QUDAYDIŃ ADAMI
Elisa Sáyaqshı payǵambar Shunem qalasındaǵı bir erli-zayıplı adamnıń úyinde sayaxatı dawamında dem alıwdı ádet etken edi. Ol adamǵa miyman kútiw usınıs etilgen edi, hám hayal onıń awqatların berip, onıń menen sóyleskende, ol onıń minez-qulqı haqqında pikir qáliplestire basladı. Ol kúyewine qarap: «Mine, men bul adamnıń áwliye Quday adamı ekenligin bilemen, ol bizden úzliksiz ótip baradı» (2 Patshalar 4:8-9 KJV) dedi. Hayaldı bul baqlawdı etiwge ne májbúr etti? Bul adamda onıń onı áwliye adam dep esaplawına sebep bolǵan ózgeshe bir nárse bar edi me? Biz búgin «Quday adamın» qalay tanıymız?
Muqaddes Kitap qudayǵa unamlı adamlar haqqında kóp nárse aytadı. Muqaddes Kitapqa kóre, qudayǵa unamlılıq yamasa «Qudayǵa uqsaslıq» Rabbiyge xızmet etetuǵın er adamlar menen hayallardıń ómirin belgilewi kerek bolǵan áhmiyetli qásiyet. Qudayǵa unamlı bolǵanlar dúnyada ataqlı bolıwı múmkin emes. Sonıń menen birge, Injilge isenetuǵınlıǵın bildiretuǵınlardıń hámmesi «Quday adamı [yamasa hayalı]» dep atala almaydı. Geybir isenimlier kóbirek Másihke uqsas bolıp kórinedi hám Onıń barlıǵın nurlandıratuǵın usılı bar. Biz ushıratqan adamda qudayǵa unamlı bir nárse bayqawımız múmkin, biraq Muqaddes Kitap Rabbiydi shın mániste bilgen adam haqqında ne ashıp beredi?
Shunemge kelgen miyman Elisaǵa qaytıp, biz onıń Muqaddes Kitapta qayta-qayta «Quday adamı» dep atalǵanın bilemiz. Onıń aldınǵısı Iliya da «Quday adamı» dep anıqlanǵan edi (1 Patshalar 17:18,24; 2 Patshalar 1:9). Elisa óz xızmetin Iliya menen waqıt ótkeriw arqalı jaqsı basladı (1 Patshalar 19:19-21). Keyin, Shunemge kelgeninde, Elisa bir neshe ret «Quday adamı» dep atalǵan edi (2 Patshalar 4:9,16,21-22). Keyinirek, bul «Quday adamına» nan hám biyday sawǵası alıp kelindi (42-ayat). Patshanıń qıyınshılıǵın esitip, ullı Naamanı óziniń kishipeyil úyine shaqırǵan «Quday adamı Elisa» edi (5:8).
Kem degende jeti jıl ótkennen keyin de Shunemnen kelgen hayal Elisanı «Quday adamı» dep tanıdı (8:2). Hátte ómiriniń aqırında da, awırıw hám tósekte jatqan bolsa da, ol «Quday adamı» edi (13:14,19). Elisanıń ómiri dawamında ne ushın bunday súwretlengenin túsiniwge múmkinshilik beretuǵın ápiwayı túsindirme bar ma? Bálkim juwap 2 Patshalar 2:9-da tabılıwı múmkin, onda Iliya Rabbiydiń aldına shaqırılıwdan aldın, Elisa onıń ruwxınıń eki ese úlesin soradı. Bul tilek Elisanıń ómirin belgilegen kózqaras, maqset hám kúshke sebep bolıwı múmkin be?
Basqa birneshe adamlar
2 Shejire 25:7-de atı atalmaytuǵın bir «Quday adamı» Amaziyaǵa Rabbiyden xabar menen keldi. Basqa bir adam, Igdaliya, atı atalǵan, biraq derlik belgisiz bolıp qaladı (Eremya 35:4). Dawıt, kemshiliksiz ómir súrmegenine qaramastan, «Quday adamı» dep súwretlengen (2 Shejire 8:14).
1 Patshalar 13:1-de «Quday adamı» dep oqıǵan payǵambar, shama menen úsh júz jıldan keyin de «Quday adamı» dep eslendi (2 Patshalar 23:16-17). Onıń 1 Patshalar 13-tegi ómiri haqqındaǵı bayan onıń Rabbiyge boysınbaǵanı ushın waqıtsız ólimge ushıraǵanın aytadı, bul Qudaydıń er adamları menen hayalları bul dúnyada gúnásiz kámillikke erispeytuǵının dálilleydi. Kerisinshe, olar Rabbiy menen jaqın qarım-qatnasta bolatuǵın, Onıń xabarshıları bolǵan hám – qandayda bir dárejede – qudayǵa unamlı ómir súriw arqalı Onıń wákili bolǵan adamlar.
Kóp ásirler ótkennen keyin, biz artqa qarap, Quday tárepinen ádettegiden tıs usıllarda qollanılǵan er adamlar menen hayallardı esley alamız. Rabbiy ushın ájayıp islerge erisken waǵızshılar hám Rabbiy xızmetshileri Qudaydıń shın adamları bolıw belgilerine iye bolıwı múmkin. Rabbiy hár bir áwladta Óziniń er adamları menen hayallarına iye. Olardıń ómiriniń jazbası bizdi Muqaddes Ruwx penen tolıwǵa hám Qudaydıń dańqı ushın jasawǵa ruwxlandıra aladı.
Timotiy
Jańa Ósiyette «Quday adamı» dep atalǵan bir adam bar, hám ol bizge sol dárejedegi adamlar qalay bolıwımız múmkinligi haqqında birneshe áhmiyetli sabaqlar úyretedi. Onıń atı Timotiy edi, jas adam. Geybirleri, shınında da, onıń jaslıǵın mensinbegen (1 Timotiy 4:12). Ol qorqaq edi, biraq Pawıl onı batır bolıwǵa shaqırdı (2 Timotiy 1:7). Onıń sonday-aq birneshe densawlıq máseleleri bar edi, bul Pawıldı oǵan medicina maslahatın beriwge májbúr etti (1 Timotiy 5:23). Bul kórinetuǵın hálsizliklerge qaramastan, Timotiy Qudaydıń shın adamı edi. Timotiyge birinshi xattıń juwmaqlawshı bóliminde Pawıl onı «Quday adamı» sıpatında úsh nársege shaqırdı: qashıw, eriw hám gúresiw (6:11-12). Bul kórsetpelerdi kórip shıǵayıq.
Qashıw
«Biraq sen, ey Quday adamı, bul nárselerden qash» (11-ayat). Elshi ne «nárselerge» silteme jasap atır edi? Bólimniń basında Pawıl geybir adamlar úyretip atırǵan nadurıs táliymatlardı atap ótti: «Eger kimde-kim basqasha úyretse hám paydalı sózlerge razı bolmasa ... ol maqtanıshlı, hesh nárse bilmeydi» (3-4-ayatlar). Olardıń táliymatınıń mazmunı ruwxıy jaqtan paydalı emes edi, kerisinshe Rabbiy Isa Másih xızmetiniń ózgesheligi bolǵan «paydalı sózler» emes edi. Injiller Onıń táliymatın tolıq jazadı. Biz sol ápiwayı, biraq tereń haqıyqatlar haqqında kóp oylanıwımız kerek.
Ol úyretken nárse menen baylanıslı «qudayǵa unamlılıqqa sáykes ... táliymat» (3-ayat) bar. Geybir jalǵan ustazlar «baylıq injili» túrin waǵızladı, paydanı qudayǵa unamlılıq penen baylanıstırdı (5-ayat). Búgin kóp adamlar bul úlgige eredi hám Quday belgili shártlerdi orınlaǵanlardı materiallıq jaqtan qutqaraydı dep nadurıs úyretedi. Máseleniń haqıyqatı sonda, «qanaatlanıw menen qudayǵa unamlılıq úlken payda» (6-ayat). Qudayǵa unamlı hám qanaatlanǵan bolıw qanday ullı nárse! Biz kóp isenimsiz jandı tutqınǵa alǵan «baylıq táliymatı» tárepinen aldanbawımız kerek. Waǵızdıń maqseti gúnákardı kishipeyil etiw, Qutqarushını joqarı kóteriw hám áwliyeligin ilgeri súriw dep aytılǵan.
Quday adamı sıpatında Timotiy tek ǵana nadurıs táliymattan bas tartıwı emes, bálkim nadurıs qálewlerden de qashıwı kerek edi. Hesh kim «biz bul dúnyaǵa hesh nárse alıp kelmedik, hám biz hesh nárse alıp kete almaytuǵınımız anıq» (7-ayat) degen ápiwayı fakt penen tartısa almaydı. Xabarlarǵa qaraǵanda, Ullı Aleksandr ólgeninde denesi qolı ashıq halda jerlewge alıp barılıwı kerek dep tapsırǵan, sonlıqtan hámme olardıń bos ekenligin kóre alatuǵın edi. Baylıqqa kúshli qálewi bar adamlar tutqınǵa alınıp, aqır-aqıbetinde joq etiliwi múmkin. Aqshaǵa bolǵan muhabbat barlıq jamanlıqlardıń rawajlanıwı múmkin bolǵan tamır bolıp, «kóp qayǵılar» alıp keledi (9-10-ayatlar). Biz basqa nárselerden de «qashıwımız» kerek (2 Timotiy 2:22), Yusuf Potifardıń hayalınan hám onıń usınıslarınan aqıllıq penen qashqan sıyaqlı (Jaratılıs 39:12). Bizdiń ruwxıy rawajlanıwımızǵa kedergi bolatuǵın nárselerden qashıwımız áhimiyetli. Azǵırıw payda bolǵanda, onnan qashıń!
Biraq, Quday adamı hárdayım qashıp júriwi kerek emes. Izlew kerek bolǵan durıs jol bar.
Eriw
«Biraq sen, ey Quday adamı ... ádillik, qudayǵa unamlılıq, isenim, muhabbat, sabır, kishipeyillik artınan er» (1 Timotiy 6:11). «Ádil» bolıw «durıs yamasa ádil bolıw» degen mánisti bildiredi. Biz hesh qashan ózimizdi áwliye Qudaydıń aldında ádil ete almaymız. Tek Másih ǵana biz ushın bunı ete aladı. Biraq, bul ayat adamlar aldındaǵı minez-qulqımız haqqında aytadı. Rabbiy ádil hám ádillikti qádirleydi (Zabur 11:7), hám Ol Óz xalqınıń bul dúnyada sonday bolıwın qáleydi. Biz isenimli hám senimli me? Qudayǵa unamlılıq ómirimizde kórinip turıwı múmkin be? Bizdiń Ákemiz bizden Óz minez-qulqın kórsetiwimizdi qáleydi, Ol áwliye bolǵanı sıyaqlı biz de áwliye bolıwımızdı qáleydi. Bunday nárseler ańsatlıq penen kelmeydi, biraq biz bul qásiyetlerdiń «artınan eriwimiz» kerek, Rabbiy Isaǵa kúndelikli Óz Ruwxı menen bizdi toltırıwın hám bizdi «Óz atı ushın ádillik jollarında» (Zabur 23:3) baslawın sorawımız kerek.
Basqa tórt qásiyet Galatiyalılar 5:22-23-te kórsetilgen Ruwx miywesiniń barlıq bólimleri. «Isenim», yamasa sadıqlıq, ápiwayı ǵana Qudaydıń sózin qabıl etiw hám Oǵan iseniw degen mánisti bildiredi. Isenimsiz biz Qudaydı razı ete almaymız (Evreyler 11:6), sonlıqtan Oǵan kúndelikli iseniw áhmiyetli. «Muhabbat» Rabbiy Isa ómirindegi eń anıq ózgesheliklerdiń biri edi. Ol Óz shákirtlerine bir-birin súyiwdi buyırdı (Yoxanna 13:34). Muhabbat tek ǵana emotsional sezim emes. Muqaddes Kitap terminlerinde ol Qudaydıń buyrıqlarına boysınıwdı (14:15) hám mútájlerge járdem beriwdi óz ishine aladı (Galatiyalılar 6:10). «Sabır» sózbe-sóz «astında turıw» degen mánisti bildiredi. Bul sóz sınaw astında shıdamlılıq hám Qudaydıń ruqsat etken hár qanday nársesin shıǵımsız qabıl etiw haqqında aytadı. «Kishipeyillik» hálsizlik emes. Rabbiy Isa hálsiz bolmay «kishipeyil hám júregi kishipeyil» edi (Matta 11:29). Kerisinshe, Ol Óz maqsetin orınlaǵanda hám óliw ushın xochqa erikli túrde barǵanda kórsetken kúshin oylań. Kishipeyillik men óz huqıqlarımdı talap etpeymen hám ózimdi basqalardan aldınǵa súrmeymen degen mánisti bildiredi.
Bul táliymatta ájayıp teń salmaqlılıq bar. Quday adamı tek ǵana nadurıs nárselerden qashıwı emes; ol sonday-aq durıs nárselerdiń artınan eriw kerek. Bul Rabbiyge jaǵıw ushın kúndelikli qatańlıqtı talap etedi. Biz Oǵan járdem ushın qarawımız kerek, sebebi aljıtıwshılar hám dushpanlar bolıwı anıq.
Gúresiw
«Biraq sen, ey Quday adamı ... isenimniń jaqsı gúresin gúres» (11-12). Hesh qashan Másihshi ómirin ańsat erkin waqıt ótkiziw dep oylamań, hám aǵım menen júzip júrgen balıqlar sıyaqlı bolmań. Biz jarısta qatnasıp atırmız! Biz ózimizdi qorshap turǵan keń tarqalǵan qudayǵa unamsızlıqqa qarsı júziwimiz kerek. «Gúres» sózi qol urısınan góre, jarıstı jeńiwge umtılǵan sportshı sıyaqlı háreket etiwdi bildiredi. Bul jerde qollanılǵan grek sózi bizge inglis tilindegi «agonize» sózin beredi. Shártler talapshań. Biz hár bir ruwxıy dushpandı jeńiwge umtılıwımız kerek. Evreyler 12:1-2-degi «júgirushi» sıyaqlı, biz hár bir salmaqtı bir shetke qoyıp, Quday Ruwxınıń kúshi menen alǵa jılısıwımız kerek, Isaǵa qarap.
Timotiy tek ǵana ózine qaraǵan qáwip-qáterlerge itibar beriw kerek emes edi, ol sonday-aq máńgilik ómirdi de qabıl etiw kerek edi (1 Timotiy 6:12). Onıń ózi iyelik etken bolsa da, Pawıl Timotiyge bul ómirdi onı ruwxlandıratuǵın etip saqlawǵa shaqırdı. Ol onıń ájayıp qudireti menen qamalıp, óz ómirin jerde máńgilik nurında jasawı kerek edi. Pontiy Pilat aldında sadıq bolǵan Rabbiy Isa sıyaqlı, Timotiyge «bul buyrıqtı saqlaw» hám óziniń «jaqsı moyınlawın» jasawdı dawam ettiriw buyırıldı (12-14-ayatlar). Hár bir shın Quday adamı sıyaqlı, ol óz kózqarasında Rabbiy Isa Másihniń aspannan qaytıp keliwin (14-ayat) saqlawı kerek edi.
Úsh nárse
Quday adamı Timotiyge ruwxıy ustazı tárepinen úsh nárse usınılǵan edi. Ol:
- Jalǵan táliymattan hám nadurıs qálewlerden qashıwı
- Ádillik, qudayǵa unamlılıq, isenim, muhabbat, sabır hám kishipeyillik artınan eriwi
- Hám isenimniń jaqsı gúresin gúresiwi
Talaplar úlken bolıwı múmkin, biraq biz járdemsiz qaldırılmadıq. Bizdegi Muqaddes Kitap «Quday adamın» hár bir jaqsı iske kirisiw ushın tolıq jabdıqlaydı (2 Timotiy 3:16-17). Shınında da, hesh birimiz Onıń Sózin qádirlemey hám onnan úyreniwge waqıt ajıratpay Qudaydıń shın er adamları menen hayalları bola almaymız. Shunem hayalı Elisanıń «áwliye Quday adamı» ekenligin sezdi (2 Patshalar 4:9). Rabbiy bizge áwliye Quday adamları menen hayalları bolıwǵa qálew bersin, sonlıqtan basqalar bizde ózgeshe bir nárse bar ekenligin tanıydı, bul Oǵan húrmet hám dańq beredi.
