Máshihke bolǵan isenimniń onıń jemisleriniń haqıyqatlıǵı menen sınaqtan ótiwi
Yaqub 2. Elshi endi Isa Máshih Rabbıǵa isenetuǵınların aytqan adamlar haqqında sóz etedi. Aldın, 1-bólimde, ol jańa tábiyat haqqında Quday menen baylanıslı sóz etken edi: bul jerde Máshihke bolǵan isenimniń kásibi sol bir sınaq tasqa — bul dúnyaǵa qarsı onıń payda etken jemisleriniń haqıyqatlıǵına alıp kelinedi. Bul principlerdiń barlıǵı — Isa atınıń qádiri, Máshih onı usınǵan sıyaqlı nızamnıń mánisi hám erkinlik nızamı — olardıń kásip etken isenimleriniń haqıyqatlıǵın sınaqtan ótkeriw yamasa kásip etiwshiniń onı iyelemegenligine isendiriw ushın alǵa qoyıladı. Eki nárse ayıplanadı: adamlardıń sırtqı kórinisine húrmet etiw; hám kásiptiń shınjúrekliliginiń dálili sıpatında jaqsı islerdiń joqlıǵı.
Adamlardıń sırtqı kórinisine húrmet etiw: kambaǵallardı mensinip nızamdı buzıw: juwapkershilik erkinlik nızamı menen ólshenedi
Birinshiden, ol adamlardıń sırtqı kórinisine húrmet etiwdi ayıplaydı. Olar Rabbı Isaǵa isenim bildiredi, biraq dúnya ruwxı menen birge turadı! Ol Qudaydıń kambaǵallardı tańlaǵanın, olardı isenimde bay etip hám patshalıqtıń miyrasxorları etkenin aytadı. Bul kásip etiwshiler olardı mensingen edi; bul bay adamlar Máshih atın háqarát etip hám Máshihshilerdi quwǵın etken edi.
Ekinshiden, ol Isanıń aytqan nızamnıń ámeliy qısqasha mazmunına — patsha nızamına shaqıradı. Olar baylardı qollap-quwatlap nızamdı buzǵan edi. Endi nızam óz buyrıqlarınıń hesh qanday buzılıwına jol qoymadı, sebebi nızam shıǵarıwshınıń húkimetine tiyisli edi. Kambaǵallardı mensinip, olar óz qońsıların ózleri sıyaqlı súymegen edi.
Úshinshiden, olar juwapkershiligi erkinlik nızamı menen ólshenetuǵın adamlar sıyaqlı júriwi kerek edi, bunda — Qudaydıń nárselerin tatıp hám súygen tábiyatqa iye bolǵan halda — olar Oǵan qarsı bolǵan barlıq nárselerden azat etilgen edi; sonlıqtan olar Qudaydıń óziniń principleri bolmaǵan principlerdi qabıl etse, ózlerin aqlay almas edi. Bul ilahiy tábiyattıń kirgiziliwi elshini Quday ózin dańqlaǵan rehimdilik haqqında sóz etiwge alıp keledi. Rehimdilik kórsetpegen adam ózin súygen húkimniń obyekti sıpatında tabadı.
Isenimniń dálili sıpatında jaqsı isler, onıń adamlarǵa bar ekenligin dálillew
Bólimniń ekinshi bólegi bunıń menen baylanıslı; sebebi ol isenimniń dálili sıpatında isler haqqında óz sózin baslaydı, Qudaydıń tábiyatına hám minezine juwap beretuǵın bul rehimdilik haqqında sóz etip, onıń perzenti sıpatında haqıyqıy Máshihshi onıń qatnasıwshısı etiledi. Bul ómirsiz isenimge iye bolıw kásibi — onıń bar ekenligi isler menen dálillengen — hesh kimge payda keltire almaydı. Bul jetkilikli dárejede anıq. Men isenimge iye bolıw kásibin aytaman, sebebi xat onı aytadı: «Eger bir adam isenimge iye men dese.» Bul xattıń bul bóleginiń gilti. Ol onı aytadı: onıń dálili qayerde? Isler dálil; hám elshi olardı usılay paydalanadı. Bir adam isenimge iye men deydi. Bul biz kóre alatuǵın nárse emes. Sonlıqtan men sebep penen aytaman, «Onı maǵan kórset.» Bul adam ushın talap etiletuǵın isenimniń dálili — biz onı adamlarǵa tek onıń jemisleri arqalı kórsetemiz; sebebi isenimniń ózi kórinbeydi. Biraq eger men bul jemislerdi payda etsem, onda men, álbette, jemisler bolmawı múmkin bolǵan tamırǵa iye bolaman. Usılayınsha isenim basqalarǵa kórsetilmeydi, hám men onı islersiz taniy almayman; biraq isler, isenimniń jemisi, isenimniń bar ekenligin dálilleydi.
Jınlardıń hám adamlardıń óli isenimi
Bunnan keyingi nárse onıń bir táliymattıń kásibi haqqında sóz etip atırǵanın kórsetedi, bálkim óz-ózinen haqıyqıy — belgili haqıyqatlar moyınlanıp atırǵanın; sebebi bul haqıyqıy isenimge qaraladı — bilim hám isenimniń anıqlıǵı — jınlar Qudaydıń birligi haqqında iye. Olar oǵan shúbhelenbeydi; biraq olardıń júregi menen Quday arasında jańa tábiyat arqalı hesh qanday baylanıs joq — uzaqtan uzaq.
Biraq elshi bunı, ilahiy tábiyatqa qarsılıq onsha anıq bolmaǵan adamlar jaǵdayı menen tastıyıqlaydı. Isenim, Máshihke qatnıslı haqıyqattı tán alıw, islersiz óli; yaǵnıy hesh qanday jemis bermeytuǵın bunday isenim óli.
Isler arqalı háreket etetuǵın tirishilik iseniminen ayrıqsha haqıyqatlıqtan ayırılǵan kásip
Biz kóremiz (16-ayat), elshiniń sóz etken isenimi haqıyqatlıqtan ayırılǵan kásip; 19-ayat bul nárse haqıyqıy ekenligine shınjúrekli anıqlıq bolıwı múmkinligin kórsetedi: biraq sóz arqalı payda bolǵan ómir, sonlıqtan ján hám Quday arasında baylanıs payda boladı, pútkilley joq. Bul sóz arqalı júz bergenligi sebepli, bul isenim; Qudaydan tuwılǵan halda bizde jańa ómir bar. Bul ómir háreket etedi, yaǵnıy isenim háreket etedi, Quday menen baylanısqa qaray, onnan tábiyiy túrde aǵıp shıǵatuǵın hám olardı payda etken isenimge gúwalıq beretuǵın isler arqalı.
Óz minezi menen olardı payda etken isenimge gúwalıq beretuǵın jemisler, Ibrahim hám Rahab arqalı dálillengen: isler isenimniń móhiri
20-ayattan aqırına shekem ol óz tezisiniń jańa dálilin usınadı, men aytqan sońǵı principke tiykarlanǵan. Endi bul dálillerdiń jaqsı tábiyattıń jemisleri menen hesh qanday baylanısı joq (sebebi bundaylar bar), bizge jaratılıslar sıpatında tiyisli, biraq Qudaydıń sózinen baslanǵan ómirge emes, onıń arqalı Ol bizdi tuwdıradı. Elshiniń sóz etken jemisleri, óz minezi menen olardı payda etken isenimge gúwalıq beredi. Ibrahim óz ulına qurbanlıq etken; Rahab Izrail elshilerin qabıl etken, hámme nárse olarǵa qarsı bolǵanda Qudaydıń xalqı menen birlesken, hám óz xalqınan isenim menen ajıralǵan. Hámme Quday ushın qurbanlıq etken, hámme Onıń xalqı ushın bir jeńis qazanǵanǵa shekem hám dúnya tolıq kúshke iye bolǵanda berilgen, bundaylar isenimniń jemisleri edi. Biri Qudayǵa tiyisli edi; hám Oǵan eń absolyut túrde isengen, tábiyattaǵı yamasa tábiyat esaplay alatuǵın barlıq nársege qarsı; ekinshisi Qudaydıń xalqın tán alǵan, hámme nárse olarǵa qarsı bolǵanda; biraq ekewi de jaǵımlı tábiyattıń yamasa tábiyiy jaqsılıqtıń jemisi emes edi, adamlar onı jaqsı isler dep ataydı. Biri óz ulına ólim beriwge ketip atırǵan áke edi, ekinshisi óz mámleketine satqınlıq etip atırǵan jaman hayal edi. Álbette, Ibrahim Qudayǵa isengen degen jazıw orınlanǵan edi. Eger ol Oǵan isenbesedi, qalay ol sonday háreket ete alǵan bolar edi? Isler onıń isenimine móhir basqan: hám islersiz isenim jansız denesiz sıyaqlı, onı janlandıratuǵın ómirden ayırılǵan sırtqı forma. Isenim islerde háreket etedi (onsız isler joqqa shıǵadı, olar jańa ómirdiń isleri emes), hám isler olarda háreket etetuǵın isenimdi tolıqtıradı; sebebi sınaqqa qaramastan, hám sınaqta, isenim belsendilikte. Nızam isleriniń bunda hesh qanday úlesi joq. Talap etetuǵın sırtqı nızam, Qudaydı hám Onıń xalqın maqset etip, basqa hesh nárseni qádirlemeytuǵın bul muqaddes hám súyispenshilikli minez-qulıqlardı (bul ilahiy tábiyattan ayrıqsha) payda etetuǵın ómir emes.
Quday aldında isenim menen aqlanǵan: adamlar aldında isler menen aqlanǵan
Yaqub, itibar beriń, hesh qashan isler bizdi Quday aldında aqlaydı demeydi; sebebi Quday isenimdi onıń islerisiz kóre aladı. Ol ómirdiń bar ekenligin biledi. Ol Oǵan qatnıslı, Oǵan qaray, Onıń sózine, Ózine isenim menen, ishki hám sırtqı barlıq nársege qaramastan Onıń gúwalıǵın qabıl etiw menen háreket etedi. Bunı Quday kóredi hám biledi. Biraq bizdiń adamlarımız haqqında sóz bolǵanda, «maǵan kórset» dep aytılıwı kerek bolǵanda, onda isenim, ómir, islerde kórinedi.
