Muqaddes Jazıwlar Qudaydıń kóp iskerliklerin bizge kórsetedi. Ol tómendegishe súwretlengen: *diyqan bolıp, insannıń párawanlıǵı ushın Eden baǵın ekti, Óz quwanıshı ushın Izraildi wáde etilgen jerge júzim sıyaqlı ekti hám Ózi ekpegen hár bir ósimlikti tamırınan júlip taslaydı. Biz Qudaydı Izrail Qoyı sıyaqlı oqıymız , Ol Ulıwma Jaqsı Qoyıbolıp qayta tirildi, hám jaqında Ullı Qoyıhám Bas Qoyı hám barlıq milletlerdiń Qoyı sıyaqlı kórinedi. Bir Jazıwda Quday gúmis tazalawshısıyaqlı , basqasında bolsa *jawıngersıyaqlı, Óz xalqın qorǵawshı retinde kórinedi; hám basqa kóp iskerlikleri arasında Quday *qurıwshısıyaqlı kórinedi, hám bul xarakterde biz Onıń geybir jumısların kórip shıǵamız.
«Barlıq nárselerdi qurǵan Quday»
Evreylerge 3:4 tegi bul Jazıw Qudaydı bizge ullı arxitektor hám Óziniń máńgilik qudireti hám ilahiyligi kórsetilgen keń álemniń qurıwshısı retinde usınadı, hám bul jerde jaratılıs Onıń jaratıwshılıq dańqın kóre aladı. Qudaydıń qol jumısınıń keńligi hám quramalılıǵı, Onıń ájayıp hám sulıwlıǵı menen, aspanda yamasa jerde kórilsin, barlıǵın payda etken hám onı kemalǵa keltirgen aqıldıń ullılıǵın hám qoldıń sheberligin bildiredi. Quday Ayıptı óziniń shegine alıp kelmekshi bolǵanda, Oǵan Óz qol jumısı haqqında bir neshe soraw berdi.
Quday Ayıptan soradı: «Men jerdiń tiykarların salǵanımda sen qay jerde ediń? . . . Onıń tiykarları nege bekitilgen? yamasa onıń múyesh tasın kim saldı? . . . Yamasa teńizdi esikler menen kim jabtı, ol qursaqtan shıqqanday bolıp atırǵanda?» (Ayıp 38:4-8). Insannıń ilimdegi barlıq maqtanıshlı rawajlanıwına qaramastan, ol bul sorawlarǵa hám Quday patriarxqa bergen basqa kóp sorawlarǵa juwap bere almadı.
Jerdi hám aspandı izertlew arqalı Qudaydıń ájayıp nárselerin kóp úyrenken adamlar, ózleri iye bolǵan barlıq bilimlerge qaramastan, Qudaydıń jaratıwshılıq dańqınan nadan bolıp qalıwı qanday salmaqlı.
Olar jaratılıstıń ájayıp nárselerin kóredi, biraq Dáwittiń kóp waqıt burın úyrenkenin úyrenbedi,
Men Seniń aspanlarıńdı, Seniń barmaqlarıńnıń jumısın, Seniń ornatqan ayıńdı hám juldızlarıńdı oylaǵanımda, Adam balası ne, Sen onı esleydiń? (Zabur 8).
Adam Qudaydı izertlew arqalı taba almaydı, biraq Evreylerge 11:3 te oqıǵanımızday,
Iman arqalı biz álemlerdiń Quday sózi menen jaratılǵanın túsinemiz.
Tábiyiy ilimlerge baylanıslı eń nadan adam da, eger Qudaydıń sózi arqalı úyretilse, Qudaydıń qol jumısı haqqındaǵı sırdı biledi, al eń rawajlanǵan adam da, eger Másihte ashılǵan Qudaydan nadan bolsa, hesh nárse bilmeydi.
«Yahwe Elohim qabırǵanı . . . hayalǵa quradı»
Dúnyanı qurǵannan keyin, keń álemniń materiallıq jaqtan kishkene bólegi bolǵan, biraq Qudaydıń maqsetin ámelge asırıwda áhmiyetli rol oynaǵan Quday adamdı jarattı hám onı tómengi jaratılıstıń iyesi hám bası etip qoydı; biraq ózine berilgen barlıq nárselerde Adam ózine járdemshi bola alatuǵın hesh kimdi taba almadı. Adamǵa múnásip joldas tabıw ushın Quday onı tereń uyqıǵa batırdı hám onıń qabırǵasınan bir qabırǵa alıp, Quday hayal jarattı hám onı Adamǵa alıp keldi, Adam ayttı:
Bul endi meniń súyeklerimnen súyek, hám meniń etimnen et (Jaratılıs 2:21-23).
Qudaydıń sheberligi Adam ushın bergen hayalında qanday jaqsı kórinedi! Adamnıń járdemshisi onıń tolıqtırıwshısı edi, onıń júreginiń súyispenshiligi ushın obekt, onda ol quwanısh hám súyispenshiligine juwap taba alatuǵın edi. Ol onıń barlıq oylarına kirisiwge hám Quday oǵan tómengi jaratılıs ústinen bergen orındı onıń menen bólisiwge tolıq múnásip edi.
Bul qatnas Qudaydıń danalıǵınıń, jaqsılıǵınıń hám Óz jaratılısına bolǵan gózallıq qamqorlıǵınıń jemisi edi; hám adam bul qatnas payda bolǵan gúnásiz jaǵdaydan túsip qalǵan bolsa da, bul qatnas óz imtiyazları hám juwapkershilikleri menen saqlanıp qalǵan hám adamlar menen hayallardı, ómirleriniń qanday jaǵdayında bolmasın, basqarıwı kerek. Adam menen hayaldıń, er menen hayaldıń qatnasları ilahiy institut hám tártip boyınsha tán alınǵan jerde, párawanlıq boladı; biraq bular bir shetke qoyılǵan jerde, tártipsizlik, shatasıqlıq hám mashqala boladı.
Xristianlıqta tábiyiy qatnaslar jańa jaratılıstıń nurı menen kúsheytiledi; sebebi er adamǵa óz hayalın Adam Hawanı súygenindey súyiw aytılmaydı, al «Másih shirkewdi súygenindey»; hám usılayınsha súyiliwi kerek bolǵan hayallar óz erlerine «Rabbiyge sıyaqlı» boysınıwı kerek (Efese 5:22-25). Efese 5 ten biz Adam menen Hawanıń Másih hám shirkewdiń sulıw súwreti ekenin úyrenemiz. Adam óziniń tereń uyqısında Másihtiń ólimge kirgenin súwretledi, Ózinen múnásip joldas payda bolıwı ushın, Onıń sezimlerine, oylarına hám tileklerine kirise alatuǵın; Onıń júregi quwanısh penen tınıshlana alatuǵın obekt, hám Quday Oǵan Adam sıyaqlı hám barlıq nárselerdiń Bası sıyaqlı bergen dańq orının Onıń menen bólise alatuǵın.
«Qala . . . Onıń qurıwshısı hám jaratıwshısı Quday»
Álemdi qurǵan hám Adam ushın hayal qurǵan Quday, Óz dańqın kórsetiw ushın hám Óz áwliyeleri tınıshlıq hám quwanısh taba alatuǵın qala qurmaqshı.
Ibrahim, Evreylerge 11:10 da aytılǵanınday, bul qalanı kútti. Ol ózi ushın qala qurıwǵa yamasa adamlarǵa óz qalasın qurıwǵa járdem beriwge háreket etpedi; Lot sıyaqlı, ol adamlar menen óz qalalarında joldaslıq izlemedi. Qudaydıń qalasın kútip, ol Quday oǵan miyras etip wáde etken jerde zıyaratshı hám bólginshi bolıwǵa razı boldı; hám onıń dúnyadan ajıralıw jolı, aspanlıq shaqırıw menen shaqırılǵan Másihshiler ushın, Quday quratuǵın qalada óz orınların tabıw ushın úlgi bolıp tabıladı. Evreylerge 12 den biz Másihshilerdiń, iman menen, aldınnan kelgenin úyrenemiz.
Tiri Qudaydıń qalasın , aspanlıq Ierusalimdi;
Ashıw 21-22 degi sulıw simvollar menen súwretlengen qala.
Adam qol jumısınıń izi joq, barlıǵı Qudaydan. Onıń dańqı, nurı, diywalı, kóshesi, dáryası, terekleri hám miyweleri barlıǵı ilahiy hám aspanlıq, Qudaydıń tábiyatın hám Onıń aspanlıq patshalıǵı ushın tańlaǵanlar ushın Onıń támiyinlewlerin ájayıp kórsetedi. Qudaydıń qalasın hesh nárse bulǵay almaydı; barlıǵı Qudaydıń taza tábiyatına sáykes, hám barlıǵı Onıń aspanlıq áwliyelerine bergen ilahiy ómir menen pulsatsiyalanadı.
Filadelfiyalı jeńimpaz kóp ájayıp wádeler aladı, olardıń arasında:
Men onıń ústine Óz Qudayımnıń atın, hám Óz Qudayımnıń qalasınıń atın jazaman, ol Jańa Ierusalim (Ashıw 3:12).
Ashıw 21 diń dáslepki ayátlarında máńgilik jaǵday ashıladı, óziniń jańa aspanı hám jańa jeri menen, eski tártip ótip ketken; hám bul máńgilik kóriniste, barlıq nárseler jańa bolǵan jerde, Qudaydıń qolınan jańa bolıp shıqqan Jańa Ierusalim tabıladı. Ol Qudaydan aspannan túsedi, Onıń dańqın kórsetiw ushın qala, Ol adamlar menen jasaytuǵın shatır, hám Másihtiń kózine hám júregine máńgilik quwanısh beretuǵın ıdı.
«Qudaydıń jasawı ushın birge qurılǵan»
Musa qurǵan shatır da, Sulayman qurǵan ibadatxana da Qudaydıń házir shirkewdegi hám kelesi dúnyada hám sheksiz dúnyada bolatuǵın imaratlarınıń súwretli kórsetpeleri bolıp tabıladı.
Musa hám Quday tárepinen arnawlı tańlanǵan, sheberlik hám Óz Ruwxı menen sıylıqlanǵan ónermentler shatır qurǵan, biraq ol Musaǵa tawda berilgen úlgi boyınsha edi. Sulayman Qudaydan danalıq aldı hám qurıwshı sıyaqlı Másihtiń hám Qudaydıń úyi ústinen ulı sıyaqlı túri bolıp tabıladı.
Efese 2 de shirkew ulıwma payǵambarlar hám Jańa Wásiyat payǵambarlarınıń tiykarına qurılǵan dep kórinedi, olardıń shaxsları hám jazıwları boyınsha; hám bul ilahiy qurılısta Isa Másih Bas Múyesh Tas, imarattıń hár bir sızıǵı birlesetuǵın hám Qudaydıń Óz jumısına baylanıslı hár bir oyları jazılǵan Bir. Tamamlanǵanda, bul imarat Rabbiyde muqaddes ibadatxana boladı, Quday jasay alatuǵın ilahiy dańq ushın sıyınıw ornı.
Házir de, muqaddes ibadatxananıń tamamlanıwın kútip atırǵanda, áwliyeler Ruwx arqalı Qudaydıń jasawı ushın birge qurılǵan.
Quday házir shirkewde Muqaddes Ruwx arqalı jasaydı, hám bul Ruwxtıń bar bolıwınıń xristian dúnyasında kóbinese itibarǵa alınbaytuǵın aspekti bolıp tabıladı, hám oǵan Qudaydıń barlıq haqıyqıy áwliyeleri itibar beriwleri kerek.
Muqaddes Ruwx hár bir haqıyqıy múminniń ishinde jasap qana qoymaydı, al Ol Qudaydıń úyinde jasaydı, barlıq nárselerdi Qudaydıń erkine sáykes tártipke salıw hám shólkemlestiriw ushın. Muqaddes Ruwxtı wáde etip atırǵanda, Rabbiy Isa Óz shákirtlerine ayttı:
Ol sizler menen jasaydı, hám sizlerdiń ishlerińizde boladı (Yuxanna 14:17).
1 Korinfliklerge 14-bólim tiykarınan Ruwxtıń Qudaydıń úyindegi bar bolıwı menen, onıń jergilikli aspektinde kórinedi. Biz jıynalıstıń barlıq jıynalıslarında Ruwxtıń bar bolıwın biliwimiz hám oǵan orın beriwimiz kerek; hám Ruwxtıń Qudaydıń úyindegi bar bolıwı jergilikli aspekt penen sheklenbeytuǵının da túsinemiz. Eger áwliyelerdiń jıynalıslarında Muqaddes Ruwx ushın erkinlik bolmasa, Ruwx óshirilip, qayǵıǵa salınadı.
«Sizler Qudaydıń imaratı»
Efese 2 den alınǵan Jazıwda ǵana emes, al 1 Timotiyge 3:15 hám Evreylerge 3:6 da da shirkew Qudaydıń úyi retinde jerdegi eń keń aspektinde kórinedi. 2 Timotiyge 2:20 da ol ullı úyge uqsas etilgen, onda húrmetsiz ıdıslar menen birge húrmetli ıdıslar da bar. 1 Korinfliklerge 3:9 da jergilikli jıyılıs Qudaydıń imaratı retinde kórinedi, tiykarı ol jerde elshi Pawl tárepinen salınǵan.
Másih bas qurıwshı tárepinen salınǵan tiykar edi, biraq jergilikli jıyılısta islegenler oǵan ne alıp kelgenleri haqqında itibar beriwleri kerek edi. Bul úgit búgin de biz ushın qolaylı. Hár kim óz ólsheminde jergilikli jıyılıs penen baylanıslı isleyedi, biraq, anıq, tálim arnawlı túrde sóz etilip atır. Qımbatlı hám turaqlı materiallar altın, gúmis hám qımbat bahalı taslar menen súwretlengen, bular shatır hám ibadatxananıń qurılısında tabılǵan materiallar edi.
Bular Qudaydıń sózinen kelgen xızmetti kórsetedi, ol áwliyelerdiń júreklerinde ilahiy ádillik hám dańq, Qudaydıń qutqarıwdaǵı miyrimi hám Qudaydıń Ulında kemalǵa jetken qımbatlı ilahiy ózgeshelikler haqqındaǵı haqıyqatlıqlardı qáliplestirdi.
Aǵash, shóp hám saman joq etiletuǵın hám salıstırmalı túrde qádirsiz, hám gúmansız ilahiy emes, al adam tábiyatına iye tálimlerge tiyisli.
Qudaydıń jıyılısın házirgi nárselerde adamnıń párawanlıǵı ushın adam shólkemi sıyaqlı qaraytuǵınlar bar, hám onıń ilahiy xarakterinen nadan yamasa umıtshaq.
Sonıń menen birge shaytannıń agentleri bolǵanlar da bar, hám olar ózlerin Qudaydıń xızmetshileri dep atap, xristianlıqtı joq etetuǵın hár túrli tálimlerdi beriwden tartınbaydı.
Quday barlıq Óz xızmetshileri menen, haqıyqıy hám ózin kórsetken, hám olardıń jumısları menen islesetuǵın kún keledi.
«Men Óz shirkewimdi quram»
Eger shaytan ózin kórsetken shirkewge bulǵaytuǵın nárselerdi kirgize alsa da, ol Másih qurǵan nársege tiye almaydı. Simon Piter, Atadan kelgen ashıw arqalı, Isanı Másih, Tiri Qudaydıń Ulı dep moyınladı; hám bul párawanlı Rabbiyden qosımsha ashıw aldı,
Sen Piterseń, hám bul qıya ústine men Óz shirkewimdi quram; hám tamuq esikleri oǵan qarsı turmaydı (Matta 16:18).
Rabbiy dúnyaǵa islew ushın kelgen edi, Yuxanna 5:17 de aytıp:
Meniń Atam házirge shekem isleydi, hám men isleymen.
Adamlıqtaǵı Ulıwma miynet hám qıyınshılıq ullı edi, hám Qudaydıń dańqı hám adamlarǵa párawanlıq ushın krestte orınlanǵan jumıs ullı edi.
Biraq Onıń jıyılısın qurıw Onıń qayta tiriliwin hám Qudaydıń oń qolına kóteriliwin kútti.
Ulıwma Óziniń joqarılatılǵan orınnan Óz jıyılısın qurıp atır, Ózinen xarakter alatuǵın tiri qurılıs, hár bir tas Onıń kimligi hám ne ekenligi tiykarına qurılǵan, tiri tas bolıp, Óz ómirine iye hám Atası menen Adam sıyaqlı qatnas orının bólisedi. Piter basqa hár bir tiri tas sıyaqlı, Qudaydıń Ulı tárepinen bul buzılmaytuǵın qurılısqa qurılǵan tas edi. Shaytannıń barlıq kúshi Qudaydıń Ulına qarsı krestte qollanıldı, biraq bul kúsh buzıldı, hám shaytan jeńildi; hám ol Rabbiydiń jańa jaratıw jumısına qarsı tolıq kúshsiz.
«Sizler . . . ruwxıy úyge qurılǵan»
Piter óziniń Birinshi Xatınıń ekinshi bóliminde bul sózlerde jazǵanda, ol gúmansız Rabbiydiń oǵan Matta 16 da jazılǵan sózlerin esinde tutqan. Qurılıstıń bul kórinisinde, Rabbiy Isa tiykar retinde emes, al «bas múyesh tas, tańlanǵan, qımbatlı»; Izrail qurıwshıları bas tartqan «tiri tas» retinde kórsetilgen. Quday Izraildiń Óz Ulınan bas tartıwına juwap berdi, Onıń barlıq joybarlarında bas orınǵa, eń joqarı orınǵa iye ekenin kórsetiw arqalı.
Hár bir haqıyqıy Másihshi bul qurılısta tiri tas, hám hár biri Qudayǵa maqtaw qurbanlıǵın usınıw ushın muqaddes ruxaniy. Bul jerde adamnıń qurıwı haqqında soraw joq: biz tiri taslar sıyaqlı Másihke, Tiri Tasqa kelgenimizde ruwxıy úyge qurılamız.
Biz bul jerde Másihke gúnákarlar sıyaqlı kelip atırǵanımızdı emes, al Oǵan
Quday Atanıń aldınnan biliwi boyınsha tańlanǵanlar sıyaqlı, boysınıwǵa hám Isa Másihtiń qanı menen shashılıwǵa kelip atırǵanımızdı kóremiz.
Hám ruwxıy úyge tiyisli bolǵanımız ushın bizler de
patshalıq ruxaniylik, muqaddes millet, arnawlı xalıq; bizlerdi qarańǵılıqtan Óziniń ájayıp nurına shaqırǵan Onıń maqtawların kórsetiwimiz kerek (1 Piter 2:9).
«Qudaydıń imaratı . . . aspanda máńgilik»
Másihshi aldınnan jańa jaratılısta orın alǵan, Másihte bolıp, hám usılayınsha Qudaydıń Ulı tárepinen qurılǵan jıyılıstıń bólegi bolıp tabıladı. Jaqında biz bul dúnyanı artqa qaldırıp, aspanlıq qalada, Jańa Ierusalimde óz orınımızdı alamız; hám bul kórinis ushın biz Másihtiń dańq denesi sıyaqlı dańqlı denelerge iye bolıwımız kerek.
Biz Atanıń úyinde Másih penen jasaytuǵın hám Onıń kelesi patshalıǵında Onıń menen patshalıq etetuǵın dene 2 Korinfliklerge 5 te «Qudaydıń imaratı» retinde kórsetilgen. Quday bizge jer ushın múnásip deneler berdi; Ol biz ushın aspanda máńgilik Onıń aldında bolatuǵın denelerdi tayarladı. Qudayǵa tiyisli basqa hár bir imarat sıyaqlı, biz bul jerde Onıń maqtawı ushın hám Oǵan dańq keltiretuǵın nárselerdi kóre alamız.
