Biz Qudaydı biykar etip atırǵan dúnyada jasap atırmız. Duwa endi bizdiń jámiyetlik turmısımızdıń bir bólegi emes, al xristianlarǵa jámiyetlik waǵız etiw kúnnen-kúnge sheklenip atır. Biz bunday dúnyaǵa qanday juwap beriwimiz kerek? Bul gúnákár dúnyaǵa eń kerekli nárse – Isaǵa sadıq gúwalıq beretuǵın xristianlar, Qudaydı húrmetleytuǵın turmıs keshiretuǵın xristianlar.
Sadıq gúwalıq
Sadıq gúwalıq beriw degen ne? Bul biz temeki shekpewimiz, ishpewimiz, qumar oynamawımız, sóginbewimiz yamasa ekshembi kúni islemewimiz kerek degen me? Bul tártipti kórsetetuǵın adamlar bizdiń jámiyetimizde ajıralıp turadı hám basqalardıń húrmetine iye boladı. Geybirleri olardı sınǵa aladı, biraq júreklerinde kimge súyene alatuǵının biladi.
Yamasa bul biz «xristian» dep atalǵan nızamlardı ornatıwǵa háreket etiwimiz kerek degen me? Mısalı, Britaniya imperiyasında qullıqtı biykar etiw hám balalar miynetine sheklew qoyatuǵın nızamlar 1800-jıllardıń basında Angliyadaǵı oyanıw nátiyjesinde payda boldı. Al Amerikadaǵı puqaralıq urısınan aldınǵı qullıqqa qarsı háreket te usıǵan uqsas tamırlarǵa iye edi. Respublika urıs gimnindegi mına qatardı esleń: «Ol adamlardı muqaddes etiw ushın ólgenindey, biz de adamlardı azat etiw ushın óleyik.» Siyasat jaman bolıwı múmkin, hám kóp xristianlar olar aralaspawı kerek dep oylaydı; biraq xristianlardıń qatnasıwısız ádewir jamanlaw bolar edi.
Yamasa bul biz qayırqomlıq jumısların qollap-quwatlawımız kerek degen me? Dúnya hárdayım Qudayǵa qarsı boladı, sonlıqtan nege úlken súwret penen bas qatıramız? Tek ǵana azap shegip atırǵanlarǵa járdem bereyik. Bul da húrmetli jantasıw. Búgingi Avstraliya jámiyetshiligi – jumıssızlıq boyınsha járdem, pensiyalar, subsidiyalanǵan densawlıqtı saqlaw hám shańaraqtı qollap-quwatlaw – xristianlardıń qayırqomlıq jumısları húkimetti de usıǵan uqsas islerdi islewge májbúrlegenligi sebepli payda boldı. Bul baǵdarlamalardıń geybirleri sınǵa alınıwı múmkin bolsa da, qonımsımızǵa ǵamxorlıq etiwdiń tiykarǵı túsinigi usı túrdegi xristian iskerliginen kelip shıqtı.
Yamasa biz siyasat penen qayırqomlıqtı itibarǵa almay, barlıq kúshimizdi missionerlik baǵdarlamalarǵa hám injilge salıwımız kerek pe? Aqır-aqıbet, jánler jaqsı nızamlar yamasa qayırqomlıq penen emes, al Máshihti tanıw arqalı qutqarıladi.
Eger siz bul juwaplardıń qaysı biri durıs dep oylasańız, bul basqaları nadurıs degen me? Men bunıńǵa iseniwden bas tartaman. Barlıǵı da Qudayǵa isengen xristianlar tárepinen jıllar dawamında ámelge asırılǵan, hám barlıǵı da óz áwladında xızmet etken. Olar barlıǵın óz ishine alatuǵın úlkenirek juwaptıń bir bólegi. Máshihtke sadıq gúwalıq beriwdiń eń jaqsı jolı – Máshihtke uqsaw.
Isaǵa uqsas
Ashıwdaǵı eki gúwa Isa sıyaqlı kerametler isleytuǵın edi. Olar Isa sıyaqlı azap shegedi, kemsitiledi hám óltiriledi. Olardıń deneleri ólilerden tiriltiledi hám aqlanadı, Isa sıyaqlı. Keyin olar Isa sıyaqlı aspanǵa alıp ketiledi (Ashıw 11:1-13). Ashıwdaǵı imansızlar tek ǵana Isa haqqında esitpeydi; olar bul gúwalardı baqlap turǵanda, Isa qanday ekenin kóredi. Eki gúwa tek ǵana Isa haqqında waǵız etpeydi; olar Onı súwretleydi.
Pawl Korinf shirkewine jazdı: «Xızmetler hár túrli, biraq Rabbimiz bir. Iskerlikler hár túrli, biraq barlıǵında barlıǵın isleytuǵın Quday bir» (1 Korinflilerge 12:5-6 NKJV). Xristianlardıń sadıq bolıwınıń hár túrli jolları barlıǵı da nızamlı. Qudaydı húrmetlew ushın «Puritan» turmıs tárizin keshiretuǵın áwliye húrmetke ılayıq. Siyasattaǵı áwliyeniń missiyası basqasha, biraq Rabbisi bir, hám ol da sol húrmetke ılayıq. Missioner úlken húrmetke ılayıq, biraq onı qollap-quwatlaytuǵınlar da. Sol Rabbimiz «bárin barlıǵında isleytuǵın.» «Ishinde» degen áhmiyetli sózge itibar beriń. Quday barlıǵın barlıǵı arqalı emes, al barlıǵın barlıǵınıń ishinde isleytuǵın. Biz tek ǵana joq Rabbimiz ushın islemeymiz. Biz islep atırǵanımızda Rabbimizdiń Ózin súwretleymiz.
Máshihtiń denesi
Pawl bunı bunnan da anıqladı: «Sebebi dene bir bolıp, kóp aǵzalarǵa iye bolsa da, sol bir deneniń barlıq aǵzaları, kóp bolǵanı menen, bir dene boladı, Máshiht te sonday. Sebebi biz barlıǵımız bir Ruwhtıń kúshi menen bir denege shomıldırıldıq – yahudiyler bolsın, grekler bolsın, qullar bolsın, azatlar bolsın – hám barlıǵımız bir Ruwhtı ishiwge májbúr boldıq.» Keyin ol juwmaqladı: «Endi sizler Máshihtiń denesisiz, hám jeke aǵzalar» (1 Korinflilerge 12:12-13,27).
Ol Rim shirkewine de sol nárselerdi jazdı: «Bizden Máshiht Isaǵa shomıldırılǵanlarımızdıń barlıǵımız Onıń ólimine shomıldırılǵanımızdı bilmeysizler me? Sonlıqtan biz Onıń menen birge ólimge shomıldırıw arqalı jerlendiq, Máshiht Ákeniń dańqı menen ólilerden tiriltilgenindey, biz de jańa turmısta júriwimiz kerek» (Rimliklerge 6:3-4).
Sol nárse Galatiyalılarǵa jazǵan xatında da aytılǵan: «Ey aqılsız Galatiyalılar! Kim sizlerdi aldap, haqıyqatqa boysınbawıńız kerek edi, kózlerińiz aldında Isa Máshiht sizler arasında krestke kerilgen sıyaqlı anıq súwretlengen edi?» (Galatiyalılarǵa 3:1). Ol «qulaqlarıńızǵa» emes, al «kózlerińiz aldında» dep jazǵanına itibar beriń. Ol olardıń qasında bolǵan waqıttaǵı óz azaplarına silteme jasaǵan sıyaqlı. Ol dáwirlerde televidenie joq edi! Ol olardıńǵa aldınnan aytqan edi: «Men Máshiht penen birge krestke kerildim; endi men emes, al Máshiht menim ishimde jasaydı; hám men házir denede jasap atırǵan turmıstı, meni súygen hám ózin menim ushın bergen Qudaydıń Ulına bolǵan isenim menen jasayman» (Galatiyalılarǵa 2:20).
Al Kolosiyalılar shirkewine ol jazdı: «Quday olardıńǵa basqa milletler arasındaǵı bul sırdıń dańqınıń baylıqları neni ańlatatuǵının bildiriwdi qáledi: bul sizlerdiń ishińizdegi Máshiht, Dańqtıń úmiti» (Kolosiyalılarǵa 1:27).
Máshiht hám isenimler
Biz Máshihti aspanda, al xristianlardı jerde dep oylawǵa beyim bolamız, biraq Muqaddes Kitap bunnan da kúshlirek qatnasıqtı úyretedi. Luka óz injilin mınaday juwmaqladı: «Ol (Isa) olardı patalap atırǵanda ... olardan ajıralıp, aspanǵa kóterildi» (Luka 24:51). Bul jerde biz Isa denesiniń aspanǵa kóterilgenin kóremiz hám Onıń házir Qudaydıń oń qolında ekenin bilemiz (Mark 16:19; Rimliklerge 8:34). Biraq biz aldınnan oqıǵan Muqaddes Kitap jazıwları bizge Máshihtiń denesi jerde de, Onıń Shirkewi sıyaqlı ekenin aytadı.
Aqırǵı keshte Isa duwa etti: «Men Seniń olardı dúnyadan alıp ketiwińdi emes, al olardı jamanlıqtan saqlawıńdı sorayman» (Yuhanna 17:15). Bul jerde biz Isa bizdiń jerde bolıwımızdı qáleytuǵının kóremiz. Biraq Pawl jazdı: «Quday ... bizdi Máshiht penen birge tiriltti ... hám bizdi birge kóterdi, hám bizdi Máshiht Isa ishinde aspan orınlarında birge otırǵızdı» (Efislilerge 2:5-6). Máshihtiń denesi jerde bolıwınan tısqarı, áwliyeler de Máshiht penen birge aspanda otır.
Ol búgin dúnyada
Bul tek ǵana Pawldıń ideyası emes! Quday bunı basqa Jańa Ósiettigi jazıwshılardıń gúwalıǵı menen tastıyıqlaydı. Mısalı, Luka Hawarıylar iskerligin mına sózler menen baslaydı: «Ey Teofil, men Isa islegen hám úyretken barlıq nárseler haqqında aldınǵı esaptı jazdım» (Hawarıylar iskerligi 1:1). Endi Lukanıń aldınǵı esabı, onıń injili, Isa aspanǵa kóteriliwi menen juwmaqlandı. Eger injil Isa islegen hám úyretken nárselerdiń tek ǵana «baslanıwı» bolsa, ortası hám aqırı ne boldı? Luka Shirkewdiń xızmetin Isa óz jumısın dúnyada dawam ettirip atırǵanday anıq kórdi, bul wazıypa ele tamamlanbaǵan. Luka Stefanıń ólimin de Isa Óziniń ólimine uqsas ekenin kórsetiw ushın súwretledi (Hawarıylar iskerligi 6-7).
Pawl da óz azapların mınaday súwretledi: «Men házir sizler ushın azaplarımda quwanaman, hám Máshihtiń azaplarında jetispegen nárselerdi óz denemde toltıraman, Onıń denesi, Shirkew ushın» (Kolosiyalılarǵa 1:24). Al Peter jazdı: «Máshihtiń azaplarına qatnasqanıńızsha quwanıń» (1 Peter 4:13). Kóp Jańa Ósiettigi jazıwshılar bul sol úyretimdi tastıyıqlaydı: biz isenimler sıyaqlı ne islesek, Máshiht isleytuǵın; biz ne azap sheksek, Máshiht azap shegedi.
Máshihtte bir
Isa Ózi shákirtlerine ayttı: «Men júzim tanaǵıman, sizler shaqaları. Kim Menim ishimde qalsa, hám Men onıń ishimde qalsam, kóp miywe beredi» (Yuhanna 15:5). Keyinirek, Onıń duwası bunı óz ishine aldı: «Men tek ǵana bular ushın emes, al olardıń sózi arqalı Maǵan isenetuǵınlar ushın da duwa etemen; olar barlıǵı bir bolsın, Sen, Áke, Menim ishimde, hám Men Seniń ishińde bolǵanımdy, olar da Bizim ishimizde bir bolsın, dúnya Seniń Meni jibergenińe isensin. Hám Sen Maǵan bergen Dańqtı, men olardıńǵa berdim, olar biz bir bolǵanımdy bir bolsın» (Yuhanna 17:20-21).
Isa menen «bir» bolıw, Ol Áke menen «bir» bolǵanı sıyaqlı, ne degen mánisti ańlatadı? Isa bunı túsindirdi. Filip: «Rabbim, bizge Ákeni kórsetiń,» degende, Isa juwap berdi: «Men sizler menen sonday uzaq waqıt boldım, hám sen meni bilmediń be, Filip? Meni kórgen Ákeni kórgen» (Yuhanna 14:8-9).
Eger siz Quday Áke qanday ekenin bilmekshi bolsańız, Onıń menen bir bolǵan birewge – Isaǵa qarań. Sonnan keyin, eger siz Isa qanday ekenin bilmekshi bolsańız, Onıń menen bir bolǵanlarǵa – Onıń jerdegi adamlarına qarań.
Sonlıqtan bul tek ǵana Pawldıń sóylew usılı emes. Luka, Peter, Yuhanna, hám eń áhmiyetlisi Isa da, Isa Óz áwliyeleri menen «bir» ekenin, hám olar Onıń denesi ekenin anıqladı. Bul degeni sadıq gúwalıq tek ǵana Isa haqqında sóylewden kóp. Bul Onıń buyrıqların saqlawdan da kóp. Bul gúnákár dúnyanıń ortasında isenim, úmit hám súyispenshilikti kórsetiwden de kóp. Sadıq gúwalıq dúnyada Máshihtiń denesi bolıw haqqında.
Kúshli gúwalıq
Adamlar kóp gúrrińlerdi esitedi. Faraon, Kayzar, Gitler, bin Laden sıyaqlılardan hárdayım propaganda bolǵan. Ápiwayı adam bunı bir doza cinizm menen qabıl etedi. Sóylew hesh kimdi siyrek isentiredi; eger olar isense, olardıń isenimi hálsiz boladı. Haqıyqattan da iseniw ushın, adamlar ózleri kóriwi kerek. Ayub aytqanday: «Men Seni qulaq penen esittim; Biraq házir kózim Seni kóredi. Sonlıqtan men ... topıraq hám kúlde ókinemen» (Ayub 42:5).
Bul hár qanday xristian bul qulaǵan dúnyaǵa usına alatuǵın eń kúshli gúwalıq. Máshihti waǵız etiw ullı. Oǵan boysınıw kúshlirek. Biraq Máshihtiń denesi bolıw tiykarǵıǵa shekem sadıqlıqtı talap etedi. Sonnan keyin bul jalǵan, minnet yamasa hátte quwanıshlı qurbanlıq bolmaydı. Bul, Pawl Galatiyalılarǵa aytqanday, Krestke kerilgen Birin óz kózleri aldında kórsetiw boladı (Galatiyalılarǵa 3:1).
Biz Máshihtiń denesimiz, hátte biz bunı paydasız dep oylasaq ta. Eger xristian Rim imperiyasına basqınshılıq etken varvarlarǵa qarsı turǵan áwliyeler de sonday sezimge iye bolǵan bolsa, Arqa Evropaǵa missionerler hesh qashan jiberilmegen bolar edi, hám batıs dúnyası búgin de varvar bolıp qalar edi. Bir mániste Isa Óziniń Shirkewinde, Máshihtiń denesi bolǵan Shirkewinde, jeńis penen qaytıp kelgen. Biz Onıń jeńisin óz turmısımızda da, sózlerimiz benen de kórsetiwge shaqırılǵanbız.
Sonlıqtan bizden ne islew soraladı? Biz ne bolıp turǵanımızdı – bul qulaǵan dúnyada Máshihtiń denesi bolıwdı. Peter jazdı: «Sizlerdi shaqırǵan Ol muqaddes bolǵanı sıyaqlı, sizler de barlıq minez-qulqıńızda muqaddes bolıń» (1 Peter 1:15). Al Isa ayttı: «Meyirban bolıń, Ákeńiz de meyirban bolǵanı sıyaqlı» (Luka 6:36). Al Pawl bunı mınaday juwmaqladı: «Qudaydıń erke balaları sıyaqlı Onıńǵa eliklewshi bolıń» (Efislilerge 5:1). Bul dúnyaǵa kóriniwi kerek bolǵan nárse – Máshiht. Hám olar Onı tek ǵana bizde – Onıń denesinde kóredi.
