Sońǵı waqıtlarda Kanada hám AQShda siyasatshılar, sudlar hám belsendiler mına sorawdı talqılap atır: Nikahtıń dástúriy anıqlaması – “bir er adam hám bir hayal óz-ara baylanıslı” – saqlanıp qalıwı kerek pe? Ya bolmasa, anıqlama gomoseksual sheriklerdi de qamtıytuǵın etip keńeytiliwi kerek pe?
Kanada Anglikan Shirkewi “gomoseksual qatnasıqlardı tastıyıqlaw” haqqındaǵı bayanatın shıǵarıwdan aldın qızǵın talqılaw ótkerdi. Biraq eki tárep te onnan razı emes. Liberal teologlar bunday qatnasıqlardı “duwa etiw” yamasa “muqaddes etiw”den toqtap qalǵanı ushın narazı, al evangelistler Quday tastıyıqlamaǵan nárselerdi “tastıyıqlaw” menen kelispeydi. Qaysı tárep jeńetuǵını ele anıq emes, biraq mına nárse anıq: gomoseksual qatnasıqlar máseleleri joǵalmaydı.
Máshihshiler sıpatında biz gomoseksuallıq haqqında ne islewimiz kerek? Gomoseksual turmıs tárizi menen jasaytuǵın real adamlar menen qalay múnásibette bolıwımız kerek? Isa olardı ne aytar edi hám olardı qalay qaraytuǵın edi?
Tartılıw hám Háreket
Áhmiyetli ayırmashılıqtı belgilep óteyik: Bir adamnıń bir jınısqa tartılıwı bir basqa nárse, al gomoseksual hárekette qatnasıwı basqa nárse. Sol sıyaqlı, geteroseksual er adamnıń hayalǵa tartılıwı bir basqa nárse, al onıń menen jınsıy qatnasta bolıwı basqa nárse. Bul tartılıw menen ne islewimiz azǵırıw hám gúna ortasındaǵı ayırmashılıqtı quraydı. Az kiyim kiygen qızdıń janınan ótiw men ushın azǵırıw bolıwı múmkin, alkogolik ushın barda ótiw azǵırıw bolıwı múmkin, yamasa ashqózin ushın muzlatqısh janınan ótiw azǵırıw bolıwı múmkin. Biraq azǵırılıw bizge óz fantaziyalarımızdı toltırıwǵa hám keyin sol qálekti qanaatlandırıwǵa huqıq bermeydi.
Biz jınsıy qálewlerdi – gomoseksual yamasa geteroseksual – hesh qashan biykar etilmeytuǵın eń joqarı imtiyazǵa iye sıyaqlı ilahlastırmawımız kerek. Sonıń menen birge, barlıq qálewlerimiz tábiyiy hám jaqsı dep oylamawımız kerek. Bir adamnıń bir jınısqa tartılıwı (bul onıń ayıbı bolmawı múmkin) bir basqa nárse, al gomoseksual qatnasıqqa qatnasıwı (bul onıń tańlawı). Gomoseksual termini tartılıwdı da, háreketti de súwretleydi. Bul ókinishli, sebebi ol azǵırıw hám gúna ortasındaǵı ayırmashılıqtı buldıratadı. Quday bizdi kúshsizliklerimiz ushın emes, al háreketlerimiz ushın juwapker etedi.
Tábiyat hám Tárbiyası
Gomoseksual tartılıwǵa ne sebep boladı? Fizikalıq faktorlar (gormon dárejeleri, genetik beyimlikler sıyaqlı) hám psixologiyalıq faktorlar (bir jınıslı ata-ana menen múnásibet, erte jınsıy minez-qulıqqa ushıraw sıyaqlı) bar. Bul “tábiyat” hám “tárbiyası” faktorları bizdiń minezimizdi, sonıń menen birge jaqsı kóretuǵın hám jaqsı kórmeytuǵın nárselerimizdi, kúshli hám kúshsiz táreplerimizdi qáliplestiriwde úlken rol oynaydı.
Sud hám bilimlendiriw tarawlarında adamnıń sheshimleri bul eki faktor menen aldınnan belgilengen dep aytıw tendenciyası bar, sonlıqtan olar tańlawdıń áhmiyetin tómenletedi. Jınsıy tarawǵa keńeytilgende, logikalıq juwmaq mınaǵan kelip shıǵadı: biz óz jınsıy minez-qulqımız ushın juwapker emespiz; biz óz ótmishimizdiń ónimlerimiz, hám bizdiń jınsıy turmıs tárizimiz “tábiyat” hám ómirimizdiń basında alǵan “tárbiyası” menen aldınnan belgilengen. Sonlıqtan gomoseksuallıq jaqsı ǵana emes, al barlıq jınsıy háreketlerge ruqsat etiledi, eger biz “hesh kimge zıyan keltirmesek” hám sherigimiz razı bolsa. Bul dúnyanıń kelisimi barǵan sayın artıp barmaqta – hám Máshihshiler bul jalǵanǵa isene basladı.
Injil Ne Aytadı
Konkordansqa názer taslasaq, Injil gomoseksuallıq haqqındaǵıdan góre zınaqorlıq, jınsıy azǵınlıq hám jınsıy taza emeslik haqqında kóbirek aytadı. Bul bizge Qudaydıń kóbimiz qalay azǵırılatuǵınımızdı bilgenin bildiredi. Bul sonıń menen birge, zınaqorlıqqa hám birge jasawǵa shıdamlılıq kórsetip, gomoseksual minez-qulıqtı biykar etiwdiń eki júzliligin joq etedi. Nikahtan tıs barlıq geteroseksual qatnasıqlar gúna. Biraq, Injil Qudaydıń gomoseksuallıq haqqında únsiz emesligin kórsetedi. Onı anıq ayıplaytuǵın bir neshe orınlar bar.
Sodom hám Gomorra
Jaratılıs 19:1-29-da Quday Lottı Sodomda zıyarat etiw ushın eki perishteni jiberdi. Sodom er adamları Lottıń úyin qorshap alıp: “Búgin tún sizge kelgen er adamlar qayerde? Olardı bizge alıp shıǵıń, biz olar menen jınsıy qatnasta bolayıq (bilip alayıq, KJV)” dep shaqırdı. Keyin perishteler Lotqa: “Onıń xalqına qarsı Rabbiyge bolǵan shıǵırıq sonshalıq úlken, ol bizdi onı joq etiw ushın jiberdi” dedi. Geybirler evrey sózi “biliw” “jınsıy qatnasta bolıw” degen mánisti ańlatpawı kerek dep dálilleydi, biraq Lot óz qızların er adamlarǵa usınıs etkeninde sol sózdi qollanadı: “Bul jaman iske barmayın. Qarań, mende hesh qashan er adam menen uyıqlamaǵan (bilmegen) eki qızım bar. Olardı sizge alıp shıǵayıq, hám siz olar menen qálegen nárseńizdi isley beriń.” Eki ańlatpada da jınsıy qatnas anıq maqset etilgen edi. Bul orın gomoseksual toparlı zorlawdı ayıplasa da, Jańa Testamentte Yuda gúnanıń tek zorlıqtan ibarat emesligin tastıyıqlaydı: “Sodom hám Gomorra ... ózlerin jınsıy azǵınlıqqa hám buzaqılıqqa berdi. Olar máńgilik ot penen jazalanatuǵınlar ushın úlgi bolıp xızmet etedi” (Yuda 7 NIV).
Yuda nikahtan tıs barlıq jınsıy qatnasıqlarǵa, sonıń ishinde buzaqılıqqa qarsı anıq sóyleydi. Ol gúnanı kelgen perishtelerge qarsı maqset etilgen nárse menen sheklemeydi, al onı ornatılǵan keń tarqalǵan minez-qulıq sıpatında súwretleydi. Gomoseksuallıq Sodom hám Gomorrada ámelge asırılǵan jalǵız gúna emes edi, hám onıń joq etiliwiniń jalǵız sebebi de emes edi. Úlken payǵambarlar Sodom hám Gomorranı eki júzlilik, zınaqorlıq, aldaw, tákabburlıq hám ashqózinlik ushın ayıpladı (Ishaya 1:10-31; Yeremiya 23:14; Ezekiel 16:49-58); hám 2 Petrus 2:6-8 “nızamsız isler” olardıń joq etiliwine alıp kelgenin aytadı. Quday gomoseksuallıqtı, sonıń menen birge Sodom hám Gomorrada keń tarqalǵan basqa gúnalardı da ayıpladı.
Levitikalıq Tazalıq Nızamları
Levitler 18-20-de qadaǵan etilgen jınsıy qatnasıqlar, mısalı, tuwısqanlıq, zınaqorlıq hám haywanlar menen jınsıy qatnas kórsetilgen hám: “Er adam menen hayal menen uyıqlaǵanday uyıqlamań; bul jiyrenishli” (18:22) delingen. Sonıń menen birge, geybir jınsıy gúnalar (zınaqorlıqta qosıp) ólim jazası menen jazalanıwı kerek delingen: “Eger er adam hayal menen uyıqlaǵanday er adam menen uyıqlasa ... Olar óltiriliwi kerek” (20:13). Geybirler bul orındı biykar etiwge háreket etedi, sebebi ol tek putparastlıq kontekstinde ibadatxana palanları menen gomoseksual háreketti ayıplaydı, sebebi bul orın sonıń menen birge balalardı Molexke qurban etiwdi de qadaǵan etedi. Biraq bul tuwısqanlıq hám haywanlar menen jınsıy qatnastı qamtıytuǵın basqa qadaǵanlardı sheklew ushın sebep emes. Quday barlıq jınsıy buzaqılıqtı, sonıń ishinde gomoseksuallıqtı da jerdi nájislengenligin anıq kórsetedi, hám Quday xalıqlardı sol ushın jazalap atır edi.
Hámme Gúna Etti
Romalılar 1-de Qudaydan bas tartqan jaman adamlar súwretlengen, hám keyin: “Quday olardı júrekleriniń gúnalı qálewlerine, óz-ara denelerin páseytiw ushın jınsıy taza emeslikke berdi ... Quday olardı uyatlı qálewlerge berdi. Hátte olardıń hayalları tábiyiy qatnasıqlardı tábiyiy emesler menen almastırdı ... er adamlar da hayallar menen tábiyiy qatnasıqlardan bas tarttı, hám bir-birine bolǵan qálew menen tutastı. Er adamlar basqa er adamlar menen uyatsız háreketler isledi, hám óz buzaqılıqları ushın tiyisli jazanı aldı” (1:24-27).
Gomoseksual turmıs tárizin Máshihshilik penen kelistiriwge umtılatuǵınlar, Pawl gomoseksual háreketke berilgen geteroseksuallardı (azǵınlardı) ayıplap atır, al óz jınsıy inversiyasına “sadıq” bolǵan (inversiyalar) hám hesh qashan geteroseksual jınsıy qatnasta bolmaǵan gomoseksuallardı emes dep dálilleydi. Yamasa olar onıń jınsıy qatnasıqlardı ayıplap atır dep aytadı. Biraq eki túsindirme ushın da lingvistik tiykarlaw joq, sebebi olar “tábiyiy” hám “tábiyiy emes” (azǵın) sózleriniń logikalıq mánislerin “men nege tartılaman/tartılmayman” degen mániske buzıp kórsetedi. Pawldıń pútkil maqseti mına: biz barlıǵımız gúnaǵa tartılamız: biz Qudaydıń tábiyiy tártibine qarsı bolǵan nárselerdi bir yamasa basqa jol menen islegimiz keledi. Men gúnaǵa tartılǵanım gúnanı durıs etpeydi. Ol tek Qudaydıń ádalatlı pármanın tastıyıqlaydı, men de barlıq adamlar sıyaqlı joǵalǵan gúnakármen.
Gúnalar Dizimi
1 Korinfliler 6:9-11-de: “Aldanbań: Jınsıy azǵınlar da, putparastlar da, zınaqorlar da, hayallıq-gomoseksuallar (malakoi) da, agressiv-gomoseksuallar (arsenokoitai) da, urlıqshılar da, ashqózinler de, ishimlikkeshler de, gápsózler de, aldawshılar da Quday patshalıǵın miyras etpeydi” delingen. 1 Timotiy 1:9-10-da bunnan tısqarı: “Biz sonı da bilemiz, Nızam ... nızam buzıwshılar hám qozǵalańshılar, dindarlar hám gúnakarlar ushın ... zınaqorlar hám azǵınlar (arsenokoitais) ushın jaratılǵan” delingen. Geybirler malakoi sózin “er adam palanları” yamasa “pedofiller” (balalardı jınsıy jaqtan buzatuǵın er adamlar) dep awdarsa, hám arsenokoitai sózin “azǵınlar” dep awdarsa da, eń kúshli lingvistik dáliller malakoi sózi passiv qabıl etiwshi gomoseksual sherikti, al arsenokoitai sózi aktiv dominant gomoseksual sherikti ańlatatuǵının kórsetedi. Eger sheklengen mánisler maqset etilgen bolsa, basqa grek sózleri qollanılıwı múmkin edi. Geybir eski awdarmalar bul ayırmashılıqtı anıqlaw ushın “katamit” (passiv) hám “sodomiy” (baslawshı) sózlerin qollanadı. Eki xat ta gomoseksual minez-qulıqtıń gúnalı ekenligin hám Quday patshalıǵınıń ádalatlılıǵı menen sáykes kelmeytuǵının anıq kórsetedi.
Eń Kúshli Sebepler
Men isenemen, gomoseksual minez-qulıqqa qarsı tiykarǵı dálil aldınnan qaralǵan anıq qadaǵanlardan emes, al Qudaydıń adam jınsıyatınıń durıs ańlatpası haqqındaǵı unamlı tálimin kórsetetuǵın orınlardan kelip shıǵadı. Jaratılıs 1-2-de er adam hám hayaldıń jaratılıwı, hám nikahtıń ornatılıwı, eki jınıstıń Qudaydıń kámil jobasın orınlaw ushın birge keliwi súwretlengen. Mark 10:6-9-da (hám Matta 19:4-6-da) Isa bul tálimdi qollaydı: “Jaratılıstıń basında Quday olardı er adam hám hayal etip jarattı. Sol sebepli er adam óz ákesi hám anasın qaldırıp, óz hayalı menen birlesedi, hám ekewi bir dene boladı. Sonlıqtan olar endi eki emes, al bir. Sonlıqtan Quday biriktirgen nárselerdi hesh kim ayırmasın.” Nikah turaqlı geteroseksual qatnasıq; er adam hám hayal bir dene boladı; bul ómir boyı minnetleme. Bul adam jınsıy ańlatpası ushın úlgi.
Bul shegaralardan tıs barlıq jınsıy qatnasıqlar Qudaydıń jobasına qarsı keledi. Bul nikahtıń tolıq bolıw ushın zárúrli ekenligin ańlatpaydı. Isa tolıq adam edi, biraq ol ne úylengen, ne jınsıy gúna islegen. Jınsıy qatnas bizdiń adamlıǵımızdı tolıq etiw ushın zárúrli emes. Quday geybirlerdi úyleniwge, basqalardı boydaq bolıwǵa shaqıradı, biraq hesh kimdi zınaqorlıqqa, jınsıy azǵınlıqqa yamasa gomoseksuallıqqa shaqırmaydı.
Barlıq Jınsıy Jaqtan Qulaǵanlar
Romalılar kitabında Pawl barlıǵımız gúnakármiz hám Qudaydıń dańqınan kemligimizdi dálilleydi (Romalılar 3:23). Biz pútkil bolmısımızdıń gúna menen buzılǵanın – sonıń ishinde jınsıyatımızdı da – moyınlawımız kerek. Geybir jaǵdaylarda bul jamanlıq anıq: zorlaw, jınsıy qatnasıqlar, zorlıq yamasa qorlawshı jınsıy qatnas. Basqa jaǵdaylarda jamanlıq qabıl etiletuǵınlaw: birge jasaw, jınsıy azǵınlıq, pornografiya, zınaqorlıq. Basqa jaǵdaylarda ol kórinbeytuǵın bolıwı múmkin: qálewli kózqaraslar, taza emes oylar hám jeke taza emes háreketler. Hám geybirler ushın bul olardı gomoseksual háreketlerge azǵıratuǵın beyimlik. Biraq biz gomoseksual gúnanı óz aldına bólek kategoriyaǵa salmawımız kerek! Geteroseksual nikahtan tıs barlıq jınsıy qatnasıqlar gúna. Imanlı ushın injil ideali yamasa monogamiyalıq nikah yamasa boydaq turmıs: hesh qanday kelisimge ruqsat etilmeydi. Nikahtaǵı jınsıy qatnas Qudaydan sawǵa; basqa hár qanday nárse bul sawǵanı buzadı. Quday bizdi ózimizdiń jaqsılıǵımız ushın onı nadurıs qollanıwdan saqlawdı qáleydi.
Máshihshi Juwabı
Sonlıqtan biz qalay juwap beriwimiz kerek? Gomoseksuallarǵa qalay múnásibette bolıwımız kerek? Isa biz ushın eń jaqsı úlgi. Yahudiyler oǵan zınaqorlıqta uslanǵan hayal menen ne islew kerek dep soradı (Yoxanna 8:3-11) Onıń juwabınıń eki tárepi bar edi. Birinshiden, ol onı tas penen urıwdı qálewshilerden qorǵaw arqalı oǵan muhabbatın kórsetti. Ekinshiden, ol oǵan: “Endi bar hám gúnalı turmısıńdı qaldır” dedi. Sol sıyaqlı, biz gomoseksual adamlarǵa muhabbat hám húrmet kórsetiw arqalı, sonıń menen birge olardıń gomoseksuallıqtı Qudaydıń qálewi boyınsha qaldırıwı kerek bolǵan gúna ekenligin kórsetiw arqalı bul eki múnásibetti teńlestiriwimiz kerek.
Bul mániste biz olarǵa basqa hesh kimnen ózgeshe múnásibette bolmawımız kerek. Quday gúnakárdı jaqsı kóredi, biraq onıń gúnasın jiyrenedi; biz de solay etiwimiz kerek. Biz olardı insan sıpatında qádirleymiz hám olarǵa anıq injildi jetkiziwimiz kerek: basqa hámme sıyaqlı, olar da gúnalarınan táwbe etip, qutqarıw hám ózgergen turmıs jasaw kúshi ushın Isaǵa qaytıwı kerek. Biz olarǵa gomoseksual gúnasın toqtatıwdı aytıwımız kerek. Gomoseksual tartılıwǵa kelsek, biz olardı professional Máshihshi járdemin izlewge xoshametleymiz. Hám gomoseksual ótmishten kelgen, Isaǵa isengenlerdi, ǵamxor, biraq erotikalıq emes salamat qatnasıqlardı rawajlandırıwǵa xoshametlewimiz kerek – mısalı, Injildegi Dawıt hám Yonatan, Rut hám Naomi, hám Pawl hám Timotiy úlgileri sıyaqlı.
Gúna – barlıǵımız ushırasatuǵın tiykarǵı másele. Barlıǵımız táwbe etip, keshirim hám gúna ústinen jeńis kúshi ushın Isaǵa qaytıwımız kerek. Isa bizdiń gúnalarımız ushın óldi hám ólilerden tirildi, sonlıqtan biz keshiriliwimiz hám Onıń tiriliw kúshinde jasawımız múmkin. Bul biz gomoseksuallarǵa hám barlıq adamlarǵa beriwimiz kerek bolǵan xabar: “Hesh qanday ayırmashılıq joq, sebebi barlıǵı gúna etti hám Qudaydıń dańqınan kem boldı, hám Máshih Isa arqalı kelgen qutqarıw arqalı Onıń miyrimdiligimenen biypul ádalatlı etildi” (Romalılar 3:22-24).
Járdem Alıw
Gomoseksual beyimlikti ózgertiw múmkin be? Bir waqıtları aktiv gomoseksual bolǵan kóplegen Máshihshiler tek ózlerin tiyisli tártipke salıp, jınsıy qatnastan tiyilip ǵana qoymastan, al Qudaydıń járdemi hám máslaháti olardıń jınsıy baǵdarların ózgertiwge múmkinshilik bergenin anıqladı. Geybirleri házir úylengen, basqaları boydaq bolıp qalǵan. Gomoseksuallıq penen gúresiwdi dawam ettiretuǵınlarǵa járdem kerek. Biraq shirkewler jaqsıraq xabardar bolıwı kerek, sonlıqtan olar gúresiwshilerge aqıllı injilge tiykarlanǵan qollaw kórsete aladı. Dúnyanıń “bir gomoseksual, hámishe gomoseksual” degen dálili durıs emes. Kóplegen ózgergenler haqqında esabatlar bar.
Biraq adamnıń baǵdarı ózgermese de, minez-qulıq ózgeriwi múmkin. Esleyik, Isa óz shákirtlerin shaqırǵanda: “Eger kim Meniń artımsha kelmekshi bolsa, ózin biykar etip, óz krestin kóterip, Meniń artımsha eriw kerek. Sebebi kim óz ómirin saqlap qalıwdı qálese, onı joǵaltadı, al kim óz ómirin Men ushın hám injil ushın joǵaltsa, onı saqlap qaladı” (Mark 8:34-35) dedi. Jınsıy qálewler Quday bizdi Óziniń húrmeti ushın qanaatlanıwdan bas tartıwǵa shaqıratuǵın tarawlar qatarına kiredi – gomoseksual yamasa geteroseksual bolsın.
Emlewden Góre Aldın Alıw Jaqsıraq
Psixologlar adamnıń ne ushın bir jınısqa tartılatuǵının anıq bilmeydi. Kóplegenler travmatik balalıq tájiriybelerin, mısalı, ananıń muhabbatınan ayırılıw yamasa jınsıy qatnasqa erte ushırawdı, normal jınsıy rawajlanıwǵa tosqınlıq etiwshi faktorlar dep esaplaydı. Biz ata-analar yamasa oqıtıwshılar sıpatında balalardı qorǵawımız hám olardıń emociyalıq mútájliklerin qanaatlandırıwımız kerek, sonlıqtan olar jınsıyat haqqında buzılǵan kózqaraslarǵa iye bolmaydı. Gomoseksuallıqqa Máshihshi juwabı – kúshli nikahlar, salamat shańaraqlar hám balalar ushın eki ata-ana menen múnásibetlerdi xoshametlew arqalı keleshek áwladlarda onıń payda bolıwın azaytıw.
Sońǵı Sóz
Máshihshi xabarı úmit xabarı. Pawl Qudayǵa shúkir etip: “Sizlerde jaqsı is baslaǵan Ol, Máshih Isa kúni kelgenshe onı tamamlaytuǵınına isenimli bolıp” (Filipililer 1:6) dedi. Buzılǵan jınsıy qálew júginen azap shegetuǵınlar ushın Pawl sonı da aytadı: “Biz ózimiz de, Ruxtıń dáslepki jemislerine iye bolǵanlar, ulıwma perzentlikke qabıl etiliwimizdi, denelerimizdiń qutqarıwın sabırsızlıq penen kútip, ishley nalaymız. Sebebi biz bul úmit penen qutqarıldıq” (Romalılar 8:23-24). Aqır-aqıbet Quday jeńiske erisedi, hám Onıń barlıq balaları Onıń Ulıwınıń dańqlı beynesine ózgeredi. Biz bunıńǵa iseniwge hám Onıń kúshinde kún sayın jasawǵa tayınbız ba? Bul tek táwbe etken gomoseksual ushın emes, al hár birimiz ushın injil xabarı.
