Adamlarǵa zıyan hám qáwipten qutqarıw hám qorǵaw Qudaydıń ideyası. Urıs bolǵan mámleketlerden qashqınlardı hám jer silkiniwler hám awır hádiyselerden adamlarǵa qutqarıw haqqındaǵı waqıyalar jańalıqlar baspasózinde jiyi payda boladı. Ótken sentyabrde, Nyu-Yorktıń Egiz Minaraların terroristlerdiń joq etiwinen mıńlaǵan adamlarǵa qutqarıw dúnya boyınsha jańalıq boldı. Bul maqalada biz tórt ullı qutqarıwdı, úshewi ótken waqıttan hám birewi ele bolatuǵın: Nuh payǵambardıń shańaraǵın qutqarǵan keme; Mısırdan shıǵıw; Másihtiń krestı; hám Másihniń ekinshi keliwi. Bul tiykarǵı qutqarıwlar adamzatqa qutqarıw alıp keletuǵın tiykarǵı tariyxıy waqıyalar. Bul qutqarıwlar ushın ádetdegi waqıyalar izbe-izligi: berilgen wáde, xalıqtıń isenimi, Qudaydıń qutqarıwdı múmkin etetuǵın háreketi, hám keyinirek shúkirshilik.
Keme
Quday Nuh payǵambarǵa adamzatdıń jamanlıǵı sebepli, Ol hár bir tınıs alatuǵın nárseni joq etetuǵın global suw tasqının jiberip atırǵanın aytqanında, Ol Nuh payǵambardıń shańaraǵı kemede qáwipsiz saqlanatuǵının wáde etti (Jaratılıs 6:18). Bul úlken apat júz beriwinen aldın Qudaydıń qutqarıw joybarı bar edi. Quday baslamanı qolǵa aldı, biraq Nuh payǵambardıń qutqarıwǵa zárúrli úles qosıwına da súyendi. Ol kemeni qalay jasaw kerekligi haqqında anıq kórsetpeler berdi, sonıń ishinde onıń ólshemleri hám qollanılǵan materialları. Quday kemeni joybarladı hám Nuh payǵambar onıń qurılısın baqladı. Nuh payǵambarǵa birinshi jazılǵan sayaxat ushın qanday azıq-awqat saqlaw kerekligi, kemege qashan kiriw kerekligi hám onnan qashan shıǵıw kerekligi de aytıldı (Jaratılıs 6:14-16,21; 7:1; 8:16).
Nuh payǵambar Qudaydıń aytqan hár bir nársesin islegenligi sebepli, keme óz ishinde bolǵanlardı apat arqalı jerdi qayta jaylastırıw ushın qáwipsiz alıp ótti (Jaratılıs 6:22; 7:5). Bul eskertiwge isengen hám Qudaydıń wádesine isengen segiz adam ushın qutqarıw ornı boldı (1 Petrus 3:20). Olar kemeden shıqqannan keyin, Nuh payǵambar qurbanlıqlar usınıw arqalı Qudayǵa shúkirshilik etti. Quday Nuh payǵambardıń shańaraǵın bereketlew arqalı hám kemalak arqalı Óz wádesin bildirdi, endi global suw tasqınları bolmaytuǵının bildirdi (Jaratılıs 8:20; 9:8-17).
Mısırdan shıǵıw
«Exodus» grek sózi bolıp, «ketip qalıw» degen mánisti bildiredi. Izraildiń Mısırdaǵı tórt ásirlik qullıqtan qutılıwı Quday tárepinen bolǵan ullı qutqarıwdıń basqa bir mısalı. Kóp jıllar burın, Yusuf Qudaydıń Izrail balaların Mısırdan Wáde etilgen jerge alıp barıw wádesi haqqında sóylewge isenimi bar edi (Jaratılıs 50:24-25; Evreylerge 11:22). Keyinirek, Quday olardı Mısırdaǵı qullıqtan azat etetuǵının, olardı qudiretli kúsh hám ullı húkim háreketleri menen qutqaratug'ının hám olardı Wáde etilgen jerge alıp keletuǵının járiyaladı (Shıǵıw 6:6-8).
Musa «olardı Mısırdan alıp shıqtı» Quday on plaga arqalı Faraondı olardı qoyıp jiberiwge májbúrlegeninen keyin (Háreketler 7:36 NIV). Sońǵı plaga ushın júdá tolıq kórsetpeler berildi, bunda hár bir evrey úyi bir qozı óltirip, onıń qanın úydiń esik ramkasına súrtiwge májbúr boldı. Sol túni olar uzaq sayaxatqa tayarlıq kóriw ushın qozı góshi hám ashıtqısız nan qosılǵan arnawlı tamaq jeytuǵın edi. Olar tańǵa shekem úyleriniń ishinde qalıwı kerek edi. Izrailliler aytılǵanday etti, hám yarım túnde Rabbiy Mısırlılardıń barlıq birinshi tuwılǵan uldarın hám olardıń sharwalarınıń birinshi tuwılǵanların óltirdi. Biraq evreyler esiklerindeǵı qan menen qorǵalǵan edi. Faraon Paskal tragediyasınan keyin aqırında moyınladı, hám evreylerge Mısırdan múmkin bolǵanınsha tezirek shıǵıp ketiw aytıldı (Shıǵıw 12:31-33).
Mısırlılar quwıp kelgeninde, Izrailliler qorıqtı; biraq Musa: «Qorqpańlar. Turǵan jerlerińizde turıńlar hám Rabbiy sizlerdi qutqarǵanın kórińler. Sizler búgin kórgen Mısırlılar endi hesh qashan kórilmeydi. Rabbiy Ózi sizler ushın gúresedi. Sizler bir barmaq ta kóteriwge májbúr emessizler» dedi (Shıǵıw 14:13-14 NLT). Keyin Quday keremet túrde olardı Qızıl teńizden ótiwge járdem berdi, Mısır armiyasın suwǵa batırdı (Shıǵıw 13:17-14:31). Quday eki million Izraillilerdi Kanaanga jetkeriw ushın basqa da keremetler isledi: Ol olardı bult hám ot ustunları menen shól arqalı basqardı, shólde azıq-awqat hám suw menen támiyinledi, hám dushpanları ústinen jeńis berdi (Shıǵıw 12:37; 13:21; 15:22-17:7; Sanlar 11:31; 20:2-11; 21:1-3, 21-35). Olardıń sayaxatı dawamında xalıq qıyınshılıqları haqqında shaǵım etti (Sanlar 11:1-6). Quday olardı Kanaandı izertlew ushın jasıyırın adamlar jiberiwge ayttı, biraq olar turǵınlardıń júdá kúshli ekenligin xabarladı, hám xalıq taǵı shaǵım etti hám Mısırǵa qaytıwdı qálegenligin ayttı! Olardıń qozǵalańınıń nátiyjesinde, Quday olardı shólde taǵı 38 jıl gezdiriwge májbúr etti. Olar óz kúshleri menen Wáde etilgen jerge kiriwge háreket etkenlerinde, olar jeńildi.
Mısırdan shıǵıw Qudaydıń ideyası edi hám Onıń kúshi astında júz berdi. Quday Óz xalqınıń Mısırdaǵı azabına qáweterlenip, olardı qutqarıw hám Kanaanga alıp keliw ushın háreket etti (Shıǵıw 2:24-25; 3:7-10). Ol: «Men seni Mısırdan alıp shıqqan Rabbiy Qudayıńman. Sen Mennen basqa Qudaydı moyınlamaysan, Mennen basqa Qutqarushını moyınlamaysan» dedi (Hoseya 13:4). Quday Musanı Óz xalqın Mısırdan alıp shıǵıw ushın kóterdi hám oǵan ne islew hám ne aytıw kerekligin ayttı (Shıǵıw 3:14-22; 7:20). Musa Qudaydıń kórsetpelerine boysındı hám Quday menen xalıq arasındaǵı arashı hám shapaatshı boldı. Ol Qudaydıń joybarınıń zárúrli bólegi edi. Xalıq Mısırdan qutılıw ushın Qudayǵa boysınıwı hám iseniwi kerek edi. Olar Qızıl teńizden ótkeninen keyin, xalıq shúkirshilik qosıǵın ayttı (Shıǵıw 15:1-21). Ol: «Men Rabbiyge qosıq aytaman, sebebi Ol júdá joqarı kóterilgen. At hám onıń shabandozın Ol teńizge tasladı. Rabbiy meniń kúshim hám qosıǵım; Ol meniń qutqarıwım boldı. Ol meniń Qudayım, hám men Onı maqtaǵayman, ákemniń Qudayı, hám men Onı joqarı kótereyin» dep baslandı (Shıǵıw 15:1-2). Mısırdan shıǵıw Izrail ushın qutqarıwdıń eń ullı mısalı edi hám olardıń Qudaydı Qutqarushı sıpatında biliwin tiykarladı, geypara waqıtta unıtılǵan bolsa da (Zabur 106:21).
Krest
Adamzatdıń gúnáǵa túsip qalıwınan keyin, Quday Másihtiń Shaytan ústinen jeńiske erisetuǵının wáde etti (Jaratılıs 3:15). Eski Ahdta Másih haqqında kóp wádeler bar. Másihniń missiyası «Óz xalqın gúnálarınan qutqarıw» edi (Matta 1:21). Perishte shobanlarǵa: «Men sizlerge barlıq xalıq ushın ullı quwanıshlı jaqsı xabar alıp keldim. Búgin... sizlerge Qutqarushı tuwıldı; Ol Másih Rabbiy» dedi (Luka 2:10-11). Sonlıqtan Isa adamlarǵa ullı qáwipten qutqaradı hám olardı qáwipsiz orınǵa alıp keledi. Injil Isanıń krestte óltirilgenligin jazadı. Onıń ólimi hám tiriliwi xristian iseniminiń oraylıq waqıyaları. «Ol bizdiń gúnálarımız ushın ólimge tapsırıldı hám bizdiń aqlanıwımız ushın tirildi» (Rimliklerge 4:25). Bul Qudaydıń tariyxtaǵı eń ullı qutqarıwı edi:
Sebebi Ol bizdi qarańǵılıq húkimdarlıǵınan qutqardı hám Ózi súygen Ulı patshalıǵına alıp keldi, Onda bizde qutqarıw, gúnálarımızdıń keshirimi bar (Koloselilerge 1:13-14).
Másihniń ólimi hám tiriliwi biz ushın Qudaydıń támiyinlemesi. Suw tasqını kelgeninde, Quday Nuh payǵambardıń shańaraǵı ushın támiyinlegen keme qutqarıwdıń jalǵız quralı edi; sırtındaǵılar joq boldı. Sol sıyaqlı, Másihniń isin jeke qabıl etiw Qudaydıń kelejaqtaǵı húkiminen qutqarıwdıń jalǵız jolı (1 Salonikalılarǵa 1:10; 1 Petrus 3:18-21). Onıń ólimi hám tiriliwi Musanıń Izrail balaların Mısırdaǵı qullıqtan qutqarǵanına da uqsaydı. Bul jaǵdayda qutqarıw Quday tárepinen joybarlastırılǵan hám Másih tárepinen ámelge asırılǵan, «Ol ózin bizdiń gúnálarımız ushın berdi, bizdi házirgi jaman dáwirden qutqarıw ushın» (Galatiyalıklarǵa 1:4). «Áke Óz Ulıń dúnyanıń Qutqarushısı bolıwı ushın jiberdi» (1 Yuhanna 4:14). Injil sonday-aq Quday bizdi qutqarǵanın, biz islegen hesh nárse ushın emes, bálkim Óz miyrimdarlıǵı sebepli ekenligin aytadı (2 Timoteyge 1:9). Tek ǵana Isa adamlarǵa ot kólinden qutqarıw kúshine iye. Onıń atı ǵana hár kimdi qutqara aladı (Háreketler 4:12). Quday bizdi sonday qattı súygenligi ushın, Óziniń jalǵız Ulıń berdi, solay etip Oǵan isengen hár bir adam joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın (Yuhanna 3:16).
Bul jaǵdayda qutqarıw isenim háreketine de baylanıslı:
Eger sen awzıń menen «Isa Rabbiy» dep moyınlasań, hám júregiń menen Quday Onı ólilerden tiriltkenine isenseń, sen qutqarılǵan bolasan. Sebebi sen júregiń menen isenip aqlanasan, hám awzıń menen moyınlap qutqarılǵan bolasan (Rimliklerge 10:9-10).
Isenimshiler máńgilik boyı aytatuǵın shúkirshilik qosıǵı: «Óltirilgen Qozı múnásip» (Ashıw 5:12).
Ekinshi keliw
Másihniń ekinshi keliwiniń eki tiykarǵı bólegi bar: Rapture hám Payda bolıw. Rapture Qudaydıń qutqarıw joybarındaǵı keyingi tiykarǵı kórinis, Shirkew dáwiriniń sońın hám Qıyınshılıq dáwiriniń baslanıwın belgileydi. Shirkew sıyaqlı, Rapture de Eski Ahd dáwirinde belgisiz bolǵan, biraq Jańa Ahdta ashılǵan sır edi (1 Korinflilerge 15:51). Rapture arqalı Másih isenimshilerdi kelejaqtaǵı Qıyınshılıq dep atalatuǵın húkim dáwirinen qutqaradı, hám krest arqalı olardı gúnálarınıń máńgilik jazalarınan qutqaradı (1 Salonikalılarǵa 1:10). Isa aspan haqqında sóylegeninde, Ol: «Men sizler ushın orın tayarlaw ushın barıp atırman. Hám eger men barıp sizler ushın orın tayarlasam, men qaytıp kelip sizlerdi Ózim menen birge alıp ketemen, solay etip sizler de men turǵan jerde bolıwıńız múmkin» dep wáde etti (Yuhanna 14:2-3). Rapture keremet waqıya boladı, onda Másih ólilerdi tiriltedi hám tirilerdi ózgertedi. Xristian isenimi bul waqıyaǵa qatnasıwdı támiyinleydi. Keyinirek Qozınıń toy toyında kóp shúkirshilik boladı. Bul barlıq isenimshiler ushın ullı bayram boladı: «Quwanayıq hám shatlanayıq hám Oǵan dańq beriyik! Sebebi Qozınıń toyı keldi, hám Onıń kelini ózin tayarladı» (Ashıw 19:7).
Ekinshi keliwiniń basqa bir basqıshı – Rabbiy payda bolıwı; ol qıyınshılıqtı juwmaqlaydı. Isa Zaytun tawınan aspanǵa kóterilgennen keyin eki perishte: «Galileya adamları, ne ushın bul jerde aspanǵa qarap turıpsızlar? Sizlerden aspanǵa alıp ketilgen bul Isa, sizler Onıń aspanǵa ketkenin kórgenińiz sıyaqlı, solay qaytıp keledi» dep soradı (Háreketler 1:11). Rabbiy ullı kúsh hám húkim menen jerge kelgeninde, Payda bolıw ájayıp waqıya boladı (2 Salonikalılarǵa 1:6-10). Bul ómirde, isenim bul waqıyaǵa qatnasıwdı támiyinleydi, Ol jerde Óz patshalıǵın ornatqanda Rabbiy menen birge bolǵanlardan biri sıpatında. Qıyınshılıqtan qutqarılǵanlar, Mıń jıllıqqa tiriley ótetuǵınlar, Musanıń qosıǵın hám Qozınıń qosıǵın aytadı, sońǵısı Shaytannan sońǵı qutqarıwdı bayramlaydı (Ashıw 15:2-3).
Ullı qutqarushı
Adamlarǵa zıyan hám qáwipten qutqarıw hám qorǵaw Qudaydıń ideyası. Ol Nuh payǵambardıń shańaraǵın suw tasqınnan qutqarıw ushın kemeni, hám Musanı Izraillilerdi qullıqtan shıǵarıp, Wáde etilgen jerge alıp keliw ushın paydalandı. Ol Isanı qutqarıw missiyası menen krestte óliwi ushın jiberdi, bizdi ot kólinden qutqarıw ushın. Ol isenimshilerdi aspanǵa alıp ketiw ushın qaytadan keliwge hám keyinirek jerge qaytıp, Qıyınshılıq dáwirinde Oǵan isengenlerdi qutqarıwǵa wáde etti. Bul mısallar bir nárseni anıq kórsetedi: Qudaydıń Óz xalqın qutqarıw ushın ullı kúshi bar. Petrus bizge isenimshilerdiń jazalanatuǵının, biraq Qudaydıń xalqınıń qutqarılatuǵının esletedi. Eger Quday Nuh payǵambardıń shańaraǵın qutqarǵan bolsa, onda bizge «Rabbiy taqıwalı adamlardı sınaqlardan qutqarıwdı hám ádilsizlerdi húkim kúni ushın jazaǵa tutıwdı biledi» dep wáde etilgen (2 Petrus 2:4-9).
Bizdiń juwabımız
Quday Nuh payǵambardıń shańaraǵın hám Izrail balaların qutqarǵanı sıyaqlı, Ol Ózine isengenlerdi de qutqaradı. Quday bizdi tiyisli jazamızdan qutqarıw hám Ózine qaytarıw ushın Óz bólegin isledi. Siz haqqında ne? Siz kemede me yaki suw tasqınında ma? Siz qáwipsiz bolasız ba yaki ókinesiz be? Tek eki alternativalı bar. Quday hesh kimniń joq bolıwın qálemeydi, biraq tańlaw bizdińki. Másihniń kresttegi jeńisine isengenler Shaytannıń kúshinen qutqarılǵan, gúnáları keshirilgen hám olar aspanǵa qáwipsiz jol alıp atır (Koloselilerge 1:13-14). Sırtındaǵılar ot kóliniń táǵdirine iye. Oǵan iseniń hám Ol sizdi máńgilikke qutqaradı.
Siz xristian sıpatında bult hám ot ustunlarınıń artınan Wáde etilgen jerge barıp atırsız ba yaki gúnálarıńız sebepli shólde geziniwde me (1 Korinflilerge 10:1-13)? Siz durıs jolda ma yaki qosımsha jolda adasıp qaldıńız ba? Bizge kúnnen-kúnge Qudaydıń qutqarıwshı kúshi kerek. Ol bizge hár kúni járdem beriwdi qáleytiniń hám Ol bizge tiykarǵı qutqarıwlar ushın birdey bolǵan úlgini berdi: Qudaydıń wádeleri, artıq bizdiń isenimimiz, keyinirek bizdiń shúkirshiligimiz:
Sonlıqtan, siz Másih Isanı Rabbiy sıpatında qabıl etkenińiz sıyaqlı, Onıń ishinde jasawdı dawam etiń, Onıń ishinde tamırlanıp hám qurılıp, sizge úyretilgen isenimde bekkemlenip, shúkirshilik penen tolıp tasqan halda (Koloselilerge 2:6-7).
Bizdiń isenimimiz turaqlı túrde artıp barıwı kerek, sebebi isenimlilik Ruwhtıń jemisleriniń biri (2 Korinflilerge 10:15; Galatiyalıklarǵa 5:22). Bizge «isenim menen jasawǵa» shaqırılǵan (Rimliklerge 1:17; 2 Korinflilerge 5:7). Ol bizge Injilde kóp wádeler berdi hám eger biz Oǵan isensek, Injildegi ullı qutqarıwlarǵa qutqarılǵanlar sıyaqlı, biz Óz kúshin ómirimizde kóremiz. Biz Másihniń gúná hám Shaytannıń kúshinen qutqarıw ushın jeńisine isene alamız (1 Yuhanna 1:9).
