ШАРТЛЫ РУЎХАНЫЙЛЫҚ
«Руўханыйлық» темасы әсирлер даўамында шіркеўди бөлген тема. Бул мәселе Мартин Лютер тәрепинен, бәлким, басқа ҳеш кимнен де артық, Рим-Католик системасына қарсы шығыўында алға қойылған, бул Реформацияға алып келген. Сонлықтан, бул тема ҳаққында Инжил не айтатуғынын, ең басынан баслап, анық көрип шығыў әҳмийетли.
Руўханыйлық ҳаққында биринши рет Мысырдан шығыў 19-бапта айтылады, Мусаға Нызам берилгенде усыныс етилген. «Егер сизлер Мениң даўысыма қулақ салсаңыз ҳәм Мениң келисимимди сақласаңыз, онда сизлер барлық халықлардан артық Мениң айрықша қәдирли байлығым боласыз; себеби пүткил жер Меники. Ҳәм сизлер Маған руўханыйлар патшалығы ҳәм мухаддес миллет боласыз» (Мысырдан шығыў 19:5-6 NKJV).
Қудайдың Мусаға болған хабары Оның дәслепки нийетин көрсетеди, яғный пүткил Исраил халқы руўханыйлар болыўы керек еди, Ол барлығына ҳүкимдарлық ететуғын теократияда, басқа миллетлерден өзгеше ҳәм айрықша патшалықта. Барлық адамлар Оның айрықша қәдирли байлығының бир бөлеги болыўы керек еди; барлығы мухаддес (яғный Ол ушын бөлинген) болыўы керек еди, ҳәм барлығы Оған тиккелей кире алыўы керек еди.
Бирақ үлкен «егер» бар еди, ҳәм бул миллеттиң жоқ болыўына себеп болды. Бул шартлы руўханыйлық еди, тек ғана адамлар Хожаның даўысына қулақ салса ҳәм Оның келисимин миллий дәрежеде сақласа ғана ислей алатуғын еди. Өкинишке орай, олар толық сәтсизликке ушырады. Барлық Хожасы булғанған байлық пенен қалды; Оның жердеги халқы, яҳудий миллети, оларға усынылып атырған үлкен имтиязды жоғалтты. Миллий руўханыйлық ҳеш қашан әмелге аспады, себеби миллий бойсынбаў күн тәртибине айланды. Оның орнына, руўханыйлықтың әдеўир шекленген формасы орнатылды.
ЛЕВИЙ РУЎХАНЫЙЛЫҒЫ
Миллет улыўма руўханыйлық имтиязларын қабыллаўда сәтсизликке ушырағанлықтан, Хожа бир шаңарақты, Ҳарунның шаңарағын таңлады, ҳәм ол ҳәм оның уллары айрықша руўханыйлық хызметин атқарыў ушын тайынланды. «Енди ағаң Ҳарунды ҳәм оның улларын Исраил балалары арасынан ал, ол Маған руўханый сыпатында хызмет етсин» (Мысырдан шығыў 28:1).
Ҳарун ҳәм оның уллары Левий қәбилесине тийисли болғанлықтан, бул Левий руўханыйлығы деп аталды. Ҳарун биринши бас руўханый еди, сонлықтан ол гейде Ҳарун руўханыйлығы деп те аталады. Руўханыйлық лаўазымы енди дәслепки нийет етилгендей инклюзив емес, эксклюзив болды, ҳәм Хожаға кириў қатты қадағаланды. Қарапайым адамлар өз қурбанлықлары менен Хожаның алдына тиккелей келе алмады. Олар алдын оларды руўханыйларға алып келиўи керек еди, олар олардың атынан талап етилген қурбанлықларды усынды. Қулшылық басқа адамлар арқалы әмелге асырылды.
Басқа ҳеш бир шаңарақ Ҳарунның әўладларының роллерин ҳәм жуўапкершиликлерин ең аўыр жаза қорқынышы астында ийемлениўге батыллық етпеген. Ҳәтте патшалар да буннан азат емес еди. Патша Уззияға Хожаның ибадатханасындағы қурбанлық үстинде хош ийисли зат жағыўға рухсат берилмеди, ҳәм ол руўханыйларға ашланды. Ол сол заматта маңлайына алапес пенен урылды! Ол Яҳуда патшасы болса да, жаза сыпатында өмириниң ақырына шекем оқшаўланған үйде жасаўға мәжбүр болды (2 Шежире 26:16-23).
Бул руўханыйлық Ески Ўәсият дәўирлеринде де даўам етти, ҳәм Хожаның келиўине шекем күште болды. Ҳәтте Оның сотында да, Ийса оны тексерип, кемшиликли ҳәм әдалатсыз ҳүким шығарған бас руўханый Каяфаға қарсы турды.
МӘҢГИЛИК РУЎХАНЫЙЛЫҚ
Бирақ Мәсихтиң крестте өлими ўақтында бир таңқаларлық нәрсе жүз берди: үлкен жер силкиниўи ғайрытабийий қараңғылық арқалы дирилдеди; өлген адамлар тирилип, қабирлеринен турды; ҳәм, көринбес қоллар менен болғандай, ибадатхананың шымылдығы жоқарыдан төменге шекем жыртылды (Матфей 27:50-53). Бул шымылдық Мухаддес Орынды Ең Мухаддес Орыннан, ибадатхананың ишки киши ибадатханасынан бөлген, онда бас руўханый жылына бир рет ғана адамлардың өткен жылдағы гүналары ушын кеширим сораў ушын кирген.
Бул жерди силккен ўақыяның әҳмийети Еврейлерге хатта анық түсиндирилген: «Ийсаның қаны арқалы Ең Мухаддес жерге кириўге батыллық етип, Ол биз ушын шымылдық, яғный Оның денеси арқалы мухаддес еткен жаңа ҳәм тири жол арқалы, ҳәм Қудайдың үйи үстинен Бас Руўханыйымыз болғанлықтан, келиң, исенимниң толық кепиллигинде ҳақыйқый жүрек пенен жақынласайық» (Еврейлерге 10:19-22).
Булардың барлығында терең символизм бар. Шымылдық Мәсихтиң денесин, Крестте өлимде жыртылғанын билдирген. Руўханыйлықтың ески эксклюзив тәртиби кескин түрде жоққа шығарылды. Руўханыйлықтың жаңа инклюзив тәртиби басланды, Мәсихтиң Өзи Бас Руўханый сыпатында. Ең мухаддес жерде Қудайға тиккелей кириў енди Оған исенетуғын ҳәр бир Қудайдың баласы ушын ашық болды. Ески ҳәм жаңа арасындағы айырмашылық буннан да кескин бола алмас еди.
ҲААРУННЫҢ РУЎХАНЫЙЛЫҒЫ
Ҳарун ҳәм оның әўладлары: гүнакарлар еди, ҳәм басқа адамзат сыяқлы сәтсизликке ушыраған еди; жердеги мухаддес орында (алдын шатыр, соң ибадатхана) хызмет еткен; ҳайўан қурбанлықларын усынған, олар тек ғана яҳудий халқының гүналары ушын ҳүкимди кейинге қалдыра алған, бирақ оларды толық жоқ ете алмаған; басқалардың атынан әмел етиўден алдын, алдын өз гүналары ушын қурбанлықлар усыныўы керек болған; барлығы ақыры өлип, руўханыйлығы аяқталған, соң олардың әўладларына өткен.
МӘСИХТИҢ РУЎХАНЫЙЛЫҒЫ
Мәсих, биздиң Бас Руўханыйымыз: «мухаддес, зыянсыз, булғанбаған, гүнакарлардан бөлек» (Еврейлерге 7:26); руўхый, аспандағы руўханыйлықты сақлайды (Еврейлерге 8:1-2); Өзин пүткил дүньяның гүналары ушын кеширим сораў ушын бир рет, мәңгиликке кемис қурбанлық сыпатында усынды (Еврейлерге 9:14); гүнасыз Қудайдың Улы еди, Ол гүнаны билмеген, гүналары болмаған, ҳәм басқалардың атынан Өзиниң кемис кеширим қурбанлығынан алдын Қудайға ҳеш нәрсе усыныўы керек болмаған (Еврейлерге 10:11-12); әли тири, ҳәм енди ҳеш қашан өлмейди, сонлықтан турақлы, өзгермейтуғын руўханыйлыққа ийе (Еврейлерге 7:24-25).
ИСЕНИЎШИ РУЎХАНЫЙЛЫҚ
Бүгинги Шіркеў ушын булардың барлығының нәтийжеси не? Әпиўайы ғана: Мәсихтиң өлими ҳәм тирилиўинен берли, мәсихшилер Қудайдың яҳудий миллети ушын болған дәслепки нийетин, яғный «руўханыйлар патшалығы» болыўды орынлай алды (Аян 1:6). Дөңгелек толық айланды, ҳәм енди Хожа Ийса Мәсихке исенетуғын ҳәр бир адам Қудайға тиккелей кире алады. Биз исенетуғын руўханыйлармыз, ҳәр биримиз Оған дуўа, мақтаў ҳәм қулшылықта жақынласа аламыз. Бул шартсыз руўханыйлық, ҳәм биздиң ҳуқықымыз қағыйдалар жыйынтығына бойсыныўға байланыслы емес. Бул жерде яҳудийлер ушын болғандай «егер» жоқ, бирақ биз мухаддес турмыс тәризин сақлаўымыз күтиледи.
Бирақ «мухаддес» болыў «гүнасыз» болыў менен бирдей емес. Тек бир адам сол категорияға кирген – биздиң Хожамыздың Өзи. Инжил биз қутқарылғаннан кейин енди гүна ете алмаймыз деп үйретпейди. Бирақ, ол биз қутқарылғаннан кейин гүна етпеўге қәдирмиз деп анық үйретеди. Үлкен айырмашылық бар.
МУХАДДЕС РУЎХАНЫЙЛЫҚ
Бул жаңа статусты еске алып, биздиң ҳуқықларымыз ҳәм жуўапкершиликлеримизди таныў әҳмийетли. Бириншиден, биз қулшылық етиўшилер болыўымыз керек. Қулшылық етиўшилер сыпатында, исенетуғынлар руўхый қурбанлықларды, жүреклериниң мақтаўын ҳәм қулшылығын усына алады: «Сизлер де... мухаддес руўханыйлықсыз, Ийса Мәсих арқалы Қудайға мақул руўхый қурбанлықларды усыныў ушын» (1 Петр 2:5). Бул биз Оған бере алатуғын санаўлы нәрселерден бири, Оның бизге берген көп санлы нәрселерине жуўап сыпатында. Қулшылық белгили бир Қудай берген саўғаға, мысалы, евангелист, пастор, муғаллим, ямаса ҳәтте әдеўир азырақ көринетин саўғаға, мысалы, басқарыў ямаса жәрдем (1 Коринфлилерге 12:28) сыяқлы саўғаға байланыслы емес. Бир сөз бенен айтқанда, ол саўғаға байланыслы емес. Барлық исенетуғынлар, саўғалары қандай болмасын, Оған мақтаў ҳәм қулшылықтың руўхый қурбанлықларын усыныўға ҳуқықлы ҳәм жуўапкершиликли.
Буны ислеў ушын биз алдын Өзимизди Оған бериўимиз керек (Римлилерге 12:1). Ақыллы, мақул қулшылық қутқарылмаған жүректен шыға алмайды. Қулшылық сөзиниң мәниси – «басқаға бас ийиў» – буны анық көрсетеди. Хожа тәрепинен емленген самариялық алапес жақсы мысал. Ол Қудайды жәмийет алдында даңқлады, соң Ийсаның аяғына жығылды, оған исленген барлық нәрсе ушын терең миннетдарлық пенен. Ол шүкир етти ҳәм Хожаға жүзин жерге қойып қулшылық етти (Лука 17:16). Исенбейтуғынлар, әлбетте, шіркеў хызметинде қатнаса алады, ҳәм ҳәтте одан тәсирлениўи мүмкин, бирақ олар әли бастан кеширмеген нәрсе ушын ҳақыйқый миннетдарлық ҳәм шүкиршиликте ҳеш қашан ҳақыйқый қулшылық ете алмайды.
Мухаддес руўханыйлық концепциясы Ески Ўәсият руўханыйлығы менен салыстырыў арқалы жақсы түсиндирилген. Руўханыйлар адамлардың атынан өз мойнына алған аўыр жуўапкершилик ушын таза екенлигине толық исениў ушын дәслепки рәсмий жуўыныўдан өтиўи керек болған. Бул тек бир рет болған (Мысырдан шығыў 29:4); кейин олар тек ғана қолларын ҳәм аяқларын жуўыўы керек болған (Мысырдан шығыў 30:19).
Буның Жаңа Ўәсияттағы параллели Титке 3:5-те табылады ҳәм Юхан 13-те сүўретленген. Онда шәкиртлер, әсиресе Петр, еки жуўыныў арасындағы айырмашылықты үйрениўи керек болған. Бүгин биз ушын, Мәсихтеги жаңа туўылыўдың (қайта жаратылыў) суўға шомылдырылыўы тек бир рет, динге кириўде жүз береди; булғаныўдан күнделикли тазаланыў (жаңаланыў) көп рет жүз бериўи мүмкин ҳәм жүз бериўи керек. Биздиң Хожамыз Петрге: «Жуўынған адамға тек аяқларын жуўыў керек» (Юхан 13:10) дегенде, айырмашылықты анық көрсетиўге тырысқан. «Жуўынған» (суўға шомылдырылған) ҳәм «жуўылған» деген грек сөзлери ҳәр қыйлы.
Руўханыйлар қошқардың қаны менен оң қулағына, бас бармағына ҳәм бас бармағына сүртиў арқалы да мухаддес етилген (Мысырдан шығыў 29:20). Бул оларды руўханыйлық қулшылық ҳәм Хожаға хызмет етиў ролин атқарыўға жарамлы еткен. Сол сыяқлы, Мәсихтиң, аспандағы Қозының қымбатлы қаны, бүгин исенетуғын руўханыйларды өз хызмети ушын мухаддес етеди. Биз Қудайдың сөзин еситиўимиз (қулақ арқалы), Оның еркин орынлаўымыз (бас бармақ арқалы) ҳәм Оның жолларында жүриўимиз (бас бармақ арқалы) керек. Символизм анық ҳәм кескин.
ПАТШАЛЫҚ РУЎХАНЫЙЛЫҒЫ
Исенетуғынлар патшалық руўханыйлыққа тийисли деп те айтылады. Биз патшалардың Патшасының айрықша таңланған хызметшилеримиз. «Сизлер таңланған әўлад, патшалық руўханыйлық, мухаддес миллет, Оның айрықша халқысыз, сизлерди қараңғылықтан Өзиниң таңқаларлық нурына шақырған Оның мақтаўларын жәриялаў ушын» (1 Петр 2:9). Бул сыпатында, исенетуғын руўханыйлардың басқаларға жуўапкершилиги бар. Мухаддес руўханыйлар сыпатында, олардың қулшылығы тиккелей, Қудайға бағытланған. Патшалық руўханыйлар сыпатында, олардың хызмети горизонтал, адамларға бағытланған.
Екеўи де Еврейлерге 13:15-16-да көз алдында тутылған. Мухаддес руўханыйлар сыпатында, биз Қудайға мақтаў ҳәм шүкиршилик қурбанлығын, турақлы, үзликсиз усыныўымыз керек. Патшалық руўханыйлар сыпатында биз өзимизден азырақ бахытлы болғанларға жақсылық етиўимиз керек, бар нәрсемизди (ақшаны да қосып) мүтәж басқалар менен бөлисиўимиз керек. Басқалар ушын дуўа етиўдиң руўханыйлық хызмети бул категорияға киреди. Руўханыйлар тек ғана қулшылық етиўшилер емес, сонымен бирге шапаатшылар. Мәсих биздиң аспандағы Шапаатшымыз болғандай, биз ушын Уллы Бас Руўханыйымыз сыпатында дуўа еткендей (Еврейлерге 7:25), биз де жерде басқалар ушын шапаат етиўимиз керек. Бул биздиң ҳүкиметимиз ҳәм жәмийетлеримиздеги ҳүкимдарлықтағылар ушын дуўа етиўди де қамтыйды (1 Тиметейге 2:1-2). Ески Ўәсият руўханыйы адамлардың гүналарының жүгин өз жүрегинде көтерген; сол сыяқлы бүгин де, ғамхор ҳәм мейиримли исенетуғын руўханыйлар Хожа халқының қыйыншылықларын ҳәм қайғыларын (сонымен бирге гүналарын да) терең сезеди, ҳәм олар ушын ықлас пенен дуўа етеди.
Жәмийет алдында гүўалық бериў биздиң патшалық руўханыйлығымыздың және бир функциясы. Исенетуғын руўханыйлар Қудайдың мақтаўларын жәмийет алдында жәриялаўы керек. Ески Ўәсият руўханыйлары келисим сандығын (Қудайдың Өз халқы менен бар екенлигин билдиретуғын) ийинлерине көтерип, оны бир жерден екинши жерге алып барыўға жуўапкер болған. Мысалы, олар Ерихо қаласы әтирапында, әскерий бөлим тәрепинен қорғалып, жүрген, ҳәм келисим сандығы алдында кернейлерди үрлеп, оған итибарды қаратқан. Сол сыяқлы, исенетуғын руўханыйлар Мәсихти (келисим сандығы Ол ҳаққында сөйлейди) жоқары көтереди, Оны өз баҳаларында жоқары тутады, ҳәм Инжил кернейин үрлеп, адамлардың итибарын Қутқарыўшыға ҳәм мәңгилик ҳүкимге ушырамаў ушын Оны қабыллаў зәрүрлигине қаратады.
Жоқарыдағылардан анық көринип турғанындай, исенетуғын руўханый болыў тек ғана еркеклердиң ҳуқықы емес. Исенетуғын руўханыйлардың көп роллери ҳәм жуўапкершиликлери ҳаялларға да тийисли. Әсирлер даўамында Шіркеўдеги мейиримли ғамхорлық ҳәм дуўаның көп бөлеги садық ҳаяллар тәрепинен әмелге асырылған. Бирақ жыйналыста жәмийет алдында сөйлеўде Инжил шегаралары бар, ҳәм оларға әмел етилиўи керек. Исенетуғынлар шіркеў бирлигинде, әсиресе «коммуния» ямаса «Хожаның кешки аўқамы» деп аталатуғын еслеўге байланыслы жыйналғанда, еркеклер мақтаўларды ҳәм қулшылықты басқарыўда айрықша аўызша ролге ийе. Бирақ еслең, келисим сандығы Дәўит тәрепинен Иерусалимдеги шатырға, ибадатхана қурылыўынан алдын қайтарылғанда, «Барлық халық «Амин» деди, ҳәм Хожаны мақтады» (1 Шежире 16:36).
Келиң, исенетуғын руўханыйлар сыпатындағы имтиязларымызға салмақлы қарайық, Хожаны турақлы еслеп, жүреклеримизди Оған қулшылықта төгейик. Ақыр аяғында, бул Хожаның шәкиртлерге ең соңғы өтиниши еди, олар буны Оны еслеў ушын ислесин.
— Иан Ливингстон
