Fizikalıq hám Ruwxıy Shańaraqlarımızǵa Qamqorlıq Qılıw
«Tósekten turıw. Balanı tamaqlantırıw. Onıń pampersin almastırıw. Kir juwıw mashinasına kir salıw. Erteńlik asın ishiw. Taza qılıw. Eki balanı kiyindiriw. Olardıń tislerin tazalaw. Olardıń shashların taraw. Dush qabıllaw. Kiyiniw. Idıslardı juwıw. Kirlerdi iliw. Balanı tamaqlantırıw. Úsh bala menen dúkanǵa barıw. Sawda qılıw. Úyge qaytıw hám sumkalardı bosatıw. Túslik tayarlaw. Balalardıń júzlerin juwıw. Ústeldi súrtiw. Balalarǵa birneshe gúrrińler oqıw. Olardı tósekke jatqızıw. Balanı tamaqlantırıw. Onıń pampersin almastırıw. Balanı tınıshlandırıw.»
Bul bir ananıń erteńlik waqıtın súwretlewi – onıń kóp waqtı balalarına arnalǵan. Bunı kirisiw retinde qabıl etip, balalarımızǵa ǵana emes, bálkim bir-birimizge de, shańaraq ishinde hám jergilikli shirkew ishinde de qamqorlıq qılıw ushın birneshe principlerdi kórip shıǵayıq.
Ata-ana Shańaraqqa Qamqorlıq
Qudaydıń rejesi boyınsha barlıq balalar ata-analarınıń qamqorlıǵı astında jetilisip ósiwi kerek. Bul haqıyqat Eden baǵında Quday Adam menen Hawanı miyweli bolıwǵa hám sanın kóbeytiwge buyırǵanda ornatılǵan edi (Jaratılıs 1:27-28). Jaratılıs 2:23-25 bizge birinshi shańaraqtıń bul ata-anaları úylengenligin aytadı. Er adamǵa óz ata-anasın qaldırıp, óz hayalı menen «birlesiwi» buyırılǵanday, Qudaydıń rejesi boyınsha neke ómir boyı dawam etetuǵın birlesken minnetleme bolıp tabıladı (Jaratılıs 2:24; Matta 19:6). Salamat nekeler balalardıń jetilisiwi ushın áhmiyetli.
Náresteniń ómiri anasına tolıq baylanıslı; ol onıń ómirin qollap-quwatlaw sisteması. Pawel ananıń «kishkene balalarına qamqorlıq qılıwın» aytqanda, ol ananıń óz nárestesi ushın qılatuǵın barlıq islerin názerde tutadı (1 Tesalonikalılarǵa 2:7). Sonnan keyin ol bunıń sebebi ananıń óz balasına degen muhabbatı hám qamqorlıǵı ózin qurban etiw dárejesine jetkenligi, óz máplerinen balasınıń máplerin joqarı qoyǵanlıǵı ushın ekenligin aytadı. Ol balası ushın kún-tún kúsh sarplap, miyrimli hám qorǵawshı boladı. Olardıń qatnasıqlasıwı júdá jaqın. Olar bir-birine juwap berip, kóp waqıt birge ótkeredi.
Pawel sonday-aq ákeniń balaların jetilisiw jolında «ruxlandırıwı, teselli beriwı hám qıstawı» kerek ekenligin aytadı (1 Tesalonikalılarǵa 2:11-12). Áke ómirdegi qıyınshılıqlar hám úmitsizliklerge dúgisip atırǵan balalarına járdem beretuǵın jeke trener sıyaqlı, olardı barıwı kerek bolǵan jolda úyretip, olardan eń jaqsısın shıǵaradı. Bul hár bir balanıń mútájliklerine qaray ámelge asırıladı. Áke hár bir balanıń qashan hám qalay rawajlanıwına járdem beriwdi biliw ushın óz balaların jaqsı biliwi kerek.
Álbette, ata-analar balalarınıń fizikalıq, emociyalıq hám ruwxıy rawajlanıwına eń úlken tásir etedi. Ekinshi tárepten, balalardıń minnetlemesi Rabbide óz ata-analarına boysınıw hám olardı húrmet etiw:
«Balalar, Rabbide ata-anańızǵa boysınıń, sebebi bul durıs. ‘Atańdı hám anańdı húrmet et’ – bul wáde menen berilgen birinshi buyrıq – ‘seniń jaǵdayıń jaqsı bolıwı hám jer júzinde uzaq ómir súriwiń ushın’ (Efislilerge 6:1-4 NIV).
Shirkew Shańaraqqa Qamqorlıq
Injil jergilikli shirkewdi keńeytilgen shańaraq retinde qaraydı. Ol bizdi isenimler shańaraǵı hám Qudaydıń úyindegi aǵzaları dep ataydı (Galatiyalılarǵa 6:10; Efislilerge 2:19; 1 Petrus 4:17). Bizdiń jaqın qatnasıǵımız bir-birimizdi aǵa hám apa dep atawımız benen kórsetiledi (1 Timoteyge 5:1-2). Aqır-aqıbet, Quday bizdiń ulıwma Ákemiz hám biz Onıń ruwxıy balaları (Efislilerge 3:14-15; 1 Yuhanna 3:1-2). Bir-birimizge qamqorlıq qılıw arqalı qalay salamat shirkew shańaraǵı bola alatuǵınımızdı kórip shıǵayıq.
• Miyrimli Muhabbat
Aldın aytılǵanday, Pawel Tesalonikadaǵı isenimlilerge ana óz balalarına qamqorlıq qılǵanday qamqorlıq qıldı:
«Biz sizlerdiń aranızda miyrimli boldıq, ana óz kishkene balalarına qamqorlıq qılǵanday. Biz sizlerdi sonday qattı jaqsı kórgenimizden, sizler menen tek Qudaydıń Injilin ǵana emes, bálkim ómirimizdi de bólisiwge quwanıshlı boldıq» (1 Tesalonikalılarǵa 2:7-8). Bunday qamqorlıq miyrimli, qorǵawshı, muhabbatlı, jeke hám ózin qurban etiwshi edi. Ol basqa Máshihiy aǵa-apalar menen óz ómirin bóliskenligi sebepli dawamlı qatnasıqqa tiykarlanǵan edi. Biz shirkew shańaraǵımızdaǵılar menen olardı jaqsı biliw hám olardıń minez-qulqına hám mútájliklerine sáykes juwap bere alıw ushın salmaqlı waqıt ótkiziwimiz kerek.
• Trenerlik
Pawel sonday-aq Tesalonikadaǵı isenimlilerge áke óz balalarına trenerlik qılǵanday trenerlik qıldı:
«Sebebi sizler bizdiń hár birińiz benen áke óz balaları menen qatnasqanday qatnasqanımızdı bilesizler, sizlerdi ruxlandırıp, teselli berip hám sizlerdi óz Patshalıǵına hám dańqına shaqırǵan Qudayǵa layıq ómir súriwge qıstawımızdı» (1 Tesalonikalılarǵa 2:11-12). Joqarıda talqılanǵanday, eger biz bir-birimizdi jetilisiwge qıstawımız kerek bolsa, jergilikli shirkewde bunday qamqorlıq kerek. Jeke trenerler óz shákirtleri menen olardı jaqsı biliw hám olardı motivaciyalaw ushın salmaqlı waqıt ótkizedi.
• Húrmet
Qudaydıń rejesi boyınsha Máshiyler jergilikli shirkewdiń qamqorlıǵı astında jetilisiwi kerek. Shirkewdegi qatnasıqlarımız salamat shańaraqtıń qatnasıqlarına uqsas bolıwı kerek. Pawel Timoteyge jazǵanda, ol shama menen 30 jaslarda edi, ol ayttı,
«Jası úlken adamdı qattı urıspaqla, bálkim onı ákeńdey úgit-nasiyat et. Jas jigitlerdi aǵańday, jası úlken hayallardı anańday, al jas hayallardı apalarıńday, pútkil taza bolıp qatnas» (1 Timoteyge 5:1-2). Bul ayatlar bir-birimizge degen qatnasımızdıń áhmiyetin hám bir-birimizge húrmet penen qatnasıw zárúrligin atap ótedi. Biz jası úlkenlerge kúsh penen sóylemesligimiz kerek, bálkim olardı ákemizge qatnasqanday úgit-nasiyat etiwimiz kerek. Biz shirkewdegi aǵa-apalarımızǵa bir shańaraqtaǵıday qatnasıwımız kerek.
Shirkew Shańaraq Kónlikpeleri
Biz shańaraqlar balalardı jetilistirgenindey, shirkewler de isenimlilerdi jetilistiriwi kerek ekenligin kórgenbiz. Biraq shańaraqta jasaw menen shirkewde jasaw arasında ayırmashılıqlar bar.
• Baylanısıw
Bir-birimiz benen jaqsı baylanıslar qamqorlıq qatnasıqlarına alıp keledi. Bul bizdiń kúndelikli ómirimizde hám shirkew ómirimizde bir-birimizdi muhabbatlı qatnasıqlardı rawajlandırıwǵa, jaqsı islerdi ámelge asırıwǵa hám bir-birimizdi ruxlandırıwǵa qıstaw ushın waqıt tabıw hám múmkinshilikler jaratıw degen mánisti ańlatadı:
«Hám bir-birimizdi muhabbatqa hám jaqsı islerge qalay qıstawımız múmkinligin oylayaq. Jıynalıslardı taslap ketpeylik, geybir adamlar ádet etkenindey, bálkim bir-birimizdi ruxlandırayıq – hám Kúndi jaqınlasıp atırǵanın kórgen sayın kóbirek» (Evreylerge 10:24-25). Bunı ámelge asırıwdıń eki jolı kishi toparlarǵa qosılıw hám miyman kútiwdi ámelge asırıw.
Kishi toparlar bizge basqalar menen baylanısıwǵa hám olar menen jaqın qatnasıqlar rawajlandırıwǵa múmkinshilik beredi. Jekshembi kúni birneshe saat xızmetke qatnasıw jetkilikli emes; biz jeke qatnasıqlar rawajlandırıwımız kerek. Miyman kútiw basqalar menen tamaq bólisiw hám olardı jaqsıraq biliw. Bul ómirimizdi basqalarǵa ashıwdı óz ishine aladı, sonlıqtan olar óz ómirlerin bizge ashıwı múmkin. Bul basqalardıń biz haqqımızda kóbirek biliwine múmkinshilik beredi hám óz gezeginde olar óz ómirleri qanday ekenligin bólisiwge isenimli boladı.
• Tıńlaw
Basqalar menen baylanısıw birge waqıt ótkiziw hám sóylesiwdi óz ishine aladı. Yakup jazdı,
«hár kim tez tıńlawǵa, aqırın sóylewge hám tez ashıwlanbawǵa umtılıwı kerek» (Yakup 1:19). Bizdiń sóylesiwlerimiz dawamında kim kóbirek sóyleydi? Eger biz sóylesek, onda biz jetkilikli tıńlamay atırǵanımızdı ańlatadı. Adamnıń sezimlerin sáwlelendiriw hám olardıń bizge aytıp atırǵanların qısqasha bayanlaw ushın tıńlayıq. Sonnan keyin olardıń juwabın qaytadan tıńlap, durıs bolǵanımızdı kóreyik. Olardıń ómiri qanday ekenligin bilemiz dep oylamań. Eger durıs túsinbegen bolsaq, olar bizdi dúzetiwi múmkin. Bunday aktiv tıńlaw bir-birimizge qamqorlıq qılıwda júdá áhmiyetli kónlikpe.
Kóp sorawlar bermeń; sóylesiw soraw-juwap bolmawı kerek. Ha yaq menen juwap beriletuǵın sorawlar bermeń, sebebi olar sóylesiwdi shekleydi. Onıń ornına, «Keyin ne qıldıńız?» hám «Bul bolǵanda qalay sezindińiz?» sıyaqlı ashıq sorawlardı qollań.
Álbette, eger Máshihiy aǵa yamasa apa bizden jeke ómirimiz haqqında sorasa, biz haqıyqattı aytıwǵa tayın bolıwımız kerek. Eger biz bir-birimizge qamqorlıq qılıwdı qálesek, bir-birimiz benen bólisiwge tayın bolıwımız kerek. Mısalı, eger kishi topar jıynalısında jańa dúa mútájlikleri bolmasa, bul olardıń joq ekenligin ańlatpaydı. Bul hesh kim bólispey atırǵanın ańlatıwı múmkin.
• Empatiya
Eger biz basqalar menen baylanıssaq hám olar menen birge bolǵanımızda dıqqat penen tıńlasaq, onda biz olardıń ómiri qanday ekenligin bilemiz. Keyin ne qılamız? Eger olar ómirge qáwip tuwdıratuǵın jaǵdayda bolmasa, olardıń máselelerin sheshiwge aralasıw qızıǵıwshılıǵınan saqlanıń. Bul olardıń ómiri, bizdiki emes. Eger olar óz máselelerin sheshiw ushın kerekli ómir kónlikpelerin úyrense, jaqsıraq boladı. Áytpese, olar hárdayım basqalarǵa baylanıslı boladı. Bul jerde empatiya kiredi. Empatiya basqanıń ayaq kiyiminde júriw hám ómirge olardıń kózqarasınan qaraǵanǵa uqsas:
«Quwanǵanlar menen quwanıń; qayǵırǵanlar menen qayǵırıń. Bir-birińiz benen tatıwlıqta jasań. Tákatpar bolmań, bálkim tómen dárejeli adamlar menen aralasıwǵa razı bolıń. Ózińizdi joqarı tutpań» (Romalılarǵa 12:15-16).
Empatiya Isa hám elshi Paweldiń ómirlerinde kórinedi. Eki de óz ómirlerin xızmet etip atırǵanlar menen ashıq bólisti. Olar adamlar hárdayım olardıń járdemine súyeniwin qálemedi. Shirkewde biz adamlarǵa ózlerine járdem beriwge kómeklesiwimiz kerek. Biz remontshı sıyaqlı emes, bálkim trener sıyaqlı háreket etiwimiz kerek. Trener basqalardı aldında turǵan wazıypa ushın úyretedi hám ruxlandıradi, ol olardıń máselelerin sheshpeydi. Olardı tıńlań hám olardıń máselelerin sheshiw ushın kerekli qádemlerdi kóriwge járdem beriń.
Hám eger basqalar bizge usı jolda járdem berse, biz olardıń empatıyasın hám ruxlandırıwın qabıl etiwge tayın bolıwımız kerek. Áytpese, olar basqa isenimlige qamqorlıq qılıw múmkinshiliginen ayırıladı.
Biz Usıǵan Sabaqlar
Analarǵa hám olardıń shańaraqlarına degen pidayı qamqorlıǵı ushın Qudayǵa shúkirshilik eteyik. Ákelerdi óz hayalların súyiw hám balaların jetilisiwge úyretiw wazıypasın atqarıwǵa ruxlandırayıq, hám kelesi áwlad ata-anaların óz jaqsı úlgimiz arqalı kúshli hám turaqlı nekelerdi rawajlandırıwǵa úyreteyik. Bizdiń óz joldasımızǵa ómir boyı minnetlememiz bar ma, yamasa qıyınshılıqlarǵa dúgiskenimizde neke qatnasıǵımız qáwip astında ma?
Bizde eki shańaraq bar; fizikalıq hám ruwxıy shańaraǵımız. Ata-ana shańaraqqa qamqorlıq ata-analar óz-ózine qaraǵanda buzıladı, sebebi bul bólingen shańaraqlarǵa alıp keledi. Sonday-aq, shirkew shańaraqqa qamqorlıq onıń aǵzaları óz-ózine qaraǵanda buzıladı, sebebi bul bólingen shirkewlerge alıp keledi. Paweldiń máslahatına ámel etip hám ana sıyaqlı bir-birimizge miyrimli muhabbat rawajlandırıp, áke sıyaqlı bir-birimizdi ruxlandırıp hám keńeytilgen shańaraq aǵzaları sıyaqlı bir-birimizdi húrmet etip, bunnan qorǵanayq. Biz bunı bir-birimiz benen baylanısıw, tıńlaw hám empatiya kórsetiw ushın strategiyalar hám kónlikpelerdi rawajlandırıw arqalı qıla alamız.
Empatiyanıń Tásiri «Ómirimizdegi eń áhmiyetli adamlar kimler dep ózimizge shınayı soraw bergenimizde, biz kóbinese máslahat, sheshim yamasa emlew beriw ornına, bizdiń azabımızdı bólisiwdi hám jaraqlarımızǵa jıllı hám názik qol menen tiyiwdi tańlaǵanlardı tabamız. Úmitsizlik yamasa shataqlıq waqtında biz benen únsiz tura alatuǵın dos; qayǵı hám joǵaltıw saatında biz benen qala alatuǵın; bilmewdi, emlemewdi, dúzetpewdi qabıl ete alatuǵın hám biz benen birge kúshsizligimizdiń haqıyqatına dúgisetuǵın – bul qamqorlıq qılatuǵın dos.» — Henri J. M. Nouwen
