Ádillik – Quday adamdı ádilli dep járiyalaydı
Quday menen durıs bolıw hám Onıń balaları retinde Onıń menen qarım-qatnasta bolıw úlken imtiyaz. Qudaydıń múminlerdi Ózi menen “durıs”, yaǵnıy, Onıń kóz aldında ádilli yamasa tuwrı dep járiyalawın biliw qanday baxt! “Ádillik” termini “Quday menen durıs bolıwdı járiyalaw” degen mánisti ańlatadı, bul Qudayǵa isengen hár bir adam ıǵılas etetuǵın nárse. Injil bunı anıq túrde tastıyıqlaydı, hám sulıw nátiyjeni qosadı: “Biz isenim menen ádilli bolǵanlıǵımız ushın, Rabbımız Isa Másih arqalı Quday menen tınıshlıqqa iye boldıq” (Rimliklerge 5:1 ESV).
Qádirli oqıwshı, sizde Quday menen bunday tınıshlıq bar ma? Biz sizdi bul másele boyınsha anıq bolıwǵa shaqıramız, sebebi bul júdá áhmiyetli hám máńgilik aqıbetlerge iye! Siz máńgilikti qayerde hám qalay ótkizesiz? Bul Adam hám Hawadan baslap hár bir insan ushın soraw.
Barlıqqa keliw 6-bólimi Nuh dáwirindegi pútkil dúnya suw tasqınında joq bolǵan adamlardı súwretleydi. “Rabbı adamnıń jerdegi zúlimliginiń úlken ekenligin, hám onıń júreginiń barlıq oylarınıń tek ǵana hárdayım jaman ekenligin kórdi. Hám Rabbı Óziniń jerde adamdı jaratqanına ókindi, hám bul Onıń júregine qasiret saldı. Sonlıqtan Rabbı ayttı: ‘Men jaratqan adamdı jer betinen óshiremen, adamdı hám haywanlardı hám jerdegi jıljıwshı nárselerdi hám aspan qusların, sebebi men olardı jaratqanıma ókinemen.’ Biraq Nuh Rabbıdıń kóz aldında iltipat taptı” (5-8-ayatlar).
Óz dáwiriniń adamlarınan ayırmashılıǵı, 9-ayat Nuhdı “ádilli” dep súwretleydi, bul Barlıqqa keliw 7:1-de qaytalanadı. Bul Injilde birinshi ret birewdiń ádilli dep járiyalanıwı, bul Nuhdıń Quday menen durıs bolǵanın ańlatadı. Bul ádillik haqqındaǵı Injil táliymatın kiritedi – yaǵnıy, Quday birewdi Óz aldında qalay ádilli dep járiyalaydı. “Ádilli” degen evrey sózi “tuwrı” dep te awdarıladı – bul Barlıqqa keliw 6:9-dıń birneshe awdarmalarında qollanılǵan termin: “Nuh tuwrı adam edi” (JND, NKJV, KJV).
Onıń Quday aldında ádilli yamasa tuwrı bolǵanı haqqındaǵı áhmiyetli bayanlamadan tısqarı, bizge “Nuh Rabbıdıń kóz aldında shápáát taptı” (8-ayat) dep te aytılǵan. Bul Injilde “shápáát” haqqında birinshi márte aytılıwı. “Isenim” yamasa “senim” haqqında birinshi márte aytılıwı da ádillik penen baylanıslı, sebebi biz Ibrahımnıń “Rabbıǵa isengenligin; hám Ol bunı oǵan ádillik ushın esaplaǵanın” (Barlıqqa keliw 15:6) oqıymız. Sonlıqtan, ádillik shápáát arqalı isenim menen boladı, bul Eski Wásiyette jazılǵan hám Jańa Wásiyette túsindirilgen. “Onıń shápááti menen Másihtegi qutqarıw arqalı biypul ádilli bolǵanımız ushın” (Rimliklerge 3:24).
Qudaydıń kózqarası insan ideyaların bir shetke qoyadı
Ádillik degenimiz, Quday shın mániste isengen adamdı, ótken hám házirgi gúnálarına qaramastan, “ádilli” dep kóredi hám járiyalaydı. Tek ǵana bizdiń Qudayımız, Jaratıwshı hám Qutqarıwshı, bunı isley aladı – “ádilli etiwshi Quday” (Rimliklerge 8:33 ESV). Bunnan tısqarı, Ol “ádilli, hám Isaǵa isengen adamdı ádilli etiwshi” (3:26) bola aladı, sebebi Rabbımız Isa Másihtiń orınbasar ólimi hám denesiniń tiriliwi ólimdi jeńdi. Biz ushın nátiyje “endi Onıń qanı menen ádilli bolǵanımız” (Rimliklerge 5:9 KJV) dep súwretlengen. Basqasha aytqanda, Quday aldında hám Quday menen ádilli dep járiyalanıw tek ǵana Rabbı Isa Másih “bizdiń qılmıslarımız ushın tapsırılǵanı hám bizdiń ádilligimiz ushın qayta tirilgeni” (4:25) sebepli múmkin.
Biz shápáát arqalı isenim menen ádilli bolǵanımız ras bolsa da, bul ádillik múminlerdi jaqsı islerge de alıp keledi, sebebi “adam isler menen ádilli boladı, tek ǵana isenim menen emes” (Yaqub 2:24). Yaqub qutqarıw ushın isler haqqında emes, al qutqarıw hám Quday tárepinen ádilli dep járiyalanıw hám bunı isenim menen biliwdiń ullı baxtınan kelip shıǵatuǵın isler haqqında sóyleydi. Qudayǵa shúkir!
Rimliklerge xat bizge bul máseleler boyınsha Qudaydıń kózqarasların, elshi Pawıl arqalı jetkerilgenin beredi. Ol bizge Qudayǵa qalay keliwdiń jolın usınadı, bul sheshiliwi kerek bolǵan shoshıwlı másele. Eger siz bunı islemegen bolsańız, keshiktirmeń; búgin Quday menen durıs bolıwǵa iseniń! Elshi jazdı: “Sebebi men Injilden uyalmayman, sebebi ol Qudaydıń qutqarıw kúshi, hár bir isengen adam ushın, dáslep evreyge, keyin grekge de. Sebebi onda Qudaydıń ádilligi isenimnen isenimge ashıladı, jazılǵanınday, ‘Ádilli isenim menen jasaydı’” (Rimliklerge 1:16-17 ESV).
Rimliklerge xattı qarap shıǵıń
Bul tema hár bir adam ushın áhmiyetli bolǵanı ushın, kelin, qısqasha bayanlamasın qarap shıǵayıq Rimliklerge xat. Pentekosttan (Húkimler 2) baslap barlıq múminler “Qudaydıń súyiklileri” hám “áwliyeler” dep ataladı (Rimliklerge 1:7 KJV). Bul kóteriliwge shekem (1 Salonikalılarǵa 4:14-18; 1 Korinflilerge 15:52-57) dawam etedi. Sol ájayıp waqıyadan keyin, Quday basqa adamlardı qutqarıwǵa shaqıradı, biraq olar basqa shańaraqlarǵa tiyisli boladı, biz Qudaydıń shápááti menen búgin bolǵanımızday, bir deneniń, Shirkewdiń emes.
Bunnan tısqarı, hesh kim óz kúshi menen ádilli bola almaydı, tek ǵana Qudaydıń Rabbımız Isa Másihtiń orınlaǵan isi tiykarındaǵı shápááti menen. “Hámme gúná etti, hám Qudaydıń dańqınan kem boldı” (Rimliklerge 3:23). Ózińizde Quday menen durıs bolıw ushın hesh qanday resurslar bolmasa da, Qudaydıń Másih arqalı islegenine isenim qoyıw arqalı ózgeris múmkin. Tek ǵana usı jol menen Quday menen tınıshlıqqa iye bolıw múmkin – óziniń jaqsılanıwı ushın óz kúshlerine tiykarlanıp emes, al Másihtiń bir márte islegen hám orınlaǵan isleri arqalı. Quday ózine isengen adamdı, Ibrahım sıyaqlı, barlıq múminlerdiń ákesi (Rimliklerge 4), ádilli dep járiyalay aladı.
Quday menen durıs bolıw nızamdı saqlawdıń nátiyjesi emes. Kerisinshe, bul Qudaydıń hár bir gúnásın moyınlaǵan hám Rabbı Isaǵa isengen adam ushın shápááttegi járiyası sebepli. Quday menen durıs bolıwdıń basqa jolı joq (Rimliklerge 5). Bul qoyıp jiberiw hám Qudayǵa tapsırıw máselelerine alıp keledi, bul bizdiń Muqaddes Ruhqa tolıq basqarıwdı beriwimizdi ańlatadı, sonnan keyin Quday bizdi Ózi qálegenindey qollana aladı. Ol bizdi Qudaydı húrmetlewge, baxtlı hám Qudaydı húrmetleytuǵın turmıs keshiriwge alıp keledi (Rimliklerge 6–8).
Rimliklerge xattıń ekinshi bóliminde, 9–11-bólimlerde, biz Qudaydıń Óz jerdegi xalqı Izrail ushın rejesin hám Ol uzaq waqıt burın berilgen wádelerin, múmkin emes sıyaqlı kórinsede, qalay orınlaytuǵının bilemiz. Aqır-aqıbetinde, bul Qudayǵa dańq alıp keledi. Ol evreyler hám basqa milletler ushın shápáát dáwirin yamasa ásirin kirgizgende bul rejelerden bas tartpadı, sebebi Ol olardı kóteriliwden keyin orınlaydı.
Rimliklerge xattıń úshinshi bóliminde elshi barlıq múminlerdi Qudaydıń dańqı ushın jasawǵa tolıq beriliwge shaqırıw menen juwmaqladı (Rimliklerge 12). Ol sonday-aq bizdi bul dúnyada jaylasqan túrli húkimetlerdi húrmetlewge úyretti (Rimliklerge 13). Elshi bizdi barlıq múminler menen tatıwlıqta jasawǵa, Pawıldıń úlgisine erip, Ustaz ushın paydalı ásbaplar bolıwdı hám islewdi úyreniwge shaqırdı (Rimliklerge 14–15). Aqır-aqıbetinde, Injil xabarı barlıq múminlerdi Qudaydıń dańqı ushın, Onı húrmetleytuǵın ásbaplar retinde hám bir-birine súyispenshilik penen jasawǵa shaqıradı. Pawıldıń xızmeti bizdi Qudaydıń máńgilik rejesin tolıq túsinip jetıwge, Oǵan xızmet etiwge hám Oǵan tabınıwǵa, hám múminler ushın baxt bolıwǵa alıp keledi (Rimliklerge 16).
Rabbı aytqan bir gúrriń
“Ol sonday-aq ózlerin ádilli dep esaplaǵan hám basqalardı mensinbeytuǵın ayırım adamlarǵa bul mısalı aytıp berdi: Eki adam ibadatxanaǵa ibadat etiwge shıqtı, biri farisey, ekinshisi salıq jıynawshı. Farisey ózi turıp, bılay ibadat etti: ‘Qudayım, men basqa adamlar sıyaqlı, qorlıqshılar, ádilsizler, zınaqorlar, yamasa bul salıq jıynawshı sıyaqlı emesligim ushın Sizge shúkir etemen. Men háptesine eki ret oraza tutaman; men alǵan barlıq nárselerimniń onnan birin beremen.’ Biraq salıq jıynawshı uzaqta turıp, aspanǵa kózlerin de kótermey, kókiregin urıp, bılay dedi: ‘Qudayım, maǵan, gúnákarǵa, rahm et!’ Men sizge aytaman, bul adam úyine ádilli bolıp qayttı, basqa adamnan góre. Sebebi ózin joqarı kótergen hár bir adam tómenletiledi, al ózin tómenletken adam joqarı kóteriledi” (Luka 18:9-14 ESV).
Bul mısal bizge Quday menen qarım-qatnas ushın kerek bolǵan durıs kózqarasdı túsinip jetıwge járdem beredi. Ádilli bolıw ushın, yamasa Quday menen durıs dep járiyalanıw ushın, biz Qudaydıń nurında ózimizdi tómenletiwimiz hám bahalawımız kerek, Onıń kórsetpelerin qabıl etip. Ádillik máselelerinde maqtanısh yamasa ózin-ózi ádilli dep esaplawǵa orın joq, sebebi barlıq maqtaw tek ǵana Qudayǵa tiyisli.
Juwmmaq retinde, biz birneshe Injil úzindilerine silteme beremiz hám olardıń bir bólimin keltiremiz:
Biraq endi Qudaydıń ádilligi nızamnan bólek kórsetildi, geyde Nızam hám Payǵambarlar oǵan gúwalıq beredi – Isa Másihke isengen barlıq adamlar ushın Isa Másihke isenim arqalı Qudaydıń ádilligi. Sebebi ayırmashılıq joq: barlıq ushın … (iltimas Rimliklerge 3:21–4:25-ti oqıń).- “Aǵa-iniler, meniń júregimniń qálewi hám olar ushın [Izrail ushın] Qudayǵa duwam, olar qutqarılıwı ushın. Sebebi men olarǵa gúwalıq beremen, olarda Quday ushın ıǵılas bar, biraq bilimge sáykes emes. Sebebi, Qudaydıń ádilliginen nadan bolıp, ózleriniń ádilligin ornatıwǵa umtılıp, olar Qudaydıń ádilligine boysınbadı …” (iltimas Rimliklerge 10:1–13-ti oqıń).- “Biz ózimiz tuwılıwımız boyınsha evreyler hám basqa millet gúnákarları emes; biraq biz adamnıń nızam isleri menen emes, al Isa Másihke isenim arqalı ádilli bolatuǵının bilemiz, sonlıqtan biz de Másih Isaǵa isendik, Másihke isenim arqalı ádilli bolıw ushın hám nızam isleri menen emes …” (iltimas Galatiyalılarǵa 2:15–3:29-dı oqıń). -
