Qudaydıń TULLARǴA ǵamxorlıǵı
Qudaydıń insaniyat ushın dáslepki támiyinlewi – Jer júzindegi jaratılıstıń basına qoyǵan jaratılısları – olardıń erli-zayıplı bolıp, ájayıp baǵda ideal jaǵdayda shańaraq penen jasawı kerek ekenligin esletip turıw jaqsı. Bul baǵdıń orayında Ómir teregi bar edi, Jańa testament bul terektiń Máshihtiń súwreti ekenligin kórsetedi (Matta 18:20; Ashıqlaw 22:1-2,14). Jaqın jerde Jaqsılıq hám Jamandıq bilim teregi bar edi. Quday Adamǵa baǵdaǵı hár bir terektiń jemisin jeńiwge ruqsat bergenin, tek ǵana sońǵı terektiń jemisin jeńiwge bolmaytuǵının ayttı. Baǵ adamzat baxtı ushın arnalǵan edi, bul baxt Quday menen durıs qatnasıqtan kelip shıǵadı – Qudaydıń kim ekenligin tán alıw hám Onıń jaratılısları sıpatında Oǵan boysınıwda óz orınımızdı iyelew.
Bizdiń dáslepki ata-babalarımız ómirleriniń basında, balalar kútip atırǵanǵa shekem de, bul isde sátsizlikke ushıradı hám nátiyjede ólim dúnyaǵa keldi. Olardı Ómir tereginiń jemisin jewden hám gúnákar jaǵdayda máńgi jasawdan qorǵaw ushın, Quday olardı baǵdan quwıp shıǵardı hám olar qayta kirmesligi ushın onı qorǵadı. Ómir endi ideal emes edi. Ruwxıy ólim – Qudaydan alıslaw – dáslepki nátiyje boldı. Fizikalıq ólim keyinirek keldi, Genesis 5-te kórsetilgen dáslepki patriarxlar menen kóp jıllar ómir súrgennen keyin be, yamasa ájaǵası Qabıl tárepinen óltirilgen Abel jaǵdayındaǵıday erterek zorlıq jolı menen be (Genesis 4). Insaniyat bilimi hám oylap tabıwshılıǵına qaramastan, ólim ádette qashıp bolmaytuǵın nátiyje – «gúná nátiyjesi» (Romalılarǵa 6:23 NKJV). Enoxdıń kóshiriliwi, yaǵnıy Qudaydıń onı Ózine alıp ketken usılı hám bul búgin biz kútip atırǵan Qudaydıń áwliyeleriniń kóteriliwiniń bir túri, bul ádettegi waqıyanıń bir ayrıqshalıǵı (Genesis 5:21-24).
Tullarǵa ǵamxorlıq
Injil máshihiylerge 1 Timotiy 5:3-16-da tullarǵa ǵamxorlıq haqqında tálim beredi. Sózdiń tolıq mánisinde «haqıyqıy tul hám jalǵız qalǵan» adam «Qudayǵa isenedi hám kún-tún jalbarıwlar hám duwalar menen dawam etedi» (5-ayat). Quday tuldıń mútájliklerine ǵamxorlıq qılıwdıń ayrıqsha orının dáslep onıń balalarına hám basqa áwladlarına beredi. Eger bundaylar joq bolsa, jergilikli jıyın (shirkew) bul xızmetti orınlawǵa juwapker. Quday bunı húkimettiń funkciyası etip belgilemeydi, biraq geybirler bunıń «jaqsılıq ushın sizge Qudaydıń xızmetkeri» ushın wazıypa bolıwı múmkin dep dáliylesi múmkin, Romalılarǵa 13:4-te húkimet sonday atalǵan.
Jas tullarǵa «úylenip, bala tuwıwǵa, úydi basqarıwǵa, dushpanǵa ayıplaw ushın múmkinshilik bermewge» (1 Timotiy 5:14) úgit beriledi. Princip boyınsha, jıyın altmıs jasqa tolmaǵan tullarǵa járdem beriw juwapkershiligin óz moynına almawı kerek. Hátte bul jas tullar – balaları joq bolǵanlar – qayta úylenbese de, olar kóbinese ózlerin támiyinlew ushın isley aladı. Úlken tullar Qudayǵa sıyınıwshılıq hám basqalardıń mútájliklerine ǵamxorlıq etiw ómirin súrgen bolıwı kerek. Bul principler bizge qatań qaǵıydalar emes, al qollanbalar sıpatında berilgen, sebebi hár bir adamnıń jaǵdayları esapqa alınıwı kerek. Jıyın haqıyqıy tullarǵa járdem beriw kerek, hám ol texnikalıq jaqtan talaplarǵa sáykes keletuǵın, biraq haqıyqıy járdemge mútáj bolmaǵan tullarǵa járdem beriw júgin óz moynına almawı kerek.
Injildegi tullar
Injildi oqıǵanımızda, biz kóp tuldı, Qudayǵa sıyınıwshı hám sıyınbaytuǵınlardı tabamız. Quday Óziniń sheksiz danalıǵı hám ájayıp miyrim-shápááti menen Oǵan isengenlerge ǵamxorlıq etti, olardıń jeke mútájliklerin qandırıw ushın túrli usıllar menen isledi.
Naomi, jası úlken tul, Betlehemge qaytıp kelgennen keyin dáslep óziniń kelini Rut tárepinen qollap-quwatlandı, Rut ózi jas tul edi. Rut hár kúni terimge shıǵatuǵın edi, bul ańsat wazıypa emes edi. Ol ózi hám qaynenesi ushın támiyinlew ushın qattı isledi, sebebi húkimet tárepinen járdem yamasa bólistiriw sisteması joq edi. Qudaydıń principı: «eger kimde-kim istemese [istemese istemese] islemese, ol jemeydi de» (2 Salonikalılarǵa 3:10). Bul Jańa testamentte anıq aytılǵan bolsa da, biz bul principdı Eski testamentte de qollanılǵanın kóremiz. Quday Rutdıń súyispenshilikli tırısqanlıǵı hám Oǵan isenimin ájayıp tuwısqan-qutqarıwshını onıń ómirine kirgizip sıylıqladı, ol waqıt óte kelip onıń kúyewi boldı. Quday bul erli-zayıplıǵa bala berdi, ol Naomiǵa qartayǵan waqtında da teselli boldı, hám aqır-aqıbet Patsha Dawıttıń hám bizdiń Rabbimiz Isa Máshihtiń áwladı boldı. Quday Injil aytqanday, Betlehem-Yahudiyyaǵa hám Izrail Rabbiy Qudayına qaytıp kelgen bul eki tul ushın barlıq nárselerdi qanday ájayıp isledi! Naomi’niń basqa kelini Orpa óz xalqına hám óz qudaylarına qaytıp ketti hám onıń haqqında basqa esitilmedi. Barlıq waqıya Rut kitabında tabıladı.
1 Samuel 25-te biz ájayıp, danalı hám Qudayǵa sıyınıwshı Abigail haqqında oqıymız. Ol jaman Nabal menen turmıs qurǵan waqtında, kúyewin Dawıttıń qáháriden qorǵawǵa umtıldı, hám bunı islew menen Dawıtqa ruwxıy keńes berdi. Nabal Rabbiy tárepinen urılıp ólgennen keyin, Dawıt Abigaildı ózine zayıp etip aldı – bul kishi peyil jas tul ushın múnásip sıylıq.
Quday bizge jetimlerge hám tulardıń mútájliklerine ǵamxorlıq etetuǵının aytadı. Ol Zarefatdaǵı butparast tuldıń mútájliklerin kúndelikli támiyinledi, ol tuldı Óz payǵambarı Iliyanıń mútájliklerin támiyinlew ushın paydalanıp atırǵan edi. Ol Iliyanı paydalanıp, balası ólgennen keyin onıń balasına qaytarıp berdi, hám sonday etip onı Ózin haqıyqıy Quday dep tán alıwǵa alıp keldi (1 Patshalar 17).
Payǵambarlar balalarınıń biriniń tulu shańaraǵın qayǵılı jaǵdayda taptı, biz bunı 2 Patshalar 4:1-7-de oqıymız. «Kreditor eki balamdı qul etip alıp ketpekshi,» dep ol Elishaǵa jıladı. Eger ol isenim menen Onıń payǵambarı Elisha’nıń kórsetpelerine ámel etse, Rabbiy bunıń bolıwına jol qoymas edi. Quday bul shańaraq ushın ájayıp támiyinledi, sonday etip tul da, onıń balaları da Rabbiy’diń jaqsı qolın kóre aldı hám olardıń materiallıq mútájlikleri ushın Onıń támiyinlewin qádirley aldı.
2 Patshalar 8:1-6-da Quday Shunamlı hayal jaǵdayında barlıq nárselerdi kemalına jetkizdi, ol burın Onıń sózine boysınǵan edi (4:8-37). Bul waqıtta ol jeti jıl joq bolǵannan keyin óz múlkin qaytarıp alıwǵa umtılıp atırǵan edi. Onda biz oqıymız: «Patsha oǵan bir oficerdi tayınladı hám ayttı: ‘Onıń barlıq múlkin hám jerden ketken kúnnen baslap házirge shekemgi barlıq paydasın qaytarıp ber’» (6-ayat). Quday isenimdi sıylıqlawdı jaqsı kóredi, hám Ol hesh kimniń – yamasa tuldıń – qarızdarı bolıp qalmaydı!
Isa Óziniń shápááti menen Naindaǵı tulǵa jalǵız balasınıń jerlew máresiminde jılama dep aytıp qoymastan, al Oǵan Luqa 7-de balasınıń tirilip qaytarılıw quwanıshın berdi. Keyinirek sol kitapta (21:1-4; Mark 12:41-44), biz Onı ibadatxana qaznası qarsısında otırǵanın hám ol jerde ne bolıp atırǵanın baqlap turǵanın tabamız. Bay adamlar artıqsha altın hám gúmis taslap atırǵan edi. Isa Óz shákirtlerine kámbaǵal tuldı maqtaw etip, ol barlıq baylardan kóbirek bergenin ayttı, sebebi ol ómir súriw ushın barlıq nársesin bergen edi. Álbette Rabbiy hám Qutqarıwshı bul tuldıń mútájliklerin támiyinleytuǵın edi.
Isa’nıń anası Maryam basqa hayallar menen birge krestte turdı, Onıń shákirti Yoxan menen birge, ol aldınǵı keshte keshki awqatta Onıń kókiregine súyengen edi. Isa’nıń ógey ájaǵaları Oǵan isenbedi (Yoxan 7:5). Onıń úlken azapları arasında, Óz anasınıń ǵamxorlıǵın bul shákirtke qanday náziklik penen tapsırǵanın hám bul shákirttiń keyin onı óz úyine alıp ketip, oǵan ǵamxorlıq etkenin kóriw tereń tásir etedi (Yoxan 19:25-27). Bul húrmetli hayaldıń sońǵı kórinisi Húkimetler 1:14-te, ol hám Isa’nıń ájaǵaları, olar Onıń tirilgeninen keyin qutqarılǵan bolıwı kerek, Onıń shákirtleri menen birge shın júrekten, birlesken duwada tabıladı.
Tullarǵa ǵamxorlıq
Dáslepki shirkew óziniń tullarına ǵamxorlıq etti. Hawariyler dáslep ózleri «dasturxanǵa xızmet etti», olardıń mútájliklerine qaraǵan edi, biraq olar tez arada bul xızmetti jıyın tárepinen bul maqset ushın saylanǵan jeti er adamǵa tapsırdı (Húkimetler 6:1-7).
Joppadaǵı kóp tul Dorcas, yaǵnıy Tabitha ólgennen keyin qayǵırdı. Ol olar ushın kiyimler tikken edi, bul ájayıp xızmet edi. Quday Piterdi paydalanıp, onı ólgennen tiriltti, álbette tulardıń úlken quwanıshına (9:36-41).
Juwmama pikirler
Injil boyınsha bizdiń meyrimli Qudayımız ushın tulardıń áhmiyetin kóremiz. Ol olardıń tuwısqanları hám isenimlisleri arqalı – sol úlken shańaraqtıń, Quday shańaraǵınıń bir bólegi – olardıń haqqında Onıń pikirin bólisetinler arqalı ǵamxorlıq etedi hám támiyinleydi. Ol tulardıń, barlıǵımız sıyaqlı, Oǵan iseniwin qáleytuǵın edi. Rabbiy olardıń sezimlerin túsinedi. Ol olardı bereketlewdi jaqsı kóredi hám olardı basqalardı bereketlewde paydalanıwǵa umtıladı.
Esleń, tuldıń tiykarǵı ózgesheligi bolǵan jalǵızlıq tek jer júzinde ǵana bar. Onıń jetim qalǵan jaǵdayı, barlıq tesellilerdiń Qudayınıń islerinde, onıń eń jaqsı bereketiniń ózi ekenligin tolıq haqıyqat penen qosıw múmkin.
Sol sıyaqlı, shirkew jer júzi boyınsha óziniń tul ekenligin, hesh qanday kózge kórinetuǵın resursı joq ekenligin túsingen waqıtta, ol Óz Rabbiyiniń sheksiz súyispenshiliklerinen tolıq lázzet alıwǵa kirisedi. Onıń Oǵan tolıq baylanıslılıǵı sanalı túrde kúsheyedi, hám bunnan onıń kún-tún jalbarıwları hám duwaları ósiwde (1 Timotiy 5:5). —Edward Dennett, beyimlestirilgen.
