Dawıt hám Sawıldıń ómirbayanları keskin qarama-qarsılıqlardı kórsetedi. Dawıt Qudaydıń adamı edi, al Sawıl Shaytannıń adamı edi. Dawıt Qudaydıń óz júregine jaqın adam edi, al Sawıl xalıqtıń júregine jaqın adam edi. Dawıt patsha bolıw ushın Qudaydıń tańlawı edi, al xalıq Sawıldı tańladı – hám Quday olardıń tilegin qabıl etti. Samuel Dawıttı maylaǵanda, «sol kúnden baslap Rabbıdıń Ruwxı Dawıttıń ústine tústi ... Biraq Rabbıdıń Ruwxı Sawıldan ketti, hám Rabbıdan kelgen qıyınshılıq ruwxı onı qıynadı» (1 Samuel 16:13-14). Biz «Dawıt barlıq islerinde aqıllı háreket etti, hám Rabbı onıń menen birge edi» dep oqıymız (1 Samuel 18:14). Bul Sawıl haqqında hesh qashan aytılmaǵan.
Rabbı Sawıldı patsha bolıwdan bas tarttı, sebebi onıń qayta-qayta boysınbawshılıǵı hám qaysarlıǵı. Biraq Rabbı Dawıttıń patshalıǵın ornatıp, onıń menen kelisim dúzdi, Dawıttıń áwladınan biri onıń taxtında máńgilik otıratuǵının bildirdi – bul bizdiń Rabbımız Isaǵa silteme (2 Samuel 7:16).
Dawıt duwa etetuǵın adam edi, ol Qudaydı pútkil júregi menen úzliksiz maqtaǵan (Zabur 34:1; 9:1). Biz Sawıldıń tek eki ret duwa etkenin oqıymız. Dawıt Rabbıdıń erkin biliwdi qálegen waqıtta, ol Rabbıdan qayta-qayta soradı, Rabbı oǵan juwap berdi. Sawıl Rabbıdan eki ret soradı, hám eki ret bas tartıldı (1 Samuel 14:37; 28:6).
Sawıl kishi peyil qul bolǵanda, Quday oǵan patshalıqtı berdi. Biraq Sawıl maqtanıshlı bola baslaǵanda, ol óz patshalıǵın joǵalttı. Maqtanısh Sawıldıń minezin, tájin hám ómirin joǵaltıwına sebep bolǵan gúná. Kishi peyillik Dawıttı patsha etken hám oǵan patshalıǵın bergen miyrim. Bul Másihniń Óz patshalıǵın qalay qorǵaǵanı da (Filipililerge 2:8-9).
Dawıt hárdayım Sawıldı Rabbıdıń maylanǵanı dep esaplap, onıń lawazımın húrmetlegen. Ol Sawıldıń ómirin eki ret saqlap qaldı (1 Samuel 24,26). Ekinshi tárepten, Sawıl Dawıttıń patsha bolıw ushın Qudaydıń tańlawı ekenligin bilgen, biraq onı óltiriwge qayta-qayta urınǵan.
Dawıt óziniń qaysar ulı Absalomdı, ol kóterilis kóterip, ákesin súrginge májbúrlegeninen keyin de súygen. Olardıń arasındaǵı puqaralıq urısı waqtında, Dawıt óz komandirlerine Absalom menen jumsaq muámile etiwdi buyırdı. Absalom ákesiniń qanın qálegen bolsa da, Dawıt bunday etpedi. Keskin qarama-qarsılıqta, Sawıl óz ulı Jonatandı eki ret óltiriwge urındı: birinshi ret, ol bilmey patshanıń buyrıǵına boysınbaǵanda (1 Samuel 14:44); hám ekinshi ret Jonatan Dawıtqa qashıwǵa járdem bergende (1 Samuel 20:33).
Sawıldıń sońǵı háreketleri qarańǵılıq penen baylanıslı: «Sawıl ózin jasırıp ... hám olar hayalǵa túnde keldi ... Keyin olar turıp, sol túnde ketti» (1 Samuel 28:8,25). Biraq Dawıttıń sońǵı kúnleri jaqtılıq penen baylanıslı: «Dawıt ... quyash shıqqanda tańǵı nur sıyaqlı boladı, bulutsız tań» (2 Samuel 23:1,4). Sawıldıń ómiri bir maskaradtan keyin ekinshisi edi, ol jaduwgerdiń úńgirine barıwı menen shıńına shıqtı (1 Samuel 28). Sawıl óz júreginiń eki júzliliginde úńgirge qashtı hám Qudaydıń onı taslap ketkenin bildi. Óz júreginiń pákiliginde, Dawıt úńgirge qashtı hám sol jerde Qudaydıń járdemin taptı (1 Samuel 24).
Dawıt hám Sawıldıń ólimlerin salıstırıw úyretiwshi: Dawıt óz patshalıǵın ómiriniń aqırına shekem isenimli túrde basqardı, Solomonı ózine miyrasxor etip tayınlawdı qosqanda (1 Patshalar 1:30); Sawıl jeńiliske ushırap, ózine yamasa óz patshalıǵına iye bolmay qaldı. Ol Filistimlikler menen bolǵan urısta qaytıs boldı, biraq Dawıt «ata-babaları menen tınıshlıqta boldı, hám Dawıt qalasında jerlendi» (1 Samuel 31; 1 Patshalar 2:10).
Sawıl Dawıttı Óltiriwge Urındı
Dinsiz patsha óziniń qálewiniń Dawıttı joq etiw ekenligin jasırıp qala almadı. Sawıl Dawıttıń patsha bolıw ushın Qudaydıń tańlawı ekenligin bilgen bolsa da, ol onı óltiriwge umıldı. Ol «Qudaydan kelgen qıyınshılıq ruwxı» kelgende, Dawıt muzıka shertip onı tınıshlandırıp atırǵanda, Dawıttı nayza menen óltiriwge eki ret ózi urındı. Biraq Dawıt sırtqa shıǵıp ketti (1 Samuel 18:11; 19:9). Dawıt Goliyattı óltirgen waqıttan baslap, Sawıl qızǵandı, sebebi xalıq onı maqtaǵan. Ol óz qızı Mixaldı Dawıtqa hayal etip berdi, onı shańaraqqa kirgiziw ushın, sonlıqtan ol «oǵan qaqpan bolıwı múmkin, hám Filistimliklerdiń qolı oǵan qarsı bolıwı múmkin» (1 Samuel 18:21). Ol Dawıttıń Filistimlikler menen urısıwın qálegen, onıń urısta óliwin úmit etken: «Meniń qolım oǵan qarsı bolmasın, bálkim Filistimliklerdiń qolı oǵan qarsı bolsın» (1 Samuel 18:17). Dawıttan qalıń ornına, Sawıl tek «Filistimliklerdiń 100 súyegin» qálegen, Dawıttıń olardıń qolınan óliwin úmit etken (1 Samuel 18:25). Aqırında, Sawıl óz ulı Jonatanǵa hám barlıq qullarına Dawıttı óltiriwdi buyırdı (1 Samuel 19:1). Ol hátte óz adamların Dawıtqa jiberip: «Onı maǵan alıp keliń ... men onı óltireyin» dedi (1 Samuel 19:15).
Dawıt Súrginge Ketti
Dawıttıń ómiri Sawıldıń ólimine shekem qáwip astında edi. Ol Sawıldıń qáháriinen qashıp, ormanlarda hám úńgirlerde jasırındı. Óziniń 10-14 jıllıq súrginlik dáwirinde, Dawıt ózin awlanǵan haywan sıyaqlı súwretlegen: «Olar meniń qádemlerim ushın tor tayarlaǵan ... Olar meniń aldıma shaqır qazǵan» (1 Samuel 26:20; Zabur 57:4; 102:6; 57:6).
Bul jıllar dawamında, Dawıt Qudaydıń mektebinde edi, ol oǵan Onı kútiwdi hám Oǵan iseniwdi úyretken. Musa Qudaydıń mektebinde 40 jıl, ómiriniń úshten bir bólegi boldı. Quday Ózi qollaǵan hár bir adamǵa sabır hám isenimdi úyretiwi kerek edi. Dawıt Qudaydıń mektebin tamamlap, qoy shıbarı baladan Izraildiń eń ullı patshası hám Qudaydıń júregine jaqın adam bolıp ózgerdi. Dawıttıń kóplegen zaburları bul súrginlik dáwirinde jazılǵan.
Dawıt haqıyqıy Patsha, Isa Másih, Dawıttıń Ulı (Matta 1:1) bolıwın aldınnan kórsetken. Dawıttıń ómiriniń hár bir jerinde biz Másihniń eń bereketli túrlerin tabamız. Qudaydıń óz júregine jaqın bul patsha keleshek haqıyqıy Patshanıń tipik kórinisin bergenligi sebepli, Dawıt patshalıqtı hám onıń dańqın alıwdan aldın kóplegen jıllar azap shegiwi kerek edi. Peter «Másihniń azapları hám onıń artınan keletuǵın dańqlar» haqqında sóyleydi (1 Peter 1:11). Bul Dawıt ushın, Másih ushın hám hár bir áwliye ushın, bizdi qosqanda, Quday tárepinen belgilengen jol.
Dawıt Sawıldıń Ómirin Saqlap Qaldı
1 Samuel 24-te, Dawıt ele Sawıldan qashıp, Engedidiń qıyın shólistanında jasırınıp júrgen edi. Sawıl onı 3000 ásker menen izlep keldi, al Dawıtta tek 600 adam bar edi. Sawıl Dawıt jasırınıp turǵan úńgirge kirip, uyqıǵa ketti. Sawıldıń áskerleri sırtqı tárepte qaraqshılıq etip turǵan edi. Izrail patshası ózin izlep júrgen adamnıń miyrimine baylanıslı bolǵan jerde uyqılap atır edi. Dawıttıń adamları ózleriniń artıqmashılıǵın kórdi: «Bul Rabbıdıń sizge aytqan kúni: ‘Mine, men seniń dushpanıńdı seniń qolıńa beremen, sen oǵan ózińe jaqsı kóringenin isley alasıń’» (1 Samuel 24:4). Dawıtqa altın múmkinshilik payda boldı. Qılıshpen bir soqqı onı óziniń ashshı dushpanınan qutqarar edi, onıń hám taxttıń arasındaǵı jalǵız adamdı joq eter edi hám awlanǵan ómirdi toqtatar edi.
Bul Dawıttıń ómirinde áhmiyetli sát edi. Ol islerdi óz qolına alar ma edi yamasa Qudaydıń óz dushpanın basqarıwın kúter ma edi? Ol ózin ózi ósh alar ma edi yamasa ósh alıwdı Qudayǵa qaldırar ma edi? Dawıt ósh alıw Qudayǵa tiyisli ekenligin bilgen (Ekinshi Zakon 32:35; Zabur 94:1). Dawıt óziniń Samuel tárepinen patsha bolıw ushın maylanǵanın bilgen. Onıń dushpanınan qutılıw hám taxtqa shıǵıw waqtı kelgen be edi? Dawıt qutqarıw ushın Qudayǵa jalbarǵan edi (Zabur 54:1-2). Bul waqıt endi kelgen be edi?
Quday Dawıttıń imanına sınaw berip atır edi. Quday: «Sen adam óltirmeyseń» degen edi (Shıǵıw 20:13). Dawıt bul buyrıqqa boysınar ma edi? Quday Dawıttı sınap atır edi, ol jazǵan: «Men Seni kúni boyı kútemen ... Pákillik hám tuwrılıq meni saqlasın, sebebi men Seni kútemen» (Zabur 25:5,21). Ol sonıń menen birge jazǵan: «Rabbıda tınıshlanıń, hám Oǵan sabır menen kútiń» (Zabur 37:7). Ol Qudaydıń waqtın kúter ma edi?
Bul jerde biz ushın sabaq bar. Biz táǵdir waqıyalarınan shıǵaratuǵın juwmaqlardan júdá saq bolıwımız kerek. Biz óz qálewlerimizge eriw múmkinshiligin Qudaydıń óz háreketlerimizdi maqullawı menen shatastırıwǵa beyimmiz. Quday júreklerimizdi olarda ne bar ekenligin kórsetiw ushın sınaydı. Biz islerdi óz qolımızǵa alǵanda, biz endi Onı kútip, iman menen júrmeymiz. Haqıyqatında biz aytatuǵınımız: «Rabbı, men Seniń bul máseleni meniń qálegenshe sheshiwine isene almayman, sonlıqtan men ózim isleyin.»
Dawıt sınawǵa qalay reaktsiya etti? Ruh tán ústinen jeńis qazandı. Ol óz adamlarına: «Rabbı meniń ustazıma, Rabbıdıń maylanǵanına bunday is etiwden saqlasın, oǵan qol uzatıwdan, sebebi ol Rabbıdıń maylanǵanı» dedi (1 Samuel 24:6). Quday tárepinen qollap-quwatlanǵan iman hárdayım Qudaydıń qolın izleydi. Óz áskerlerine bergen juwabında, Dawıt Rabbıdı úsh ret atap ótti. Ol Sawıldı ózin óltiriwdi qálegen dushman dep emes, bálkim Rabbıdıń maylanǵanı dep kórdi. Dawıt «óz qulların toqtattı ... hám olardıń Sawılǵa qarsı shıǵıwına ruxsat bermedi» (1 Samuel 24:7).
Dawıt Sawıldı óltirmedi, biraq ol «Sawıldıń shapanınıń bir múyeshin jasırın kesip aldı» (1 Samuel 24:4). Biraq hátte bul da onıń ar-namısın qıynadı. Ol óziniń asıǵıs háreketine ókindi; ol gúná islegen edi. Onıń názik ar-namısı qıynaldı, bul haqıyqıy ruwxanıylıqtıń belgisi.
Dawıt Sawıldıń Ómirin Taǵı Saqlap Qaldı
1 Samuel 26-da, Dawıtta Sawıldı óltiriwge ekinshi múmkinshilik boldı, biraq Qudaydıń óz júregine jaqın adamı onı taǵı saqlap qaldı. Dawıt shólistanǵa qashtı, hám Sawıl onı taǵı 3000 adam menen izlep keldi (1 Samuel 26:2). Dawıt hám onıń jiyeni Abishay Sawıldıń lagerine kirip, onı orda uyqılap atırǵanın taptı, onıń adamları da uyqılap atırǵan edi. Onıń nayzası jaqın jerde jerge qadalǵan edi. Abishay Dawıttan Sawıldı óz nayzası menen bir ret urıwǵa ruxsat soradı. Ol Dawıt Sawıldı ózi óltiriwden bas tartsa da, óz adamlarınıń birine bunı islewge ruxsat beriw múmkin dep oylaǵan.
Taǵı bir ret Dawıtta Sawıldı óltiriwge múmkinshilik boldı. Eger olardıń orınları almasqan bolsa, Sawıl Dawıttı álbette óltirer edi. Abishay Qudaydıń óz dushpanın Dawıttıń qolına bergenin hám Sawıl hám onıń adamlarına tereń uyqı jibergenin usınıs etti. Biraq burınǵıday, ol Abishayǵa Sawıldı óltiriw gúná bolatuǵının ayttı, sebebi ol Quday tárepinen tayınlanǵan edi. Ol Sawıl menen Qudaydıń islewge ruxsat berdi. Biraq ol nayzanı hám Sawıldıń jaqınında jatqan suw qumırasın aldı.
Búgingi Sabaqlar
Eski Testamenttaǵı barlıq waqıyalar «bizdiń úyreniwimiz ushın jazılǵan» (Rimliklerge 15:4) bolǵanlıqtan, biz joqarıdaǵılardan tómendegi sabaqlardı alıwımız múmkin:
- Biz jaqsı kóringen jaǵdaylardıń Qudayǵa boysınbawımızǵa sebep bolıwına jol bermewimiz kerek. Quday islerdi Dawıttıń Sawıldı óltiriwi ushın shólkemlestirgen sıyaqlı kóringen edi. Biraq Quday: «Sen adam óltirmeyseń» dedi (Shıǵıw 20:13) hám Dawıt Qudayǵa boysınbas edi.
- Biz basqa áwliyenıń keńesin boysınbawımızǵa sebep bolıwına jol bermewimiz kerek.
- Biz ósh izlemewimiz kerek. Quday qayta-qayta ósh alıw Onıńki ekenligin ayttı (Ekinshi Zakon 32:35; Zabur 94:1; Rimliklerge 12:19; Evreylerge 10:30). Dawıt bunı bilgen, sonlıqtan ol Sawıldı Qudaydıń qolına qaldırdı. Ol Qudaydıń óz isin ósh alıwına ruxsat bere alǵan (Rimliklerge 12:19).
- Peter bizdi Másihniń qádemlerine eriwge shaqıradı (1 Peter 2:21). Dawıt Óz dushmanlarına sabır etiwde hám Qudayǵa iseniwde Másihniń bir túri. «Ol qorlanǵanda, qorlıq penen juwap bermedi; azap shekkeninde, qáwip salmadı, bálkim ózin ádalatlı húkim etetuǵınǵa tapsırdı» (1 Peter 2:23).
- Dawıt sıyaqlı, biz «sabırǵa óziniń kámil isin islewge ruxsat beriwimiz kerek, sonlıqtan sizler kámil hám tolıq bolıwıńız múmkin, hesh nárse jetispeytuǵın» (Yakob 1:4).
Dawıttıń Sawıl Menen Sońǵı Sózleri
Dawıt shegindi, biraq óz adamlarına qaytpadı. Onıń ornına ol ańsat qashıp ketiwi múmkin bolǵan tóbeniń basına shıqtı. Sawıl menen sońǵı sóylesiwinde, Dawıt sıpanlıq penen soradı: «Nege meniń húkimdarıń óz qulın quwıp júr? Men ne isledim, yamasa meniń qolımda qanday jamanlıq bar?» (26:18). Dawıt qanday jınayat isledi? Dawıt bul jerde Óz dushmanlarına qarsı shıqqan Másihniń bir túri edi: «Eger men jaman sóylegen bolsam, jamanlıqqa gúwalıq beriń; al eger jaqsı bolsa, nege meni urasız?» (Yuhanna 18:23).
Dawıt Sawılǵa sózin dawam ettirdi: «... patsha óz qulınıń sózlerin tıńlasın: Eger Rabbı meniń qarsıma seni qozǵatqan bolsa, Oǵan qurbanlıq qabıl etsin» (26:19). Dawıt, bálkim Rabbı onıń qanday da bir qáteligi ushın jazalaw ushın Sawıldı qollanıp atırǵanın usınıs etti. Bul múmkinshilik hárdayım bizdiń ar-namısımızdı qıynawı kerek, sebebi Rabbı «qálegen túrde azap bermeydi» (Jılaǵanlar 3:33). Jazalaw «eger biz ózimizdi húkim etsek» saqlanıp qalıwı múmkin edi (1 Korinflilerge 11:31). Ayub penen birge soraw hárdayım aqıllı: «Nege Sen meniń menen tartısıp atırǵanıńdı kórset» (Ayub 10:2).
Dawıt Sawılǵa óz sózin juwmaqlap: «Meniń qanım Rabbıdıń júzi aldında jerge túsmesin. Sebebi Izrail patshası bir bitti izlewge shıqtı, tawlarda keklik awlaǵanday» (26:20). Birinshi, Dawıt Sawıl onıń qanın tókse, ol Rabbıdıń júzi aldında túsedi hám Ol onı ayıplı dep esaplaydı dep eskertti. Ekinshi, Dawıt patshanıń Jesseniń ulı, onı «bir bit» – áhmiyetsiz, qádirsiz nársege uqsatqan adamdı quwıwı onıń qádir-qımbatına sáykes kelmeytuǵının dálilledi. Úshinshi, Dawıt Sawıldıń ar-namısına shaqırıp, onı «keklik» – zıyansız qus, hújim etilgende ushıp ketetuǵın qus awlaǵan adamlarǵa salıstırdı.
Sawıldıń Dawıttıń sózine juwabı: «Men gúná isledim ... Men seni endi zıyanlamayman, ... Men aqmaq boldım hám júdá qáteleshtim» (26:21). Kópshilik jaǵdayda shaytan iyesindegi patsha óziniń qayǵısında shın júrekten emes edi, óziniń jamanlıǵın shın mániste sezbey, yamasa shın táwbe etpey. Onıń moyınlawı Yahudanıń ókinishli shıńǵırıwına uqsas edi: «Men biygúná qandı satıp gúná isledim» (Matta 27:4).
Sawıldıń Dawıtqa sońǵı sózleri: «Sizge bereket bolsın, ulım Dawıt! Siz úlken isler isleysiz hám ele de jeńis qazanasız» (26:25). Sawıl Dawıt ushın dańqlı keleshekti moyınladı. Ol Qudaydıń Dawıttı jaqsı kóretuǵının bilgen, biraq bul onıń tómengi jolın toqtatpadı. Sawıl óziniń qorqınıshlı aqıbetine ketti (1 Samuel 31), hám Dawıt Qudaydıń taxtqa shıǵıw waqtın kútti.
