«Aspandag'ılar da, jerdegi de Seniki; dúnya hám onıń tolıqlıg'ı, Sen olardı jaratqansan»Grand Kanyon
Grand Kanyon qatlamları geologiyalıq waqıttıń oy-qır ekenligin kórsetedi:
Grand Kanyon'g'a kelgenler millionlag'an jıllardı óz ishine alatug'ın ádettegi geologiyalıq túsindiriwdi esitedi. Bizge aytıladı, tómendegi gorizontal quram, tapeats qumtası, 550 million jıl aldın payda bolg'an, al shetini payda etetug'ın kaibab háktası 25 million jıl jasında. Bul túsindiriwdegi úlken waqıttı kóz aldımızg'a keltiriw qıyın.
Qızıg'ı, Grand Kanyon qatlamları Arizona shtatınıń shıg'ıs bólegine 400 kilometrden (250 mil) aslam aralıqqa sozıladı. Ol jerde olar keminde 1600 metr (bir mil) tómen biyiklikte jaylasqan. Boljaw boyınsha, Grand Kanyon ayag'ınıń kóteriliwi shama menen 70 million jıl aldın bolg'an – shógindiler payda bolg'annan keyin júzlegen million jıllardan keyin. Júzlegen million jıllar shógindilerdi qattı tasqa aylantırıw ushın jetkilikli waqıt bolg'an dep kútilgen. Biraq dáliller shógindiler iyilgen waqıtta jumsaq hám bekkem emes bolg'anın kórsetedi. Tómengi qatlam sıyaqlı sınbay, pútkil qatlam iyilgen waqıtta juqarg'an.
Qum dánleri materialdıń mórt hám tas sıyaqlı qattı bolg'anlıg'ın kórsetetug'ın hesh qanday dálil kórsetpeydi, sebebi dánlerdiń hesh biri sozılmag'an. Dánlerdi bekkemleytug'ın mineral da sınbag'an hám qayta kristallanbag'an.
Kerisinshe, dáliller pútkil 1200 metr (4000 fut) qatlam qalıńlıg'ınıń kóterilgen waqıtta ele de «plastik» bolg'anlıg'ın kórsetedi. Basqasha aytqanda, millionlag'an jıllar geologiyalıq waqıt oy-qır.
Grand Kanyon qatlamlarınıń bul «plastik» deformatsiyası Nuh dáwirindegi apatlıq global suw tasqınınıń shınlıg'ın dramalı túrde kórsetedi.Avstraliyanıń Úlken Toqtaw Rifi
Marjan rıfı – poliplar óz skeletlerin qurıwı nátiyjesinde payda bolg'an háktas massası. Bul rıflardıń qansha waqıtta payda bolıwı boljaw máselesi.
Qalıń marjan rıflarınıń bar bolıwı jerdiń millionlag'an jıl jasında bolıwı kerekligin dálilleydi dep esaplanadı, bul marjan ósiwiniń áste bolg'anlıg'ı boljawına tiykarlanadı.
Biraq, 1992-jılı Filippin suwlarında zamanagóy ayaq kiyimge (sol waqıtta tórt jıldan kem) bekkem jabısqan úlken marjan toparınıń tabılıwı bul jaǵdaydıń bunday emesliginiń kóplegen kórsetkishlerinen biri.
Teńiz biologları marjannıń terekler sıyaqlı ósiw sheńberlerin óz ishine alıwın anıqladı. Avstraliya Teńiz Ilimleri Institutı tárepinen ótkerilgen izertlew marjan ósiw tezligi menen jaqın jerden kelgen máwsimlik taza suw ag'ımı yamasa suw tasqınları arasında baylanıs tabıldı.
Dárya ag'ımı hám suw tasqınlarınıń kúshli baylanıslı tariyxıy jazbalarınan izertlewshiler sóz etilgen marjan koloniyasınıń 1.8 metr (6 fut) ósiwi ushın tek 118 jıl kerek bolg'anın anıqladı.
Bul olarg'a Avstraliyanıń Úlken Toqtaw Rıfın quraytug'ın barlıq rıflardıń jasın anıqlaw ushın jańa usıl berdi. Bul metodologiyag'a tiykarlanıp, sırtqı toqtaw rıfları (Avstraliya jaǵasınan eń uzaq hám eń tereń suwda jaylasqanlar), shama menen 55 metr (180 fut) qalıńlıqta, 3700 jıldan kem jasında boladı – millionlag'an jıl jasında emes, burın isenilgenindey.
