyaqlı, bizdiń nurımız da bizdi bilgen hár bir adamǵa teńdey shashıwı kerek. Bunnan tısqarı, biz tek ǵana «jaqsı adam» sıpatında tanılmaymız, sebebi bizdiń nurımızdı kórgenler aspanlardaǵı Ákemizge baǵıtlanadı. Olar tek ǵana bizdiń jaqsı islerimizdi bayqap qoymaydı, al sonday-aq bizdiń nurımızdıń deregi Qudaydıń Ózi ekenligin de túsinedi – hám bul bizdiń ómirlerimizdegı Onıń jumısı haqqındaǵı awızeki gúwalıǵımızdı talap etedi.
Elshi Pawıl qosımsha etti, biz «qıyın hám buzaqı áwlad ortasında ayıpsız Qudaydıń balaları, olar arasında sizler dúnyada nurlar sıpatında shashasızlar» (Filipililer 2:15). Nur qarańǵılıqtan qorıqpaydı! Shınında da, qarańǵı bólme nurdıń eń jaqsı jumısın isleytuǵın jer, sebebi ol jerde eń kishkene nur da bayqaladı hám qádirli boladı. Átiraptaǵı qarańǵılıqtı baqlap atırǵanımızda, qapa bolmay, al qatań bolayıq! Sizdiń dúnyańız barǵan sayın qıyın hám buzaqı kórine me? Bul Qudaydıń nurınıń siz arqalı shashıwı ushın eń jaqsı jaǵdaylar. Keyingi ayat bul nurdı «ómir sózi» menen baylanıstıradı. Biz basqalardı Injildiń mánisi hám onıń xabarınıń ne ushın durıs ekenligi haqqında aytqanımızda, bizdiń ómirlerimiz olardı qarańǵılıqtan Qudaydıń ullı nurına tartadı.
Janıp turǵan, shashıp turǵan nur
Lord Isa bunday gúwanıń nátiyjeliligin súwretledi. Onıń dáwirindegi adamlar Yuxanna Shomıldıruwshını qızıǵıwshılıq penen tıńlaǵan edi:
Sizler Yuxannaǵa jiberdińiz, hám ol haqıyqatqa gúwalıq berdi ... Ol janıp turǵan hám shashıp turǵan shıraq edi, hám sizler bir múddet onıń nurında quwanıwǵa razı boldıńız (Yuxanna 5:33,35).
«Janıp turǵan» degeni ol Lord ushın jaǵılǵan edi, hám «shashıp turǵan» degeni ol ózin kórgen hár bir adamǵa nur bergen edi. Yuxanna keremet islewshi emes edi hám ol úlken aralıqlardı basıp ótpedi. Ol tek ǵana Iordan dáryasında Lordqa xızmet etti, Qudaydıń xabarın waǵızladı. Biraq adamlar onı tıńladı, hám keyinirek olar былай dedi: «Yuxanna bul Adam [Isa] haqqında aytqan barlıq zatlar durıs edi» (10:41). Onıń ómiriniń qanday ullı qısqasha mazmunı!
«Lord meniń nurım,» dep jazdı Dáwut Zabur 27:1 de. Ol arqalı biz nur alamız, hám Ol arqalı biz nur beremiz. Máshiytshe qosıqshı Kris Rays bul detallardı былай súwretledi:
Shıraǵıńdı alıp, qarańǵılıqqa juwır;
Úmitsizlerdi, shatasıp hám bólingenlerdi izle.
Shıraǵıńdı hámme kórsin dep uslap tur;
Shıraǵıńdı alıp, dúnyańdı jaqtırt.
Máshihtiń minezin alıp júrgenimizde, biz Onıń ushın shashamız.
