NEKENIŃ USTUNLARI
Kúshli, baxtlı neke úlken páziylet ekenligi belgili. Sonday-aq, házirgi kúnde kóplegen nekeler kúshli de, baxtlı da emes ekenligi qayǵılı haqıyqat. Kúshli neke hesh qashan máseleler yamasa kelispewshiliklerdi basdan keshirmeytuǵın neke emes, bálkim bunday jaǵdaylardı tabıslı túrde sheshiw arqalı jeńimpaz bolıp shıǵatuǵın neke.
Qıyınshılıqlarǵa qaramastan nekeni ne qáwipsiz etedi? Juwap durıs tiykarǵa iye bolıwda. Tabıslı bolıw ushın neke kúshli ustunlarǵa qurılıwı kerek. Hár bir jaqsı neke úsh ustunǵa qurılǵan, biraq máselelerdi sheshiw ushın nekede tórtinshi ustun da bar.
Birinshi ustun: Óz-ara minnetleme
Neke wádeleri óte jiddiy qabıl etiliwi kerek. Qudaydıń Sózi bizge wáde beriwdiń jiddiy ekenligin úyretedi. Boyınsha Cruden's Complete Concordance, «Saltanatlı wádelerdi orınlaw bizge qatań buyırılǵan.» Eklesiast 5:4-5-te biz wáde berip, onı orınlamaǵannan góre wáde bermew jaqsı ekenligin úyrenemiz. Neke Quday tárepinen belgilengen, hám házirgi kúnde geybir adamlar bizge aytıwǵa háreket etip atırǵanday, tek ǵana adamzat oylap tapqan nárseden ibarat emes. Isa ayttı: «Usı sebepli adam óz ákesi menen anasın taslap, óz hayalına japasadı; hám ekewi bir dene boladı. Nátiyjede olar endi eki emes, bálkim bir dene. Sonlıqtan Quday biriktirgen nárseni hesh kim ajıratpasın» (Matta 19:5-6 NASB). Rabbı Isa ajırasıwǵa tek ǵana ádep-ikramlılıq jaǵdayında ruqsat etilgenligin anıq úyretti, sebebi ol neke baylanısın buzadı (Matta 19:9).
Ekinshi ustun: Óz-ara muhabbat
Injil muhabbattıń zárúrliligin atap ótedi, hám Rabbı Isa bizge dushpanlarımızdı da súyiwdi úyretti. Muhabbat máselelerdi sheshiw ushın tiykarǵı ózgesheligi. Birinshi Korinflilerge 13-bap muhabbattıń basqa ruwxıy sawǵalar hám máselelerdi sheshiw ushın iskerlikler ústinen ústinligin atap ótedi. Muhabbatsız úy úy emes, bálkim tek ǵana ómir shıdamlı bolmawı múmkin bolǵan jay. Shańaraqqa qatnıslı bizde óte zárúrli úgit bar: «Erler, hayallarıńızdı súyiń, tımsal Masihtiń de shirkewdi súygenindey hám ózin ol ushın bergenindey» (Efesliklerge 5:25). Quday erler menen hayallardıń bir-birin súyiwin qálese de, bul jerde tiykarǵı itibar erdiń hayalına bolǵan muhabbatına qaratılǵan. Sebebi hayaldıń tábiyatı onıń muhabbatqa kóbirek mútáj bolıwına alıp keledi. Ókinishke oray, jaman er adamlar bunnan paydalanıp, óz nápsilerin qanaatlandırıw ushın súyiwge háreket etedi, solay etip hayaldı aldap, oǵan qayǵı keltiredi. Haqıyqıy muhabbat óz-ózine qızıqpaytuǵın muhabbat, tımsal Masihtiń shirkewdi súygenindey hám óz ómirin ol ushın bergenindey.
Er adamlarǵa muhabbattıń zárúrliligin esletiwdiń basqa bir sebebi, er adam, hayalın súyse de, óz jumısında sonsha bánt bolıp, hayalınıń muhabbatqa bolǵan mútájligin umıtıp qalıwı múmkin. Ol oǵan basqa hesh nárseden kóbirek mútáj. Sulaymannıń sózlerin eslew jaqsı: «Eger adam óz úyiniń barlıq baylıǵın muhabbat ushın berse, ol pútkilley jek kórilgen bolar edi» (Sulaymannıń qosıqları 8:7). Muhabbat pútkil shańaraqtı baxtlı etedi hám onıńsız ómir shıdamsız. Muhabbat eriktiń qasınan islengen háreketi hám úzliksiz qollap-quwatlawdı talap etedi.
Muhabbat eriktiń háreketi ekenligi bizge jiyi súyiwge buyırılǵanlıǵımızdan anıq. Bul dúnyanıń túrli bólimlerinde kóplegen kelisilgen nekelerdiń tabıslı hám baxtlı bolıwın túsindiredi. Bunıń mısalları Jaratılıs 24:67-degi Isaak penen Rebekkanıń jaǵdayı. Isaak onı aldın hesh qashan kórmegen bolsa da, ol «Rebekkanı aldı, hám ol onıń hayalı boldı; hám ol onı súydi» dep jazılǵan. Súygen adamıńızǵa úyleniw jaqsı, biraq úylengen adamıńızdı súyiw ádewir zárúrli, hátte májbúriy. Er adam hayalın qansha kóp súyse, ol sonsha baxtlı boladı. «Hayalın súygen adam ózin súyedi» (Efesliklerge 5:28).
Úshinshi ustun: Óz-ara húrmet
«Hayallar, óz erlerińizge Rabbıǵa boysınǵanday boysınıń. Sebebi er hayaldıń bası, tımsal Masihtiń de shirkewdiń bası bolǵanı sıyaqlı, Ol ózi deneniń Qutqarushısı... hám hayal óz erin húrmet etiwine itibar bersin» (Efesliklerge 5:22-23,33).
Máselelerdi sheshiw ushın óz kórsetpelerin Qudaydıń Sózinen alıwı kerek, jámiyettiń házirgi tendenciyalarınan emes. Qudaydıń Sózi bizge hayallardıń óz erlerine boysınıwı kerek ekenligin anıq úyretedi. Bul er adam diktatorlıq etiw kerek degen mánisti ańlatadı ma? Álbette joq! Masihtiń basshılıǵı Masihtiń, Basshınıń, dindarlarǵa qatań múnásibetin ańlatadı ma? Basshı sıpatında Ol «deneniń Qutqarushısı». Adam bası deneniń iskerligin basqaradı, biraq hárdayım onı qorǵaydı hám onıń párawanlıǵın izleydi. Bul er adamǵa úlken juwapkershilik júkleyedi.
Bizde sonday-aq anıq buyrıq bar: «hayal óz erin húrmet etiwine itibar beriw kerek». Qudaydıń Sózi bizge bir-birimizdi húrmet etiwde ústin kóriwdi úyretedi (Romalılarǵa 12:10). Onda ne ushın hayaldıń erin húrmet etiwine itibar qaratılǵan? Kem degende eki sebebi bar. Hayal óz eriniń muhabbatın seziwge mútáj bolǵanı sıyaqlı, er adam da óz hayalınıń húrmetin seziwge mútáj. Ol úyde hám jumısta ózin húrmet etilgenin sezgende eń jaqsı iskerlik kórsetedi. Óz medicina tájiriybemde men er adamnıń máseleleri hayalınıń húrmet etpewi sebepli ózin tómen seziwden yamasa ol hárdayım jetekshi roldi alǵanlıǵı sebepli tuwrıdan-tuwrı kelip shıqqan jaǵdaylardı jeke bilgenmen. Bul olardıń arasında muhabbat jetispewshiligi bolmasa da júz berdi. Men óte anıq esleytuǵın bir ózgeshe jaǵdayda, jas jigit hám onıń hayalı keldi hám ol onıń kemshiligi haqqında sóyley basladı. Ol onıń aytqan barlıq nársesine kelisti. Basqasha aytqanda, ol onıń durıs ekenligine isengen edi. Men oǵan soraw bergenimde, ol juwap berdi hám ol maqullaw menen basın iyedi.
Men onı tekseriw bólmesine alıp kirdim hám onıń fizikalıq shaǵımına anıq sebep taba almadım. Ol den-sawlıǵı jaqsı jas jigit edi. Men oǵan hayalınıń onıń máselelerine úles qosqan-qospaǵanlıǵın soradım hám ol: «Joq, ol durıs. Barlıǵı meniń qáteligim» dedi. Men onı tekseriw bólmesinde qaldırdım hám hayalı menen sóylesiwge qayttım. Men oǵan meniń jalǵız maqsetim járdem beriw ekenligin hám onıń sezimlerin jaralaw niyetim joq ekenligin isentirdim. Sonnan keyin men oǵan talapshan hám húkimran bolǵanın sezgen-sezbegenligin soradım. Men onı bir neshe jıl bilgenim ushın onıń menen ashıq sóylese aldım. Ol basın iyip, qızarıp: «Ha» dedi. Men oǵan ózgeriwdi hám eki háptelikke erin ne islese de, hátte jaman islese de maqtawdı másláhát berdim. Eger másele eki hápteden keyin joq bolmasa, ol maǵan qońıraw etiw kerek edi hám men oǵan bir qansha testlerdi belgileytin edim. Eki hápteden keyin ol qońıraw etip: «Doktor, men erimniń bunday ullı bolıwı múmkinligin bilmegen edim. Sizge kóp rahmet» dedi. Bir neshe aydan keyin men bul hayaldı qaytadan kórdim; ol maǵan qol bulǵap, barlıǵı jaqsı ekenligin ayttı. Juwmaq shıǵarıwımız kerek, Injil másláhát beriw ushın eń jaqsı kitap, sebebi onıń Avtorı bizdi jaratqan hám biz haqqında barlıq nárseni bilgen Quday.
Tórtinshi ustun: Masihtiń Rabbılıǵı
Joqarıdaǵı óz-ara minnetleme, muhabbat hám húrmettiń úsh ustunı hár bir nekege qollanıladı. Biraq máselelerdi sheshiw ushın nekede tórtinshi – Masihtiń Rabbılıǵınıń eń páziyletli ustunı bar. Bul Masihtiń úydiń iyesi ekenligin ańlatadı. Ol hár bir rejedegi yamasa sheshimde boysınıwı hám húrmet etiliwi kerek. Bul jeke hám shańaraqlıq duwalar arqalı, hám Qudaydıń Sózi haqqında jiyi oylanıw arqalı ámelge asırıladı. Payda bolǵan qáweterler hám máseleler Qudaydıń Sózine muwapıq sheshiliwi kerek. Bul bul qıyınshılıqlı dáwirlerde úydegi turaqlılıqtıń sırrı.
Bir waqıtları bir waǵızshı neke dástúrinen keyin bir jupqa: «Endi jaslar, úshewińiz úyge barǵanda...» dedi. Olar onıń sózin bóldi hám shańaraq aǵzalarınıń hesh biri olar menen birge kóship kelmeytuǵının ayttı. Sonnan keyin ol olarǵa: «Tıńlań jaslar, siz qáleseńiz de, qálemesenińiz de úyińizde úsh adam boladı – ekewińiz hám Rabbı yamasa shaytan. Rabbıdı úyińizdiń bası etiń!» dedi.
Masihtiń bul úydiń bası, hár bir awqatta kórsetilmegen miyman, hár bir sáwbette únsiz tıńlawshı.
