Texnologiyanıń jaqsılanıwı menen meteorologlar hawaraǵaydı boljawda sheber bolıp qaldı. Olardıń qısqa múddetli boljawları kemnen-kem jańılısadı. Hám dawıl boljawları ádewir isenimli. Qudaydıń Ulı tastıyıqlaǵanınday, hawaraǵay ádette aspan jaǵdayınan anıqlanadı (Matta 16:2-3). Biraq, kerisinshe, hesh kim jer silkiniwiniń kúni menen saatın boljay almaydı, sebebi jer silkiniwi jer astınan kelip shıǵadı, ol ilimpazlar «tektonikalıq plitalar» dep ataytuǵın nárselerdiń háreketi menen anıqlanadı. Olar birden ajıralǵanda úlken qalalar qulaydı, mısalı, 2010-jıl 12-yanvarda Gaitidiń Port-o-Prens qalası qulaǵanda shama menen 200 000 adam qaytıs boldı.
Eger jer jarılıp, keyin onıń ishindegi adamlar ústine jabılsa, jer silkiniwi odan da jaman boladı. Dúnya ele de 2004-jıl 26-dekabrde Hind okeanı astında bolǵan, teńizdiń bir bólegin jutıp jibergen jer silkiniwinen keyin ózin tiklepekte. Suwdı sıǵıw múmkin emes bolǵanı ushın, jer qayta jabılǵanda úlken sunami Indoneziya, Shri-Lanka, Hindistan hám Tailandqa qaray súzip ketti. Bul 9.0 magnitudalı jer silkiniwi Bibliyalıq emes tariyxtaǵı eń qáwipli tolqındı payda etti. Qaytıs bolǵanlardıń sanı shama menen 250 000 dep bahalanǵan.
Biraq, bul kórsetkish 1976-jılı, Qıtaydıń Tangshan qalasın wayran etken jer silkiniwinde shama menen 250 000 nan 500 000 ge shekem adam qaytıs bolǵanda asıp ketken bolıwı múmkin. Jer silkiniwleri úlken wayran etiwge qábiletli. Birneshe qáwipli minutlar mıńlaǵan ómirlerdi hám ásirler boyı islengen jumıslardı wayran etiwi múmkin.
UZAQ MÚDDETLI BOLJAWLAR
Házirge shekem basdan keshirilgen hesh nárse barlıq waqıtlardaǵı eń kúshli jer silkiniwi menen salıstırıwǵa bolmaydı; tek ǵana dúnyanı jaratqan Quday onıń qayerde, qashan hám ne ushın bolatuǵının anıq biledi. Ashıw Kitabı Masihtiń jerge qaytıwınan aldın «adamlar jer júzinde bolǵannan berli bolmaǵan, sonıńday kúshli hám úlken jer silkiniwi» bolatuǵının boljaydı (Ashıw 16:18 KJV). Bul jer silkiniwiniń tańqalarlıq ózgesheligi sonda, ol «milletlerdiń qala-qalasın» qulatadı (Ashıw 16:19). Bul úlken ózgeris jer silkiniwlerin hesh qashan bilmegen aymaqlarǵa tásir etedi. Dúnyanıń úlken qalaları qulaǵanda xalıqaralıq wayran etiwdi kóz aldımızǵa keltire almaymız (Ashıw 16:19). Ol waqıt zonalarına qaramastan bir waqıtta boladı. Ol standart dizimnen «tıs» boladı.
Quday onıń basqa bir keremnen keyin bolatuǵının ashıp beredi – Evfrat dáryası Izraildagi Armageddonǵa qaray ilgerilep baratırǵan armiyalarǵa jol ashıw ushın qurıǵanda (Ashıw 16:12). Basqasha aytqanda, Quday shınlıqtı izlep Jazıwlardı izleytuǵın gúnákarlarǵa miyrimlilik penen aldınnan eskertedi. Ilahiy húkim tek jer astınan kelgen jer silkiniwinen ǵana emes, bálkim «adamlarǵa aspanan úlken burshaq jawdı, hár bir tas bir talant salmaǵında edi» – yamasa 75 funt (Ashıw 16:21). Jer silkiniwinen aman qalǵan sol qılmıskerler keyin aspanlardıń baslarına qulaw qorqınıshına dus keledi. Bul Antixristke tabınıwshılar ózlerin tómengi hám joqarǵı ilahiy ǵázep arasında qamalǵan halda tabadı degen mánisti bildiredi.
Jer silkiniwi hám burshaq jazalaw retinde jiberilse de, Haywan (Antixrist) belgisin alǵanlar táwbege kelmeydi. Kerisinshe, biz «adamlar burshaq apatı sebepli Qudayǵa háqarát etti; sebebi apat óte úlken edi» dep oqıymız (Ashıw 16:21). Kerisinshe, Qudaydıń xalqı bılay deydi: «Quday bizdiń sıyınıshımız hám kúshimiz, qıyınshılıqta óte jaqın járdemshi. Sonlıqtan biz qorqpaymız, jer ornınan qozǵalsa da, tawlar teńizdiń ortasına kóshirilse de; Onıń suwları gúrkirep, tolqınlansa da, tawlar tolqınlanıw menen silkense de» (Zabur 46:2-3). Bunday waqıyalardıń jaǵdayında, biz Rabbimizdiń «adamlardıń júrekleri qorqıwdan hám jerge keletuǵın nárselerdi kútiwden toqtaydı; sebebi aspanlardıń kúshleri silkinedi» degen sózlerin jaqsıraq túsine alamız (Luka 21:26).
QORQIW ARQALI ISENIM
Jer silkiniwler nátiyjesinde kelip shıqqan ólim hám wayran etiwge qaramastan, úyreniwge tiyisli basqa bir sabaq bar, sebebi Injil seysmik ózgerislerdiń jaqsılıq penen birge apat ta alıp keliwi múmkinligin ashıp beredi. Bul Qudaydıń úlken sırlardan biri. Payǵambarlıqtan bir mısal ushın biz bılay oqıymız: «Úlken jer silkiniwi boldı ... jer silkiniwde jeti mıń adam óltirildi; qalǵanları qorqıp, aspan Qudayına dańq berdi» (Ashıw 11:13). Eń kúshli jer silkiniwiniń bul aldınǵısı táwbe etkenlerge ólimnen ómir alıp keledi. Adamlardıń júreklerin qorqıwǵa hám isenimge keltirgen silkiniwler bar. Geybirleri Eski Ósiyette bolsa da, bul maqalada biz Jańı Ósiyetke ǵana sheklenemiz.
GOLGOTA QUDAYI
Jańı Ósiyette úsh jer silkiniwi dúnyaǵa jaqsılıq alıp keldi. Birinshisi Xochqa qadaqlaw waqtında, Qutqarushı ólimde óz ruwxın tapsırǵanda boldı. Dárhal «ibadatxana shırmawı joqarıdan tómengi jaǵına shekem eki bólekke jırtıldı; hám jer silkindi, hám taslar jarıldı; hám qábirler ashıldı; hám uyqılaǵan áwliyelerdiń kóp deneleri tirildi ... hám kóp adamlarǵa kórindi» (Matta 27:51-53). Bul keremet júzbası menen áskerlerdi Isanıń bul haqqında bılay moyınlawına sebep boldı: «Haqıyqatında da, bul Qudaydıń Ulı edi» (Matta 27:54).
Shırmawı jırtılǵan ibadatxana jarıq boyınsha qurılǵan bolıp, jer silkiniwge beyim edi. Haqıyqatında da, 363-jıl 27-mayda, evreyler Julian Apostat buyrıǵı menen ibadatxananı qayta qurıwǵa urınǵanda, olardıń jumısı Ierusalimdi silkintirgen basqa bir jer silkiniwi menen wayran etildi, bul jer astı ibadatxana gúmbezindegi gazlardıń jarılıwına sebep bolǵan órtke alıp keldi. Jumısshılar jumıstı taslap ketti, hám birneshe hápteden keyin Julian Parsılarǵa qarsı urısta qaytıs boldı. Masiyxtaǵı isenim moyınlawınan bas tartıp, áyyemgi dástúrlerdi qayta tiklewge wáde bergen adam jalǵan payǵambarlıqtıń qurbanı boldı. Onıń putparastlıq kózqarasları Tigr dáryasınıń arǵı jaǵındaǵı qorqınıshlı jeńiliw menen juwmaqlandı.
Bunı aytqannan keyin, hesh kim ibadatxananıń qayta tikleniwine shúbha etpesin. Masiyx óz áwliyelerin kóshirgennen keyin qaytıp kelgende, Izrail xalqı óziniń uzaq uyqısınan oyanadı. Ruxaniylik hám qurbanlıqlar qayta tiklenedi hám Gúnákar Adam qayta tiklengen ibadatxanaǵa kirip, ózin Izrail Qudayı dep járiyalay aladı (2 Salonikalıqlar 2:4). Sol waqıtta, Qubbat as-Saxra meshiti keleshek ibadatxana ornın jabıp, qayta qurıwǵa tosqınlıq etpekte. Biraq, Rabbimizdiń qaytıwı jer silkiniwi menen birge kelse, jetinshi ásirdiń aqırında qurılǵan meshit bir pálle qulap túsiwi múmkin.
Injillerdegi sońǵı jer silkiniwi Tiriliw waqtında boldı. Xochtaǵı jer silkiniwi sıyaqlı, ómirge hesh qanday zıyan kelmedi. Biraq, qábirdi qorıqlap turǵan Rimlikler túpten silkindi: «Mine, úlken jer silkiniwi boldı; sebebi Rabbimizdiń perishtesi aspanan túsip, kelip esikten tastı dóńgeletip, onıń ústine otırdı ... Hám onnan qorqıwdan qorıqlawshılar silkindi hám óli adamlar sıyaqlı boldı» (Matta 28:2-4). Bulardıń bári ólgen Adamnıń endi tirilgenin dálilledi! Sonlıqtan áskerler bos qábir haqqındaǵı xabar menen qalaǵa qashtı (Matta 28:11).
FILIPPIDEGI «JÚREK SILKINIWI»
Elshilerdiń isleri 16-bólimde, Ashıw Kitabınan aldınǵı sońǵı jazılǵan jer silkiniwi de adamlarǵa zıyansız boldı. Filippi túrmesin silkintirgen silkiniw hesh kimdi óltirmedi, biraq hár bir adamnıń baylanısların bosattı hám túrme qorıqlawshısın táwbege hám isenimge keltirdi. Bul jerde de áskerler yamasa gvardiyashılardıń ulıwma bar ekenligi bar. Xochta júzbası hám onıń otryadı Qudaydan qorqıw menen toldı. Baǵ qábirinde qábirdi qorıqlap turǵan Rim áskerleri ólim qorqınıshı menen qashtı. Hám Filippide qorqıp ketken túrme qorıqlawshısı Pawıl menen Silasdıń aldına jıǵılıp, «Misterler, qutqarıw ushın ne islewim kerek?» dep jalbardı (Elshilerdiń isleri 16:29). Oǵan elshiler bılay juwap berdi: «Rabbimiz Isa Masiyxqa isen, sonda sen qutqarılasań» (Elshilerdiń isleri 16:31).
Bul sózler óz kúshin yamasa wádesin búgingi kúnde de joǵaltpaǵan. Sebebi Quday dúnyanı fizikalıq hám ruwxıy jaqtan silkintiretuǵın kún keledi. Evreylerge jazıwshı Qudaydıń aspan menen jerdi de silkintiretuǵın saati haqqında aytadı (Evreylerge 12:26-27). Jer silkiniwi menen aspan silkiniwiniń bul birlespesi biz bilgen bul házirgi jaratılıstı juwmaqlaydı. Ioann Rabbimizdiń Kúniniń bul sońǵı kórsetpesine bılay jazǵanda silteme beredi: «Men úlken aq taxttı hám onıń ústinde otırǵan Adamdı kórdim, Onıń júzinen jer hám aspan qashtı; hám olar ushın hesh qanday orın tabılmadı» (Ashıw 20:11).
Biraq, Rabbimizdi Qutqarushı retinde bilgenler bul kosmoslıq gúrkirewlerden qorqatuǵın hesh nárse joq. Bul «jańa aspanlar hám jańa jerde» (2 Petrus 3:13) miyrasları anıq bolǵanlar ushın dúnyanıń aqırı bolmaydı. Sebebi Masihtiń qoyları ólmeydi, sebebi olardıń Málikası, olarǵa máńgilik ómir beretuǵın, olardı qorǵaydı (Ioann 10:28).
