Биз жас Давидти жайлаўларда идиллик турмыс кеширген, қойларға қосық айтқан ҳәм дүньяда ҳеш қандай ўайымсыз турмыс кеширген адам деп ойлаймыз. Бирақ, толықтай басқаша жағдай болған болыўы мүмкин. Ески Ўәсияттағы Биринши Самуил китабын оқығанымызда, биз ойлағаннан да аңсат болмаған үй турмысы ҳаққында түсиниклер аламыз. Ҳақыйқаттан да, Давид өнимли ғалла егинликлери ҳәм қой үйри бар жер ийелериниң бай ҳәм тасирли шаңарағынан шыққан. (Ақыр ақыбетте, ол көп жумысшылары ҳәм мол өнимлери болған Боаз (ҳәм Рут)тың үлкен немереси еди.) Биздиң гүрриңимиз Ессей, Давидтиң әкеси, оны әскердеги ағаларына ҳәм олардың командирине ғалла, нан ҳәм сыр алып барыў ушын жибергенинен басланады (1 Самуил 17:17-18).
Давидтиң қыйын балалығы
Давидтиң ерте турмысын қоршаған негативлер оның жеңиўи керек болған айырым қыйыншылықларды көрсетеди. Оның ойлаўына тәсир еткен ҳәм оның күшли минезин қәлиплестирген сынақлары болған, соның нәтийжесинде Қудай оны былайша сүўретлеген: «Давид... Мениң жүрегимдеги адам» (Ҳаўарийлердиң ислери 13:22 NIV).
Бириншиден, Давид сегиз аға-ининиң ең кишиси еди, олар оны қатты жек көрген ҳәм оны әҳмийетли деп есапламаған. Самуил Ессейдиң үйине патша болыўшыны майлаў ушын барғанда, оның алдына жети аға-ини алып келинди. Самуил сорады: «Сиздиң барлық улларыңыз усылар ма?» Давид ҳәтте егинликлерден шақырыўға да әҳмийетли деп есапланбаған еди. Ессей айтты: «Ең кишиси еле бар... бирақ ол қой бағып жүр» (1 Самуил 16:11).
Кейинирек, Давид Саулдың әскери Филистимликлерге қарсы урысқа таярланып атырған лагерге азық-аўқат алып барғанда, әдеттеги жас өспирим сыяқлы ол урысты көргиси келди ҳәм Голиат Исраилди жекеме-жеке урысқа шақырғанда сол жерде еди. Оның үлкен ағасын тыңласаңыз, оның ағалары Давид ҳаққында не ойлағанын түсинесиз. Олар оны мазақ етти, оны толықтай түсинбеди ҳәм оны төмен баҳалады: «Неге бул жерге келдиң? Ҳәм сол бир неше қойды шөлде кимге қалдырдың? Мен сениң қаншалық мақтаншақ екенлигиңди ҳәм жүрегиңниң қаншалық жаман екенлигин билемен; сен тек ғана урысты көриў ушын келдиң» (1 Самуил 17:28). Олар Давидти қатты төменлетти ҳәм оған намыссызлық пенен қарады. Оның ағасы баққан қой үйриниң өлшемин мазақ еткенин еситесиз бе?
Давидти үлкен ағалары үнеми кемситип, қыйнап келген еди, ҳәм ол ашыўын позитив ойлаўға ҳәм тактикалық манёврларға бағдарлаўды үйренген еди, ҳәтте ол өлшеми жағынан киши ҳәм саны жағынан аз болса да, олардан үстин келиў ушын. Ол кемситиўге үйренген еди. Ол дүрриўди қалай жеңиўди жобаластырғанда, Голиатқа қарата да усыған уқсас сезимлерди бастан кеширди ме? Ол Қудай халқының бул үлкен душпанынан қорықпайтуғынын айтқанда, Давид өзиниң ең жақсы артықмашылығына ийе екенлигин билген еди. Қудай оның тәрепинде еди!
Оның үлкен ағасы Давидтиң сол жерде болыў себебин сорағанда, Давидтиң жуўабы аға-инилер арасындағы талас-тартысларға тән еди: «Мен не иследим? ... Ҳәтте сөйлей алмайман ба?» (1 Самуил 17:29). Басқаша айтқанда, Давид: «Маған дем алыўға рухсат бериң! Сиз пикир билдиретуғын жалғыз адам емессиз. Сиз ҳәрдайым маған үнсиз болыўды айтасыз, гүя сиз ғана ҳәмме нәрсени билесиз» деген еди. Киши инисин мазақлаў Ессейдиң шаңарағында әдеттеги жағдай болып көринген.
Давидти шаңарағы төмен баҳалаған ҳәм бул оның көзқарасына ҳәм сезимлерине тәсир еткен. Ол, әлбетте, шаңарақтың ерке баласы емес еди. Бүгинги күнде психологлар бул шаңарақ жағдайын жаман жолға түскен жас адамлар ушын сылтаў сыпатында қолланған болар еди. Бирақ Давид ҳәр бир адам өзиниң ис-ҳәрекетлери ҳәм көзқарасы ушын жуўапкер екенлигиниң дәлийли. Қыйын шаңарақ турмысы психологиялық маселелерге себеп болыўы ҳәм қорланған адамның турмысына зыянлы тәсир етиўи мүмкин болса да, биз буны ҳеш қашан өзин-өзи басқара алмаў, надурыс көзқараслар ҳәм жеке жеңилис ушын сылтаў сыпатында қолланбаўымыз керек. Биз ис-ҳәрекетлеримиз ушын жуўапкершиликти алыўымыз, гүналарымызды мойынлаўымыз ҳәм Жаратқан Ийе менен бахытлы қатнасықта болыўымыз керек. Давид Қудайдың жүрегиндеги адам еди, себеби ол Қудайдың көзқарасына ҳәм мақсетине итибар қаратқан. Ол Қудайдың өзи жасай алатуғын ҳәм турмысын қура алатуғын жоқары дәрежеси бар екенлигин таныған.
Давидтиң талантлары
Ағалары оны не деп ойласа да, Давид айрықша жас жигит еди, бәлким, IQ дәрежеси өте жоқары болған. Оның Голиат пенен урысыўына байланыслы аятларда көрсетілген төрт талантына қарайық.
Ол музыкант ҳәм қосық жазыўшысы еди. Патша Саул депрессияда болғанда, биреў жақсы музыка оған «жақсырақ сезиниўге» жәрдем береди деп усыныс етти. Саулдың адамларынан бири Давидти еследи: «Мен Бетлехемлик Ессейдиң арфа шалыўды билетуғын улын көрдим. Ол батыр адам ҳәм жаўынгер... Ҳәм Жаратқан Ийе оның менен» (1 Самуил 16:18). Давид қой бағып жүргенде ўақтыны бийкарға өткермеди. Ол сол тыныш саатларды қосықлар жазыўға, соңынан қыйыншылықтағы жанға тынышлық алып келетуғын даўыс пенен қосық айтыўға қолланды. Оның көп забурлары Қудайдың оның табийий жазыўшылық талантын қалай руўхландырғанын көрсетеди. Олар оның турмысының көп жағдайларында Қудай менен болған қатнасығын ипаделейди ҳәм бүгин де жүрекке айқын сөйлейди.
- Ол мерген еди. Ол сақпаны менен ең кишкене нышанларға тийгизе алғанша шуғылланды. Бул шуғылланыў оның Голиатқа қарсы шыққанда ең үлкен пайдасын берди, Голиат бронза саўыт пенен соншалық қапланған еди, тек ғана көзлери арасындағы кишкене орын қорғалмаған еди. «Қолыны қалтасына салып, бир тас алып, оны атып, Филистимликниң маңлайына тийгизди. Тас оның маңлайына кирип кетти, ҳәм ол жүзи менен жерге жығылды» (1 Самуил 17:49).
- Ол жаўынгер/батыр еди. «Давид Филистимлик үстинен сақпан ҳәм тас пенен жеңиске ерди; қолында қылышсыз ол Филистимликни жығытты ҳәм өлтирди. Давид жүгирип барып, оның үстинде турды. Ол Филистимликниң қылышын алды ҳәм... оның басын қылыш пенен кесип таслады» (1 Самуил 17:50-51). Кейинирек, пүткил Исраил оны өзлериниң батыр жаўынгерлери деп атады: «Саул мыңлағанларды өлтирди, ал Давид он мыңлағанларды» (1 Самуил 18:7).
- Ол Қудайдан қорыққан ҳәм ҳақыйқат ушын турған. Давид әллеқашан өзи баққан қойларды қорғаў ушын айыў ҳәм арыслан менен гүрескен еди. Ол Голиатты дүрриў деп емес, ал өзи исенген Қудайдың душпаны деп билген. «Сен маған қылыш, найза ҳәм сүңги менен келесең, бирақ мен саған Қудиретли Жаратқан Ийениң атынан келемен... Сен Оған қарсы шықтың. Бүгин Жаратқан Ийе сени мениң қолыма береди, ҳәм мен сени жығытып, басыңды кесип таслайман» (1 Самуил 17:45-46).
- Давидтиң турмысындағы дүрриў Давид турмысының ҳәр түрли ўақытларында басқа «дүрриўлерге» – мысалы, Батшеба менен нәпсилик қәлеўге, ҳәм әскерлерди санаўдағы мақтанышқа – қарсы шығыўы керек болды, бирақ ол биринши қарсы шыққан дүрриў үлкен, көринип турған, айқын ҳайўан еди, оның мақсети ҳәм сынағы ҳаққында ҳеш қандай гүман жоқ еди.
Голиат Қудай халқының душпаны еди. Ол айтты: «Бүгин мен Исраил қатарларына қарсы шығаман! Маған бир адам бериң, ҳәм биз бир-биримиз бенен урысайық» (1 Самуил 17:10). Бул дүрриў Исраил әскерлерине ҳәм Қудайдың Өзине қарсы шықты. Бирақ Давид тек ғана өзиниң қойларынан бирин урлаған қәўипли айыў яки арысланнан айырмашылығы жоқ тосқынлықты көрди. Оның жуўабы «Буны ислеўимиз керек пе?» емес, ал «Буны қалай ислей аламан?» еди. Бул Давид ушын аңсат шешим еди. Сынақ тиккелей еди, ҳәм Давидтиң жуўабы да сондай еди: «Бул Филистимлик себепли ҳеш ким үмитсизленбесин; сиздиң қулыңыз шығып, оны менен урысады» (1 Самуил 17:32).
Қарсылас үлкен физикалық күшке ийе адам еди: «Гаттан шыққан Голиат атлы чемпион Филистимлик лагеринен шықты. Ол дерлик он фут бойлы еди. Ол басына бронза дулыға кийген ҳәм бес мың шекел салмақтағы бронза саўыт кийген еди» (1 Самуил 17:4-5). Сынақтың өлшеми ҳәм физикалық көриниси қорқынышлы ҳәм депрессияға түсириўши болыўы мүмкин.
Таўдай маселелер бизди жеңип кетиўи мүмкин. Бирақ Давид бизге жеңилмес болып көринген маселелерге жуўап береди: Биз душ келип атырған маселениң өлшемине қарамаң, ал Жаратқан Ийеге қараң ҳәм Оның даналығына ҳәм күшине сүйениң. Ол ҳәрдайым биз ушын бар:
Суўлардан өткенде, Мен сиз бенен боламан; ҳәм дәрьялардан өткенде, олар сизди басып кетпейди. Оттан өткенде, сиз жанбайсыз; жалынлар сизди өртлемейди. Себеби Мен Жаратқан Ийе, сиздиң Қудайыңыз, Исраилдиң Муқаддес Қудайы, сиздиң Қутқарыўшыңызман (Ишая 43:2-3).
Қудайдың бизге болған жуўабы Давид ҳәм Ишая дәўириндегидей. Ҳәр бир мүминниң ишинде шайтан, оның жинлери яки дүнья бизге таслай алатуғын ҳеш нәрсе жеңе алмайтуғын күш бар. Биздиң ишимизде үлкенрек Биреў бар, Қудайдың Муқаддес Руўхы, Ол мүминди душпанға қарсы шығыўға ҳәм жеңиўге күш береди.
Сиз, әзиз балалар, Қудайдансыз ҳәм оларды жеңдиңиз, себеби сиздиң ишиңиздеги дүньядағыдан үлкенрек (1 Юхан 4:4)
Биздиң турмысымыздағы дүрриўлер
Биз ҳеш қашан ҳақыйқый дүрриў менен өлимге қарсы гүресиўимиз керек болмаўы мүмкин, бирақ ҳәммемиз шайтан Қудайға садық болыўды қәлегенлерди қыйнаў ҳәм жеңиў ушын жиберетуғын айқын болмаған дүрриўлерге қарсы шығыўымыз керек болады. Ҳәм айырымларымыз қарсылық ҳәм қудалаўға қарсы шығыўымыз керек болады, булар қорқыў, гүман ҳәм депрессияны қозғайтуғын анық қәўиплер.
Турмысымызда дүрриўлерге қарсы шыққанымызда, сынақ ҳәм азғырылыў отларынан өткенде Қудайдың бизге болған жуўабы не? Қудайдың бизге болған садықлығы ҳәм бизге ғамхорлығы ҳаққында Сөзде көп ўәделер бар. Биз бул ўәделерди услап алыўымыз, «шайтанның айла-шарғыларына қарсы турыўымыз» (Ефесликлерге 6:11) ҳәм Оның ўәде еткен қутылыў жолын излеўимиз керек:
Сизди ҳеш қандай азғырылыў тутқан жоқ, тек ғана адамға тән болғаннан басқа. Ҳәм Қудай садық; Ол сизди көтере алмайтуғын дәрежеде азғырылыўға жол қоймайды. Бирақ сиз азғырылғанда, Ол сондай-ақ қутылыў жолын да береди, сонда сиз оған қарсы тура аласыз (1 Коринфликлерге 10:13). Бирақ сен, Қудайдың адамы... ҳақыйқатлықты, тақуалықты, ийманды, сүйиўшиликти, шыдамлылықты ҳәм жумсақлықты қуўдала. Ийманның жақсы гүресин гүрес. Сиз шақырылған мәңгилик турмысты услап ал (1 Тимутейге 6:11-12).
